Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Tục thờ vía lúa của người Việt ở Phú Thọ

Thứ bảy, 24/11/2018, 07:09:24
Print + | - Font Size: A
Tục thờ vía lúa của người Việt ở Phú Thọ

Tục thờ vía lúa của người Việt ở Phú Thọ

A Font Size: - | +

t8-4mau01-1543018250Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa.

PTĐT - Nghề trồng lúa ở nước ta có từ thời các Vua Hùng dựng nước Văn Lang. Từ xa xưa, trong quan niệm của Việt thì vạn vật trên trái đất từ con người, cỏ cây, muông thú, đến đồ vật đều có hồn vía. Phong tục thờ cúng cây lúa là nghi thức trình diễn một động tác khởi động điển hình gắn với tấm lòng cầu mong cao cả, trong sáng của toàn thể cộng đồng.

Người Việt thờ vía lúa thông qua tâm linh, bằng những biểu hiện văn hóa cụ thể và trừu tượng khác nhau, song đó là sự bày tỏ nguyện vọng sâu xa nhằm cầu mong hạnh phúc, no đủ, yên vui, đông đàn dài lũ... Trên vùng Đất Tổ, tục thờ hạt lúa thần, gọi vía lúa, rước lúa, cầu mưa, rước nước, tịch điền, hạ điền,... là sự biểu hiện lòng tôn kính “Thần Lúa” của người nông dân:

Tương truyền từ trước Cách mạng tháng tám năm 1945, tại Đền Thượng (Đền Hùng) vẫn còn thờ hạt lúa thần. Hạt lúa được làm bằng gỗ đục cả cây, sơn son thiếp vàng, có kích thước rất lớn (to bằng chiếc thuyền 3 cắng mà người dân ở Phú Thọ thường dùng đi thả lưới đánh bắt cá trên các hồ, đầm). Theo truyền ngôn kể lại: Hàng năm, các Vua Hùng đều  cầu cúng và gọi vía lúa tại Đền Thượng:

“Hú ông lúa, bà lúa
Cỏ lên, cỏ úa
Lúa lên, lúa xanh
Tốt hơn xung quanh
Tốt hơn láng giềng
Cao lên bằng cổ
Trổ lên bằng đầu
Bông như đuôi trâu
Bông như đuôi nghé
Bông nào be bé
Cũng bằng đuôi voi
Bông nào loi thoi
Cũng bằng đuôi ngựa
Hạt nào rụng rựa
Cũng bằng bình vôi
Ba con gà lôi
Cũng không tha nổi...”


Lễ tế “Hạt Lúa Thần” được diễn ra vào ngày mồng 1 tháng Giêng và ngày mồng 10 tháng 10 âm lịch hàng năm. Lễ vật dâng tế gồm: Bánh chưng, bánh giầy, xôi màu, ngũ quả, hương hoa, trầu cau, nước và muối trắng.

Tế “Hạt Lúa Thần” để xin “Thần Lúa” luôn ở lại với con người; để con người đỡ phải làm lụng vất vả mà vẫn có đủ lúa gạo để duy trì cuộc sống sinh tồn ổn định và phát triển. Trong bài cúng “Hạt Lúa Thần”, ông từ gọi Thần Lúa  luôn ban cho mưa thuận gió hòa; mùa màng tốt tươi, người người no đủ.

Ở xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao cũng có tục rước lúa thần: Sáng ngày 12 tháng Giêng âm lịch hàng năm, nghĩa là sau khi Lễ Mật diễn ra lúc nửa đêm ngày 11 tháng Giêng, người xóm Trám (xã Tứ Xã) tổ chức rước Lúa Thần. Với ước vọng cầu mong cho mùa màng tốt tươi, người người no đủ.

Lễ Hạ điền ở xã Hy Cương được tổ chức vào ngày 25 tháng 5 âm lịch hàng năm tại thôn Cổ Tích. Theo lệ này, trai làng từ 12 đến 19 tuổi đều phải làm lễ mặn hoặc lễ ngọt tế thần Thành hoàng làng và Vua Tổ Thần Nông (người Việt cổ tôn vinh Vua Hùng là con cháu Thần Nông). Tất cả các lễ vật sau khi rước ra đình làng (đình Cả) được ông từ và ông “Chúa đồng” chuyển đặt lên long sàng, thắp hương cúng bái.  Họ tin rằng với sự “viên mãn” đó, Chúa đồng sẽ hóa thân vào cây lúa, truyền cho lúa sức mạnh sinh sôi, mùa màng bội thu, nhà nhà no đủ. Thông qua lễ hội, tính cộng đồng của dân tộc được phát huy, tạo nền tảng gắn bó, đoàn kết.

Lễ Tịch điền làng Minh Nông: (Còn gọi là lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa); được tiến hành vào ngày mồng 1 tháng 6 âm lịch hàng năm tại cánh đồng làng Lú, phường Minh Nông, thành phố Việt Trì.


t8-4mau02-1543018271
Rước lúa thần ở xã Tứ Xã, Lâm Thao.

Nội dung lễ tịch điền nhằm diễn lại tích xưa: Vua Hùng dạy dân cấy lúa; đồng thời cũng là sự mong muốn người người thạo việc, nông tang đồng điền; trị thủy sông, trồng lúa nước, đem lại cuộc sống yên bình, hạnh phúc.

Tục thờ bánh chưng, bánh giầy được truyền lại từ thời Vua Hùng thứ 6 - Hùng Huy Vương. Tuổi đã muốn nhường ngôi cho con, Vua ban chiếu: “Mỗi người con hãy sắm một lễ vật quý để dâng Tổ tiên. Lễ vật của người nào có ý nghĩa nhất, tỏ rõ lòng tôn kính, đức hiếu thảo... thì sẽ được truyền cho ngôi báu”.

Tất thảy 24 người con đã đổ đi khắp nơi tìm lễ vật, sơn hào hải vị, của lạ, vật ngon để dâng lên Vua cha. Trong số những người con ấy, chàng Lang Liêu khai khẩn đất Hương Trầm (Dữu Lâu - Việt Trì) trồng lúa, nên nghèo khó hơn, không làm được việc tìm kiếm như những người anh em khác. Do đức tính hiền lành nên chàng được bà Tiên mách bảo: “Vật nào nuôi sống con người là vật quý nhất trong trời đất”.

Nhờ ý tưởng đó, Lang Liêu đã tự mình lấy gạo nếp thơm làm ra những chiếc bánh hình vuông, gói bằng lá dong xanh, ở giữa có nhân hành, thịt mỡ, đỗ xanh và những chiếc bánh nặn hình tròn do lấy gạo nếp nấu chín rồi giã mịn.

Khi dâng lên, Vua Hùng khen: “Bánh thì ngon, ý thì hay, tâm đức thì trong sáng”... và đặt tên cho loại bánh hình vuông là bánh chưng, bánh hình tròn là bánh giầy; rồi quyết định nhường ngôi cho Lang Liêu.

Từ  xưa đến nay, lễ vật thờ cúng Vua Hùng tại các địa điểm thực hành tín ngưỡng và lễ vật thờ Tổ tiên, gia tộc trong ngày tết ở mỗi gia đình đều phải có bánh chưng và bánh giầy. Bánh chưng và bánh giầy đã trở thành hèm tục trong tín ngưỡng thờ  cúng Các Vua Hùng của người Việt ở khắp mọi miền đất nước.

Phạm Bá Khiêm

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang