Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Văn hóa ẩm thực đất cội nguồn

Thứ hai, 27/01/2020, 07:18:13
Print + | - Font Size: A
Văn hóa ẩm thực đất cội nguồn

Văn hóa ẩm thực đất cội nguồn

A Font Size: - | +

2-1580048925
Bánh chưng Cát Trù sau khi đã luộc chín và được hút chân không.

PTĐT - Phú Thọ - Đất cội nguồn hiện có 34 dân tộc anh em cùng sinh sống đã tạo nên một bức tranh đa màu sắc, mảng khối về văn hóa, đặc biệt là ẩm thực. Mỗi một dân tộc lại có những món ăn được chế biến theo những cách riêng từ nguồn nguyên liệu đặc trưng, nhưng tựu chung lại, đó đều là những nét văn hóa cả về vật chất và tinh thần của người dân Đất Tổ.

Đất Tổ là chiếc nôi ra đời nghề cấy lúa nước trở thành nền văn minh của buổi bình minh dựng nước. Từ nền sản xuất nông nghiệp sớm phát triển, cư dân nông nghiệp có cuộc sống tự do cởi mở, đoàn kết trong làng xã người dân đã sớm biết hưởng thụ ẩm thực, đưa ẩm thực trở thành nét văn hóa trong đời sống mỗi gia đình và cộng đồng. Vì thế, ẩm thực vùng Đất Tổ khá phong phú. Sự phong phú ấy được thể hiện rõ ở sự đa dạng của các món ăn, ở tính chất vùng miền, mỗi vùng quê, dân tộc trong tỉnh đã dệt nên bức tranh vô cùng độc đáo và đậm đà bản sắc. Từ những nguyên liệu hằng ngày như: Gạo, vừng, mật, củ, quả,… tổ tiên ta đã chế biến ra rất nhiều món ăn, thức bánh ngon, bổ dưỡng.

am-thuc-1-1546762199-1580048943
Xôi ngũ sắc của người Mường.

Cư dân sống khu vực hạ thổ sông Hồng, chủ yếu đồng bào dân tộc Kinh từ nguyên liệu do sản xuất nông nghiệp mà ra, họ đã làm nên những món ăn ngon. Trong số ấy phải kể đến các loại bánh được làm từ gạo nếp, tẻ như: Bánh chưng, giầy, tẻ, đúc, chè lam… Đây đều là những thức bánh được người dân chế biến với một sự thành kính đặc biệt để dâng lên tổ tiên vào dịp lễ, Tết. Đặc biệt, chiếc bánh chưng vuông vắn, bánh giầy tròn dẹp tượng trưng cho đất, trời được Hoàng tử Lang Liêu thông minh, tài trí, sáng tạo ra từ những nguyên liệu truyền thống đã trở thành món ăn dân dã phổ biến trong cuộc sống hằng ngày và được nhân dân gìn giữ… Vì thế, bánh chưng được xem như một di sản ẩm thực mà cha ông ta từ bao đời truyền lại. Ở Phú Thọ, khi nói đến bánh chưng, người ta nghĩ ngay đến xã Cát Trù (huyện Cẩm Khê) bởi đây là địa phương thường được chọn làm bánh chưng dâng lên Vua Hùng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng với hương vị đậm đà, quen thuộc, truyền thống được làm theo phương pháp cổ truyền vẫn được người dân duy trì, gìn giữ giống như một kho báu.

Cùng với đồng bào người Kinh, người Mường về định cư ở các huyện miền núi Tân Sơn, Thanh Sơn, Yên Lập trên mảnh đất trung du từ nhiều thế kỷ trước và chiếm tỷ lệ cao. Trải qua thời gian, người Mường vẫn giữ được nhiều phong tục, món ăn truyền thống, độc đáo, đặc sắc. Món ăn của đồng bào Mường thường được chế biến từ những nguyên liệu trong rừng, qua đôi bàn tay khéo léo của người dân trở thành đặc sản mang hương vị  đặc trưng của núi rừng. Với người Mường ở Phú Thọ, xôi ngũ sắc, thịt chua, gà om măng, rêu đá, rau xôi… là những nét văn hóa ẩm thực độc đáo, hội tụ được những giá trị truyền thống, hiện đại. Hiện nay, người Mường trên địa bàn tỉnh thường làm các món ăn này trong những ngày lễ, Tết quan trọng của dân tộc mình và những ngày hội của địa phương. Bên cạnh đó, xôi ngũ sắc, thịt chua còn trở thành món quà dân dã mà đồng bào Mường thiết đãi khi có khách đến nhà hay gửi làm quà cho người thân, bạn bè phương xa và đặc biệt món ăn này đang dần trở thành sản phẩm du lịch vừa góp phần quảng bá, giới thiệu hình ảnh, con người Phú Thọ cũng như tăng thu nhập cho người dân ở một số địa phương như: Khả Cửu, Võ Miếu (Thanh Sơn), Xuân Sơn (Tân Sơn)…


387190alyh-1580048961
Gà nhiều cựa, đặc sản của đồng bào dân tộc vùng cao Phú Thọ.

Không chiếm số lượng lớn như dân tộc Kinh, Mường nhưng đồng bào Dao cũng có những món ăn riêng, độc đáo như: Nộm nâu, gà nhiều cựa, món bánh chim, quả trám của đồng bào Cao Lan (Ngọc Quan, Đoan Hùng)… góp phần tạo nên sự phong phú và đa dạng cho văn hóa ẩm thực vùng đất Cội nguồn. Trong đó, gà nhiều cựa xuất hiện từ trong truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh với sự kiện Vua Hùng kén rể cho Công chúa Mỵ Nương, là lễ vật quý hiếm mang đặc trưng của vùng đất trung du. Bước ra khỏi truyền thuyết, hiện nay giống gà này vẫn được đồng bào dân tộc Dao tại vùng lõi Vườn Quốc gia Xuân Sơn nuôi dưỡng và phát triển, chúng được sùng kính gọi là “Gà Chúa” và trở thành đặc sản vùng Đất Tổ.

Sự phong phú, tinh tế của ẩm thực Phú Thọ còn được thể hiện thông qua những món ăn được chế biến cầu kỳ, phù hợp với từng sự kiện, mục đích sử dụng. Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đã xếp ẩm thực Đất Tổ vào ba nhóm bao gồm: Món ăn gắn với lễ hội, văn hóa tâm linh; đặc sản của vùng và món ăn thường ngày của người dân. Món ăn gắn với lễ hội, tâm linh thường là các loại bánh được làm trong dịp cuối năm, hội làng hoặc dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng. Những món đặc sản thường là những món truyền thống được truyền và gìn giữ từ đời này qua đời khác ở một địa phương, vùng, không lẫn với bất cứ nơi nào, mỗi khi nhắc đến, người ta đều trầm trồ với vị ngon và sự nổi tiếng khắp cả nước... Có những món ăn bình dị mà đủ sức làm nên cái riêng, dư vị đậm đà của nó. Đó là những món ăn trong cuộc sống thường ngày của cư dân vùng Đất Tổ. Từ trong cuộc sống lao động, những món ăn đặc trưng gắn bó sâu nặng với mâm cơm dân dã của con người nơi đây như: Rau sắn muối chua nấu với tép đồng, quả cọ ỏm bùi bùi ở giữa mùa đông, cá kho trám, chuối xáo, cơm nắm lá cọ… Mùa nào thức ấy, mỗi mùa lại có một món ăn riêng, chẳng bao giờ hết.

Từ bao đời nay, những món ăn từ cầu kỳ đến bình dị, giản đơn được làm từ tấm lòng thơm thảo của người dân trung du đã mang lại hương vị nồng ấm, đậm đà. Tết đến xuân về, trong thời khắc giao hòa của đất trời và lòng người, quây quần cùng nhau bên mâm cỗ, tận hưởng dư vị của những món ăn cổ truyền đã trở thành nét đẹp văn hóa riêng có của người dân Đất Tổ cũng như dân tộc Việt Nam.

Huy Công

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang