.

Giá trị văn hóa xứng đáng tôn vinh

Xuất bản: 10:05, Thứ Sáu, 30/03/2012, [GMT+7]
.

PTO- Thờ cúng tổ tiên là một tập tục truyền thống, có vị trí hết sức đặc biệt trong đời sống tinh thần, tâm linh của dân tộc Việt Nam và là một trong các thành tố tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Từ buổi bình minh dựng nước đến ngày nay, tri ân, tưởng nhớ, thờ cúng tổ tiên luôn là đạo lý, tín ngưỡng truyền thống của người Việt. Tín ngưỡng này được bảo tồn và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, để bồi lắng, kết tụ thành những giá trị đạo đức của người Việt.

Chuẩn bị lễ vật trong nghi lễ giỗ đức Quốc Tổ Lạc Long Quân.
Chuẩn bị lễ vật trong nghi lễ giỗ đức Quốc Tổ Lạc Long Quân.

Phong tục thờ cúng tổ tiên của người Việt có từ rất lâu đời. Đó là một phong tục đẹp, giàu bản sắc, có tính chất giáo dục truyền thống cho các thế hệ. Tự bản thân phong tục thờ cúng tổ tiên đã mang trong nó những giá trị văn hóa nhân bản. Tồn tại nhiều tôn giáo, tín ngưỡng khác nhau, nhưng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã tồn tại và chấp nhận như một lẽ đương nhiên của cộng đồng, không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng. Pháp luật thừa nhận quyền tự do tín ngưỡng của công dân; việc thờ cúng tổ tiên là tự nguyện, không hề có sự áp đặt. Trong khi quyền tự do tín ngưỡng được thừa nhận, các tôn giáo vẫn đều được bình đẳng tồn tại; người dân có quyền theo hoặc không theo tôn giáo nào. Việc thờ cúng tổ tiên của người Việt hoàn toàn không có tín điều mà chỉ rất đơn giản là tự tâm thờ cúng tổ tiên và các bậc sinh thành như một sự tri ân, tưởng nhớ; đồng thời hàm chứa sự thành kính, linh thiêng; có sức lay động tâm tư, tình cảm, tạo được sức mạnh cố kết cộng đồng, làm nên tinh thần quốc gia, dân tộc.

Thờ cúng tổ tiên là tín ngưỡng gốc xuyên suốt quá trình lịch sử Việt Nam, nó là sợi dây tạo mối liên kết, tính thống nhất toàn dân tộc; đồng thời là cội nguồn của các phong tục, tín ngưỡng khác. Vai trò tổ chức, liên kết cộng đồng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên còn thể hiện rõ hơn khi ta xem xét vấn đề thờ Quốc Tổ. Cả cộng đồng cư dân Việt Nam được củng cố bởi đức tin chung một cội nguồn, lấy đó làm cội nguồn sức mạnh tinh thần để dân tộc ta vững vàng trước mọi sự đe dọa của thiên tai và ngoại xâm.

Từ truyền thuyết bọc trăm trứng đến sự tích Hùng Vương, trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, người Việt luôn sắt son quan niệm: Tất cả cùng chung dòng máu Tiên Rồng, cùng là con cháu Lạc Hồng, nên phải sống với nhau có nghĩa có tình, có thủy có chung, có trên có dưới, có xóm có làng, có sau có trước, có nước có nhà, có tổ có tông. Đó là điều cốt lõi làm nên giá trị vĩnh hằng của văn hóa cộng đồng Việt Nam, làm nên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Vì thế, giỗ Tổ Hùng Vương là ngày để tất cả người Việt tưởng nhớ, biết ơn tiền nhân đã có công sinh thành nòi giống, khai mở bờ cõi, xây đắp non sông:

Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba.


Đã là người Việt Nam, không ai không nhớ câu ca nhắc nhở sự tự giác về ý thức cội nguồn dân tộc, để mỗi con cháu Lạc Hồng, dù ở đâu, đi đâu, về đâu  trong ngày mùng mười tháng ba hàng năm cũng phải lắng lòng nhớ ngày giỗ Tổ, nhớ tới cội nguồn.

Đầu năm 2011, tại cuộc Hội thảo về tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong xã hội đương đại do các cơ quan của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh Phú Thọ tổ chức với sự tham gia của đại diện Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, đại diện UBND tỉnh Phú Thọ, đại diện UNESCO tại Việt Nam; đại diện nhiều sứ quán và các cơ quan ngoại giao ở Việt Nam cùng với các nhà khoa học đến từ các nước: Úc, Canađa, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Nam Phi, Đan Mạch… cùng gần 100 nhà khoa học Việt Nam, đã đi tới nhận định: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, một biểu hiện văn hóa của nhiều dân tộc, trong đó Thờ cúng Hùng Vương của người Việt Nam là một biểu tượng văn hóa đặc biệt, tiêu biểu của tất cả cộng đồng các dân tộc Việt Nam được sinh ra từ bọc trăm trứng của Mẹ Âu Cơ. Tại Hội thảo các nhà khoa học đã trình bày những luận điểm khoa học, thảo luận rộng rãi và sâu sắc về vấn đề lý thuyết, phương pháp tiếp cận nghiên cứu tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam và trên thế giới; Thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam: Tập tục, nghi lễ, giá trị lịch sử, văn hóa; Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trên thế giới: Tập tục nghi lễ, giá trị lịch sử, văn hóa; Tín ngưỡng thờ Hùng Vương: Sự hình thành, phát triển và giá trị lịch sử văn hóa; Sự biến đổi của tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên và thờ Hùng Vương trong xã hội đương đại; Bảo tồn và phát huy tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên và thờ Hùng Vương trong thời kỳ hội nhập và toàn cầu hóa. Báo cáo tổng kết Hội thảo đã đưa ra những vấn đề niềm tin tâm linh của người Việt, việc thờ cúng Hùng Vương đã trở thành biểu tượng văn hóa và là một di sản văn hóa của thế giới, xứng đáng được đề nghị UNESCO xét duyệt công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đến tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là sự kết tinh và phát triển các giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc Việt Nam. Những giá trị ấy góp phần bồi đắp lòng yêu nước thương nòi, đạo lý uống nước nhớ nguồn, có trước có sau; xây dựng đời sống tinh thần phong phú trong thời đại mới. Không gì khác, chính từ những giá trị đó đã làm nên sức sống trường tồn của dân tộc Việt Nam trước bao biến cố của lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước.

Hai năm qua, tỉnh Phú Thọ và một số cơ quan chuyên môn của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã phối hợp làm tốt việc bảo tồn, phát triển Hát Xoan để UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp. Trong mối liên hệ giữa lịch sử với văn hóa, xã hội của quá trình dựng nước và giữ nước, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – một biểu hiện của tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên của người Việt xứng đáng được vinh danh, bảo tồn và trở thành giá trị văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.                      

Nguyễn Sản

.
.
.
.
.