.

Lễ hội Đền Hùng xưa và nay

Xuất bản: 16:03, Thứ Tư, 17/04/2013, [GMT+7]
.

PTO- Hàng năm vào dịp 10-3 âm lịch, hàng chục vạn đồng bào từ khắp mọi miền đất nước và kiều bào ở nước ngoài lại nô nức tụ hội về Đền Hùng thắp nén hương thơm thành kính dâng lên Tổ tiên - các Vua Hùng có công dựng nước.

 Biểu diễn đâm đuống tại lễ hội Đền Hùng.Ảnh: Phương Thanh
Biểu diễn đâm đuống tại lễ hội Đền Hùng.Ảnh: Phương Thanh

Trước kia hội Đền Hùng mở 3 ngày từ mồng 8 đến mồng 10, ngày mồng 10 là ngày chính hội và cũng là ngày giã hội. Thời Vua Lê Thánh Tông ngày giỗ Tổ đã trở thành ngày Quốc lễ. Đến thời Vua Tự Đức triều Nguyễn việc này tiếp tục duy trì, theo lễ chính hội 5 năm một lần chủ tế là quan Thượng thư Bộ lễ. Vào năm lẻ tuần phủ Phú Thọ làm đồng chủ trì, chủ tế. Lễ được cử hành vào sáng mồng 10, về dự có tri huyện Lâm Thao, Phù Ninh làm bồi tế và các chức dịch tổng lý các xã. Hội Đền Hùng có nhiều hoạt động văn hóa trong đó có các hoạt động phục vụ việc lễ và những trò giải trí phục vụ người dự hội.

Không chỉ có xã Hy Cương - nơi có Đền Hùng làm giỗ mà nhiều xã khác ở Lâm Thao, Phù Ninh thờ Hùng Vương, vợ con tướng lĩnh Vua Hùng cũng mở hội tại làng và rước kiệu về Đền Hùng. Có gần 40 cỗ kiệu được rước từ đình làng các xã vùng ven di tích đến chầu ở Đền Hùng. Kiệu được xếp hàng ở chân núi để Ban tổ chức chấm giải. Kiệu nào được giải nhất lần sau được rước lên Đền Thượng. Một đám rước như vậy được các làng, xã tổ chức rất công phu gồm 3 kiệu đi liền nhau. Cỗ kiệu đầu bày hương hoa, đèn nến, trầu cau, bình nước, mâm rượu. Cỗ kiệu thứ hai rước bài vị thành hoàng có lọng vàng che. Cỗ kiệu thứ ba rước bánh chưng, bánh giầy hoặc xôi, thủ lợn. Tiếng trống, tiếng chiêng trang nghiêm thôi thúc, phường bát âm hòa tấu nhịp nhàng theo điệu “Lưu thủy hành vân”, trai thanh mang đồ tế khí, nữ tú mang hương hoa, hộp trầu quạt, các bô lão và chức dịch hàng đôi trang nghiêm bước sau kiệu. Có thể nói khắp con đường vào hội rực rỡ sắc màu, rộn một không khí vừa trang nghiêm huyền bí, vừa náo nức lòng người.

Hội Đền Hùng xưa có khá nhiều trò chơi: Đu tiên, ném còn, tổ tôm điếm, múa rối, cờ tướng, cờ người, kéo lửa nấu cơm thi. Đặc biệt là hát Xoan của các phường Xoan gốc Kim Đức, An Thái trình diễn ở Đền Thượng. Ngoài hát Xoan còn có hát nhà tơ của phường Do Nghĩa, Trinh nữ tham gia hát thờ. Trai gái đến hội Đền Hùng còn hát ví giao duyên có khi cuộc hát kéo dài hết đêm.

Trò “Tứ dân chi nghiệp” (trò Trám) của Tứ Xã, Lâm Thao thu hút rất nhiều người xem. Đây là loại trò diễn trình nghề “ tứ dân”: Sĩ , nông, công, thương được thể hiện trong nhiều sinh hoạt đặc sắc của xã hội truyền thống với những trang phục, câu nói của người tham gia đóng các nhân vật gây cười, mua vui cho dân làng và những người dự hội. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, trò diễn này mai một, đến năm 1997 trò “Tứ dân chi nghiệp” mới được khôi phục, có chỉnh lý nâng cao một số điệu múa dân gian và cách thức trình diễn đưa vào phục vụ tại lễ hội Đền Hùng.

Hội Đền Hùng còn có trò diễn dân gian của đồng bào Mường huyện Thanh Sơn, Yên Lập: Chàm Thau (đánh trống đồng), đâm đuống, biểu diễn cồng chiêng. Hội Đền Hùng ngày nay ngoài các hoạt động văn hóa, diễn xướng dân gian, một số môn thể thao dân tộc… biểu diễn nghệ thuật, hoạt động thể thao hiện đại. Từ những năm 80 và 90 của thế kỷ 20 nhiều hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể thao hiện đại được đưa vào lễ hội như: Biểu diễn văn công chuyên nghiệp, biểu diễn xiếc, ca nhạc, tạp kỹ, đốt cây bông, bắn pháo hiệu, pháo hoa, thi đấu bóng chuyền, bóng bàn, cờ tướng, cờ người, cờ quốc tế… đã làm cho lễ hội Đền Hùng mang thêm sắc thái mới. Năm 2013 Liên hoan hát Xoan lần thứ ba của tỉnh Phú Thọ đã hội tụ đầy đủ các CLB hát Xoan và nhất là 4 phường Xoan gốc của tỉnh. Đây không chỉ là việc biểu diễn phục vụ đồng bào và du khách dự lễ hội mà còn là một bản báo cáo rất sinh động về kết quả bảo tồn, khôi phục, phát triển loại hình dân ca đặc trưng của vùng đất Tổ- Hát Xoan Phú Thọ đã được tổ chức UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Không những chỉ đưa vào chương trình lễ hội Đền Hùng, những trò diễn, những sinh hoạt văn hóa đặc trưng trong các hội làng của vùng đất Tổ mà từ năm 2005 trở lại đây nhiều chương trình mang dấu ấn tiêu biểu của các vùng văn hóa trong cả nước đã được đưa vào lễ hội Đền Hùng - giỗ Tổ Hùng Vương: Giao lưu dân ca, liên hoan múa rối nước toàn quốc, ngày hội văn hóa thể thao du lịch các tỉnh vùng Đông Bắc, hội thi bánh chưng, bánh giầy liên tỉnh, lễ hội đường phố, hội chợ văn hóa ẩm thực, triển lãm trái cây các vùng miền… đã góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc mầu, một không gian văn hóa linh thiêng sống động trong đó có nhiều điểm nhấn tạo ấn tượng tốt đẹp về quy mô tổ chức Quốc lễ giỗ Tổ Hùng Vương.

Trong sâu thẳm tâm khảm của người dân đất Việt, được về dự ngày giỗ Tổ con người cảm thấy lòng mình thanh thản, thực hiện được chữ hiếu với Tổ tiên. Hành hương về Đền Hùng là hành hương về cội nguồn dân tộc. Đền Hùng từ xa xưa, hiện tại và tương lai không chỉ là di tích lịch sử văn hóa mà chính là biểu tượng thiêng liêng của thời lập nước mở nghiệp sơn hà Tổ tiên, là điểm tựa văn hóa tâm linh của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Trần Văn Quang

.
.
.
.
.