Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Thứ hai, 09/12/2013, 06:12:00
Print + | - Font Size: A
Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

A Font Size: - | +

PTO- Hồi 18 giờ 09 phút ngày 6-12- 2012 (giờ Hà Nội), tại Pa-ri, Tổ chức Văn hoá giáo dục của Liên hiệp quốc đã công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (TNTCHV) ở Phú Thọ” là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Một năm sau quyết định vinh danh của UNESCO, Phú Thọ đã làm những gì để bảo tồn và phát huy di sản văn hoá của nhân loại?

1
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thể hiện lòng tôn kính, tri ân công đức các Vua Hùng - những người có công dựng nước của dân tộc Việt Nam.
- Hàng triệu người dân hành hương về với cội nguồn trong ngày giỗ Tổ.
Ảnh: Phương Thanh

Ở Việt Nam, trong các tín ngưỡng dân gian, TNTCHV có một vị thế đặc biệt và có sức sống bền bỉ trong đời sống văn hóa của cộng đồng dân tộc. Đó là di sản có giá trị nổi bật mang tính toàn cầu, khích lệ ý thức chung của mọi dân tộc trong sự thể hiện lòng tôn kính đối với tổ tiên.

Thờ cúng Hùng Vương là biểu hiện tình cảm, sự biết ơn và sự tri ân công đức các Vua Hùng có công khai quốc, sinh dân. Thông qua nghi lễ thờ cúng nhằm xác lập mối liên hệ dòng tộc giữa các Vua Hùng với mọi thế hệ trong cộng đồng người Việt từ quá khứ, hiện tại đến đương đại và mai sau. Mối liên hệ ấy là sợi dây liên kết tinh thần giữa thời đại Hùng Vương và thời đại Hồ Chí Minh, phản ánh quan niệm sống của người Việt Nam: Trọng tình nghĩa, thủy chung, sự biết ơn, tình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau.

Xét về bản chất, TNTCHV không phải một tôn giáo mà chính là biểu trưng của lòng thành kính, sự biết ơn- tri ân công đức các Vua Hùng là những người có công dựng nước. Hiện tại theo kiểm kê của Sở VH,TT&DL, trên địa bàn tỉnh có 326 di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương trải rộng khắp các địa phương trên địa bàn toàn tỉnh. Có thể nói, TNTCHV được phủ rộng với mật độ dày đặc ở tất cả các làng xã, song Đền Hùng là trung tâm thực hành TNTCHV lớn nhất và lâu đời nhất trong tiến trình phát triển lịch sử của dân tộc Việt Nam.

TNTCHV là sự sáng tạo văn hóa độc đáo của dân tộc Việt Nam. Căn bản triết lý hay nói chính xác hơn là sự minh triết Việt trong TNTCHV là quan niệm “Vạn vật hữu linh – vạn vật hữu hình” và “Cây có cội, nước có nguồn”; “Con người có tổ tông, nòi giống”. TNTCHV thực sự là tín ngưỡng bản địa; tục thờ thuần Việt, đối tượng được tôn thờ là Thánh Tổ Hùng Vương - ông Tổ không phải của riêng một dòng họ, một làng, một vùng mà là của dân, của nước.

Ý nghĩa đặc trưng của TNTCHV ở Phú Thọ là ý thức nhớ về cội nguồn dân tộc “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”; “Uống nước nhớ nguồn”; sự kết nối cộng đồng hình thành nên tính đại diện cộng đồng sâu sắc. TNTCHV có không gian văn hóa rộng rãi, trải dài khắp cả nước, từ Bắc vào Nam; gần như ở khắp các tỉnh thành, nơi nào có người Việt sinh sống nơi đó có thờ cúng Hùng Vương gắn với thờ cúng tổ tiên trong gia đình, dòng họ, làng xã. Do TNTCHV có không gian văn hóa rộng lớn, không có biên giới; không chỉ ở trong nước mà còn ở cả nước ngoài, nơi có cộng đồng người Việt sinh sống. Điều đó đã tạo nên triết lý nhân văn sâu sắc, động lực tinh thần của dân tộc Việt Nam, hình thành nên nét đặc sắc của văn hóa nhân loại. Không gian văn hóa TNTCHV mà trung tâm lớn nhất là Đền Hùng, nơi thực hành TNTCHV lâu đời nhất, quy mô nhất  trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Theo dòng chảy của thời gian và ký ức, trải qua bao biến cố, thăng trầm, di sản vẫn trường tồn và phát triển. Di sản văn hóa ấy đã và đang tỏa sáng, lan rộng không chỉ ở Việt Nam mà còn nổi bật, tiêu biểu toàn nhân loại, đại diện toàn cầu.

Để bảo tồn và phát huy giá trị Di sản TNTCHV; tỉnh đã tập trung, phối hợp chặt chẽ với Bộ VHTTDL  xây dựng kế hoạch cụ thể, chi tiết để thực hiện chương trình hành động quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và cam kết với UNESCO về bảo tồn Di sản văn hoá phi vật thể theo Công ước 2003. Một việc cần khẩn trương tiến hành là đề nghị Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chỉ đạo tổng kiểm kê di sản văn hoá trong cả nước và ở các quốc gia khác, nơi có cộng đồng người Việt Nam sinh sống. Thông qua kiểm kê để nắm được tổng thể và thực trạng không gian TNTCHV, từ đó có biện pháp bảo tồn, khôi phục và phát huy. Mặt khác Bộ VHTT&DL sớm ban hành văn bản bổ sung nội dung hướng dẫn tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương tại các di tích thờ cúng Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương trong cả nước để thực hành thống nhất.

Tỉnh và Bộ  VHTT&DL tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền quảng bá di sản trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm nâng cao nhận thức cho cộng đồng, gắn TNTCHV với sự cố kết cộng đồng; là điểm tựa tinh thần và là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Trên địa bàn tỉnh có 2 di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại thì việc gắn kết Di sản văn hoá hát Xoan Phú Thọ với TNTCHV để khôi phục sự nguyên gốc bản sắc văn hóa của hát Xoan ra đời để hát thờ các Vua Hùng; gắn Di sản với các tour, tuyến du lịch trải nghiệm văn hoá tâm linh vùng Đất Tổ Hùng Vương và các Di tích lịch sử thờ Vua Hùng và các nhân vật thời Hùng trong cả nước là hết sức cần thiết.

Trong những năm qua, nhất là năm 2013, Khu di tích lịch sử Đền Hùng và nhiều di tích TNTCHV trong tỉnh tiếp tục được tăng cường đầu tư bảo tồn, tu bổ. Một số nội dung về thực hành tín ngưỡng cũng đã được nghiên cứu theo hướng khôi phục các giá trị nguyên bản. Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm để từ đó có giải pháp tăng cường nguồn lực đầu tư tu bổ, tôn tạo, xây dựng bổ sung thiết chế văn hoá tại Di tích lịch sử Đền Hùng nhằm phục vụ tốt hơn việc thực hành TNTCHV tại trung tâm tín ngưỡng có lịch sử lâu đời nhất, quy mô nhất trong tiến trình của lịch sử dân tộc Việt Nam. Đồng thời, các cấp, các ngành, các địa phương trong cả nước cần tăng cường bố trí nguồn lực để đầu tư, tu bổ tôn tạo khôi phục lại các di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật liên quan thời Hùng Vương, từ vợ, con, tướng lĩnh cùng thời là người có công giúp Vua Hùng dựng nước và giữ nước;  tiếp tục thực hiện tốt chương trình “Trường học thân thiện, học sinh tích cực ” giáo dục di sản trong các trường học, đặc biệt là cho thế hệ trẻ.

Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển kinh tế xã hội. TNTCHV luôn là sợi dây bền chặt kết nối cộng đồng dân tộc. Chính sự kết nối đó đã hình thành nên sức mạnh vô địch đưa dân tộc ta vượt qua mọi gian nan, thách thức trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước.

Vật chất có thể sẽ mất đi khi dạng hình biến đổi, song niềm tin thiêng liêng của dân tộc vào TNTCHV sẽ không bao gìờ thay đổi. Thờ Quốc Tổ thiêng liêng một niềm tin. Văn hoá Hùng Vương mãi toả sáng trong lòng dân tộc.

Phạm Bá Khiêm

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang