Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Công nghiệp chế biến - yếu tố quan trọng tái cơ cấu nông nghiệp

Kỳ II: Kết quả chưa xứng tiềm năng

Thứ năm, 13/08/2020, 08:27:27
Print + | - Font Size: A
Kỳ II: Kết quả chưa xứng tiềm năng

Kỳ II: Kết quả chưa xứng tiềm năng

A Font Size: - | +

dsc8312-1597282075
Sơ chế chè tại làng nghề sản xuất và chế biến chè Đá Hen, xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê.

>>> Kỳ I: Con đường nâng cao giá trị nông sản

PTĐT - Phú Thọ là vùng đất đa dạng các sản phẩm nông nghiệp, có thể cung cấp nguồn nguyên liệu phong phú phục vụ cho công nghiệp chế biến. Tiềm năng là vậy nhưng ngành công nghiệp chế biến dường như chưa bắt kịp với xu hướng sản xuất nông nghiệp, do đó phần lớn các sản phẩm nông sản của tỉnh đều phải xuất bán dưới dạng thô, kéo theo nhiều rủi ro trong sản xuất, chưa nâng cao được giá trị kinh tế cho nông sản, còn phụ thuộc nhiều vào thị trường.

Huyện Thanh Sơn - một trong những “vựa” chè của tỉnh, hiện có khoảng 2.500ha chè, sản lượng bình quân đạt trên 30.000 tấn/năm. Nếu trước đây phần lớn các hộ dân coi việc trồng chè chỉ là nghề phụ bên cạnh trồng lúa, trồng rừng, chưa có sự đầu tư thoả đáng thì nay vị thế cây chè trong phát triển kinh tế đã đổi khác. Đây chưa hẳn là thời điểm thịnh nhất của cây chè, mới gọi là tạm ổn định để có thể yên tâm đầu tư, tạo đà cho những bước tiếp theo. Năng suất, sản lượng đều tăng nhưng khi làm phép tính kinh tế ngay ở cả những nương chè có năng suất tối ưu nhất thì đáp số chưa thể hài lòng bởi thu nhập vẫn thấp, việc tăng giá trị cho cây chè vẫn là điều còn trăn trở bởi sản phẩm chè vẫn chủ yếu là chế biến thô. Ông Kiều Đức Mạnh - Trưởng phòng Nông nghiệp &PTNT huyện cho biết: Trên địa bàn có 8 công ty chè, 7 HTX chè, 6 làng nghề, 24 cơ sở chế biến có đăng ký kinh doanh và khoảng 300 cơ sở chế biến nhỏ lẻ. Chế biến chè ở dạng thô chiếm tỷ trọng lớn là nguyên nhân chính làm chất lượng chè thành phẩm thấp, giá cả và sức cạnh tranh của chè trên thị trường chưa cao. 
Không chỉ ở Thanh Sơn, qua thực tế các địa phương trên địa bàn tỉnh cho thấy, công nghiệp chế biến của tỉnh hầu hết chỉ dừng ở dạng sơ chế. Đơn cử như các doanh nghiệp chế biến chè, hiện đếm trên đầu ngón tay, một vài doanh nghiệp chế biến chè xanh xuất khẩu, còn lại là chế biến thô. Đối với các sản phẩm như gỗ, quế là mặt hàng thế mạnh nhưng cũng chỉ chế biến thành gỗ ván bóc, gỗ ép, dăm gỗ, tinh dầu thô…

Trao đổi về vấn đề này, ông Trần Tú Anh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp & PTNT cho biết: Công nghiệp chế biến nông sản trên địa bàn tỉnh còn gặp nhiều khó khăn bởi chưa thu hút được các nhà máy, doanh nghiệp quy mô lớn, có công nghệ, dây chuyền hiện đại. Chủ yếu là cơ sở chế biến nông sản có quy mô vừa và nhỏ, hộ gia đình với thiết bị cũ, công nghệ lạc hậu, tốn nhiều nguyên liệu nên khả năng chế biến đối với một số ngành hàng chủ lực của tỉnh còn yếu, chưa đáp ứng được nhu cầu, nhất là cao điểm của mùa vụ, kéo theo nhiều sản phẩm nông nghiệp không có đầu ra ổn định, phụ thuộc hoàn toàn thị trường nên giá cả bấp bênh, tiềm ẩn rủi ro cao. 
Chính vì vốn đầu tư thấp nên lĩnh vực chế biến mới chỉ tiếp cận với những nguyên liệu dễ chế biến; sản xuất đa phần chỉ ở dạng sơ chế nên chưa khai thác hết tiềm năng vùng nguyên liệu và chưa mở rộng được thị trường tiêu thụ. Ở một số ngành hàng, do số lượng các cơ sở chế biến tăng nhanh dẫn đến mất cân đối giữa cung và cầu trong việc cung cấp nguyên liệu đầu vào. Một số sản phẩm nguồn nguyên liệu đầu vào phục vụ cho hoạt động sản xuất không ổn định do sự phát triển của các cơ sở này không gắn liền với xây dựng, quy hoạch nguồn cung; trong khi đây là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà máy chế biến. Ngoài ra, cơ cấu ngành nghề trong chế biến chưa thể hiện sự gắn kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chế biến liên tục, khi sản phẩm của doanh nghiệp này chưa là nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp kia. 

Chỉ nhìn vào ngành công nghiệp chế biến lâm sản có thể thấy, dù có nguồn tài nguyên rừng phong phú, số lượng các cơ sở chế biến gỗ chiếm số lượng lớn nhưng còn một số tồn tại không thể tháo gỡ ngay trong “một sớm một chiều”. Toàn tỉnh hiện có trên 6.000 cơ sở kinh doanh và chế biến gỗ, trong đó có trên 70 doanh nghiệp có công suất trên 350 nghìn m3/năm, trên 560 cơ sở chế biến gỗ và lâm sản quy mô vừa. Ngành công nghiệp chế biến gỗ trên địa bàn tỉnh phần lớn là các cơ sở quy mô nhỏ, thậm chí siêu nhỏ với mô hình chủ đạo sản xuất kiểu hộ gia đình, hợp tác xã, tổ hợp tác. Với công nghệ, thiết bị lạc hậu, chưa được đầu tư đúng mức nên hầu hết các cơ sở chỉ thực hiện một hoặc vài công đoạn, sản phẩm chủ yếu là chế biến thô, làm ván ép, băm dăm rồi bán cho một số doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu để thực hiện công đoạn hoàn thiện và tiêu thụ sản phẩm. 


img7006-1597282110
Các sản phẩm từ chế biến gỗ trên địa bàn tỉnh chủ yếu vẫn ở dạng thô nên giá trị kinh tế không cao.

Yếu tố quan trọng quyết định tới việc xây dựng vùng nguyên liệu là phải có quỹ đất tập trung, hình thành vùng sản xuất chuyên canh để có sản phẩm hàng hóa số lượng lớn, song thực tế hiện nay ruộng đất vẫn nhỏ lẻ, manh mún, số vùng sản xuất tập trung còn ít, khó có thể tổ chức sản xuất một cách hiệu quả theo chuỗi giá trị. Trên phạm vi toàn tỉnh, kết quả thực hiện dồn đổi ruộng đất chưa đồng đều, chủ yếu thực hiện ở những vùng có địa hình thuận lợi, bằng phẳng, tập trung khu vực đất lúa và đất màu bãi. Vì đặc thù là tỉnh miền núi, địa hình và đặc tính đất đai không đồng nhất, các thửa manh mún, nhỏ lẻ nên việc dồn đổi, tích tụ ruộng đất gặp khó khăn, nhiều địa phương chỉ thực hiện ở mô hình điểm. 

Mặt khác, sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa, rau màu nói riêng của tỉnh phần lớn phân tán theo hộ gia đình riêng biệt nên không tạo được khối lượng hàng hóa lớn đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp chế biến. Một số vùng sản xuất tập trung mới chỉ thâm canh sản phẩm đồng loại chứ chưa đồng bộ kỹ thuật canh tác nên mẫu mã, chất lượng nông sản không đồng đều. Vì vậy, số doanh nghiệp đầu tư  chế biến vào lĩnh vực này còn khiêm tốn với 1 doanh nghiệp chế biến lúa gạo; 12 doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm (tương, bánh, cháo…). 

Bên cạnh đó, chất lượng nguyên liệu đầu vào còn thấp nên chất lượng nông sản qua chế biến không cao, mặt hàng đơn điệu, tính cạnh tranh kém. Ngay cả khi có nguyên liệu bảo đảm về số lượng, thời điểm, chủng loại thì vẫn còn những vướng mắc khác về chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ của nguyên liệu. Ngay như cây chè, mặc dù có sản lượng đứng thứ 3 so với cả nước song trong khâu chế biến chè, 80% là làm thủ công, 15% làm bán tự động và chỉ có 5% là tự động. Cơ cấu sản phẩm lại chủ yếu là chè đen, chiếm khoảng 70% sản lượng. Dù tỷ lệ trồng giống mới khá cao, song tỷ lệ chè chất lượng cao làm nguyên liệu chè xanh đạt thấp, chỉ chiếm dưới 5% cùng với quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, sản phẩm chủ yếu ở dạng bán thành phẩm, không có nhãn mác, thương hiệu nên giá bán thấp.

Thiếu liên kết theo chuỗi giá trị cũng là nguyên nhân khiến công nghiệp chế biến chưa phát triển. Khi doanh nghiệp và người sản xuất chưa tìm được tiếng nói chung, chưa có những mối ràng buộc cụ thể thì khó lòng phát triển công nghiệp chế biến khi đầu vào và đầu ra không ổn định, chưa tạo sự tin tưởng, yên tâm. Chỉ nói riêng trong chăn nuôi, một trong những khâu quyết định sự phát triển bền vững là chế biến và phân phối lưu thông song trên địa bàn tỉnh còn thiếu tổ chức chăn nuôi theo chuỗi, gắn với dây chuyền công nghệ giết mổ hiện đại, chế biến sâu. Mặc dù có sản lượng thịt tương đối lớn nhưng toàn tỉnh hiện chỉ có 5 doanh nghiệp chế biến thịt và các sản phẩm từ thịt; 1 cơ sở giết mổ tập trung được đầu tư quy mô bài bản đang hoạt động. Do phương thức chăn nuôi nông hộ, thiếu sự liên kết giữa các cơ sở chăn nuôi, liên kết theo chuỗi với doanh nghiệp, chủ yếu thông qua khâu trung gian nên đầu ra chưa ổn định. 

Đặc thù của sản xuất nông nghiệp là tính thời vụ, việc xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển công nghiệp chế biến là thực sự cần thiết để cả người dân và doanh nghiệp chủ động điều tiết cung cầu. Tỉnh còn nhiều tiềm năng phát triển cây công nghiệp hàng năm, cây dược liệu, rau màu các loại, thủy sản, chăn nuôi, song do chưa phát triển công nghiệp chế biến nên chưa có sự đột phá và gia tăng giá trị sản xuất. Nếu không phát triển công nghiệp chế biến thì sản phẩm nông nghiệp không được tiêu thụ với đúng giá trị của nó, đây vấn đề mà các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh quan tâm và có những giải pháp để tháo gỡ khó khăn, khuyến khích phát triển.

Kỳ III: Giải pháp hóa giải khó khăn

Nhóm PV Kinh tế   

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang