Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Bản Dao dưới chân núi Đù

Thứ hai, 05/04/2021, 10:04:48
Print + | - Font Size: A
Bản Dao dưới chân núi Đù

Bản Dao dưới chân núi Đù

A Font Size: - | +

3-mua-chuong-1617591835
Trình diễn điệu múa rùa, múa chuông trong các lễ hội người Dao của đội diễn xướng văn hóa dân gian bản Dao núi Đù. 

PTĐT - Núi Đù cao 884m, là một trong những ngọn núi cao, hùng vĩ và hiểm trở nhất của huyện miền núi Yên Lập. Vùng núi non, thung lũng xung quanh núi Đù là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào người Mường, người Dao. Trong đó, khu 10, xã Xuân Thủy, huyện Yên Lập là bản của người dân tộc Dao từ trên những dãy núi cao của xã Trung Sơn về định cư từ năm 1955. 

Hàng trăm năm trước, người Dao đã ở rải rác bên những triền núi cao của dãy núi Đù, núi Tổng Nhất, núi Tranh Yên... chạy dài từ Thượng Long sang Trung Sơn, Xuân An, Xuân Viên, Xuân Thủy... Đến đầu những năm 50 của thế kỷ trước, sau cuộc vận động “hạ sơn” của Đảng và Nhà nước, người Dao từ trên núi cao về Nga Hoàng, Thượng Long, Xuân Thủy... lập làng, lập bản.

Từ đây, họ đã thay đổi phương thức sản xuất, chuyển từ phá rừng làm rẫy sang trồng và bảo vệ rừng, trồng lúa nước và định canh, định cư. Từ 7 hộ ban đầu thuộc 3 dòng họ (Dương, Phùng, Triệu), đến nay khu 10 xã Xuân Thủy (nơi bà con vẫn gọi là bản Dao núi Đù) có 84 hộ, 370 khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Dao.

Đồng chí Triệu Tài Quý- Bí thư chi bộ kiêm Trưởng khu 10, xã Xuân Thủy cho biết, mặc dù đã “hạ sơn” nhưng người Dao vẫn cư trú theo những thôn bản riêng biệt để giữ gìn phong tục tập quán, những nét văn hóa độc đáo riêng của mình. Đến nay người Dao núi Đù vẫn còn lưu truyền rất nhiều lễ hội truyền thống. Và đặc biệt, trong mỗi lễ hội ấy không thể thiếu các bài cúng, các điệu dân ca, dân vũ trong Tết Nhảy, Lễ cấp sắc, đặt tên âm… Trong đó, “Lễ cấp sắc của người Dao quần chẹt xã Xuân Thủy” đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.


ban-dao-2-1617591987
Già làng Dương Đức Toàn (ngồi ngoài cùng bên phải) và Bí thư chi bộ Triệu Tài Quý (đứng ngoài cùng bên trái) trao đổi với các thành viên trong bản về nội dung, ý nghĩa các văn bản chữ cổ của người Dao.

Về bản Dao vào những ngày đầu năm Tân Sửu này, từ nguồn vốn chương trình xây dựng nông thôn mới, con đường đất đã được mở rộng và đổ bê tông. Ô tô bốn chỗ, gầm thấp ra vào thoải mái. Nhà văn hóa khu được Nhà nước hỗ trợ xây dựng năm 2019, nay được người dân hiến đất, góp công, góp của, mở rộng khuôn viên, xây dựng khán đài ngoài trời làm nơi tổ chức các hoạt động tập thể và lễ hội cộng đồng của dân tộc Dao. Đến nay, tuy cả bản vẫn còn 21 hộ nghèo trong tổng số 84 hộ nhưng đời sống của bà con cơ bản đã khấm khá hơn, không còn nhà nào thiếu ăn, đứt bữa.

Sự hỗ trợ của Nhà nước đã giúp bà con bản Dao thay đổi phương thức sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật, tăng năng suất cây trồng và đặc biệt là được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư phát triển sản xuất… Có vốn hỗ trợ của ngân hàng, hàng chục hộ dân bản Dao đã đầu tư trồng quế, trồng cây ăn quả, nuôi lợn, trâu, bò thương phẩm thành công.

Hiện nay, cả bản hầu như nhà nào cũng trồng quế, trong đó nhiều hộ có từ 2-3ha như hộ ông Dương Đức Toàn, ông Dương Trung Hưng, Triệu Như Xuân…, trước đây làm tinh dầu quế, nay bán vỏ quế và xương quế thu khoảng 200 triệu đồng/năm; hộ ông Triệu Văn Đức ngoài trồng quế còn trồng, chăm sóc, bảo tồn nhằm phát triển thương hiệu chè Shan tuyết cổ thụ mọc tự nhiên trên đỉnh núi Đù…

Cuối năm vừa qua, do ảnh hưởng của dịch COVID-19, một số thanh niên của bản đi làm ăn xa quyết định trở về quê hương đầu tư trồng bưởi và tạo hình bưởi với đủ mọi hình dáng: Đĩnh vàng, hồ lô, in chữ Phúc, Lộc, Thọ... từ đó mở ra hướng đi mới trong việc đa dạng các loại hình sản phẩm và gia tăng giá trị nông sản trên thị trường.


img9727-1617591996
Bản Dao bình yên dưới chân núi Đù.

Nhiều cách làm mới đã mở, các phương thức sản xuất mới đã được thử nghiệm trên đồng, đồi, rừng bản Dao. Tuy nhiên, theo lời Bí thư chi bộ kiêm trưởng khu dân cư Triệu Tài Quý, bản Dao núi Đù vẫn còn nhiều khó khăn do đất canh tác ít, đồng bào lại chưa biết phát huy thế mạnh cũng như áp dụng nhiều khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chăn nuôi.

Để bản Dao vươn lên và cũng là định hướng phát triển của huyện Yên Lập thì việc cần làm ngay chính là việc khôi phục, gìn giữ những nét đẹp văn hóa cổ gắn với phát triển kinh tế địa phương, trong đó có văn hóa đặc sắc người Dao núi Đù. Sau nhiều nỗ lực của chính quyền địa phương và cộng đồng người Dao, đội văn nghệ diễn xướng dân gian bản Dao núi Đù được thành lập, duy trì, phát triển, trở thành hạt nhân không thể thiếu tham gia nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, Ngày hội văn hóa các dân tộc của huyện, của tỉnh và khu vực các tỉnh vùng Tây Bắc.

Tuy nhiên, có lẽ giờ đây chỉ có khoảng hơn chục người ở bản còn nhớ được mặt con chữ cổ của người Dao. Và để lưu giữ lại, ngoài khuyến khích bà con tự truyền và học chữ cổ, tạo điều kiện cho một số người hiểu biết về vốn cổ của dân tộc Dao được tham gia giao lưu, trao đổi, học hỏi cách gìn giữ và truyền dạy chữ cổ thông qua các buổi Lễ cấp sắc, Tết nhảy… của cộng đồng dân tộc Dao trong và ngoài huyện, ông Quý cùng già làng và một số thầy mo, thầy cúng thường phải chép lại những bài cúng, vừa để lưu giữ những bài cúng do tổ tiên để lại, vừa để giữ con chữ cho các thế hệ sau. 

Xác định di sản văn hóa truyền thống người Dao nói chung, người Dao Quần Chẹt ở Yên Lập là tài sản vô giá của các thế hệ cha ông ta để lại, những năm qua, cấp ủy, chính quyền các cấp trên địa bàn huyện Yên Lập đã có nhiều nỗ lực nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của đồng bào dân tộc Dao; coi đây là phương tiện để giới thiệu, quảng bá về hình ảnh vùng đất, con người Yên Lập cho các du khách trong và ngoài nước, tạo điều kiện để thực hiện chiến lược phát triển du lịch, góp phần tăng trưởng kinh tế - xã hội của huyện miền núi Yên Lập.

UBND huyện cũng đã thực hiện thành công đề tài nghiên cứu khoa học “Điều tra, sưu tầm, hệ thống hóa và phục dựng một số di sản văn hóa truyền thống tiêu biểu người Dao Quần Chẹt trên địa bàn huyện Yên Lập”. Trong đó, đã lựa chọn, phục dựng một số di sản văn hóa truyền thống tiêu biểu của người Dao như: Múa chuông, múa rùa, Lễ cấp sắc, Tết nhảy, Lễ cúng Bàn Vương, Lễ cúng mộ tổ người Dao…

Trong đó “Lễ cấp sắc của người Dao Quần chẹt xã Xuân Thủy” và “Tết nhảy của người Dao Quần chẹt xã Nga Hoàng” đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Đây là những Di sản văn hóa phi vật thể thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống tiêu biểu, đặc trưng của người Dao trên địa bàn huyện nhưng có nguy cơ mai một trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay; là những nghi thức, nghi lễ, diễn xướng dân gian độc đáo, đặc sắc thu hút khách du lịch và có tiềm năng phát triển du lịch…

Huyện cũng đang lên kế hoạch tổ chức các lớp dạy chữ cổ người Dao cho lứa tuổi thanh, thiếu niên... đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống tiêu biểu của người Dao trên địa bàn, trong đó có bản Dao núi Đù.

Đinh Vũ

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang