Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Vua Hùng dạy dân cấy lúa

Thứ bảy, 08/02/2014, 15:32:00
Print + | - Font Size: A
Vua Hùng dạy dân cấy lúa

Vua Hùng dạy dân cấy lúa

A Font Size: - | +

PTO- Minh Nông là tên gọi vùng đất khởi thuỷ của nghề nông. Xưa thuộc Kẻ Nú hay làng Nú. Theo sự nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học thì Nú đồng nghĩa và đồng âm với Lú, Lú nghĩa là Lúa; cho nên Kẻ Nú còn gọi là Kẻ Lú hay Kẻ Lúa - Làng Lúa.


Truyền thuyết Hùng Vương vùng đất Tổ còn kể rằng: “Thời xưa nhân dân chưa biết cày, cấy làm ra thóc gạo mà ăn, chỉ sống bằng thịt thú rừng, rễ cây, quả và các loại rau dại, lúa hoang nhặt được. Các vùng đất ven sông mỗi lần nước lớn dâng lên  lại được phù sa bồi thêm màu mỡ. Vua Hùng thấy đất ấy tốt lắm, mới gọi dân đến bảo tìm cách đắp bờ giữ nước. Vua thấy lúa mọc hoang nhiều mới bày cách cho dân giữ hạt, gieo mạ, khi mạ lên xanh thì đem cấy vào các tràn ruộng có nước. Lúc đầu dân không biết cấy, tìm hỏi vua. Vua Hùng nhổ mạ lên, đem tới ruộng nước, lội xuống cấy cho dân xem, mọi người làm theo. Cấy tới khi mặt trời đứng bóng, Vua nghỉ tay cùng mọi người ăn uống ở dưới gốc đa lớn”.

“Một hôm các con gái Vua Hùng theo dân đi đánh cá bên sông thấy chim từng đàn bay lượn khắp bãi, nhảy nhót trong đám lau cỏ, các nàng đều vui thích. Có một công chúa mải ngắm đàn chim dừng tay quăng lưới, chợt có con chim thả một bông kê rơi trên mái tóc. Công chúa đem bông kê về trình với Vua Hùng. Vua mừng cho là điềm lành, nghĩ rằng hạt này chim ăn được chắc người cũng ăn được liền bảo các Mỵ Nương ra bãi tuốt các bông kê đó đem về.

Tới mùa xuân, Vua đem các hạt kê ra bảo các công chúa gọi dân đi quải kê. Nhân dân vui mừng rước Vua ra đồng. Trống, mõ đi đầu rồi đến những người rước lúa, rước kê, Vua, các Mỵ Nương và nhân dân theo sau. Tới bến sông, Vua xuống bãi lấy que nhọn chọc lỗ để tra hạt lúa rồi lại gieo hạt kê trên bãi. Làm xong Vua cắm một cành tre để chim khỏi ăn hạt. Các Mỵ Nương làm theo Vua tra lúa, gieo kê và cắm các cành tre khắp đồng, khắp bãi”. (Theo Nguyễn Khắc Xương ).

Đời sau, nhân dân nhớ công ơn Vua Hùng tôn Vua làm tổ nghề nông. Dựng đàn tịch điền quay lưng về hướng Tây Nam ngay trên mom đất Vua ngồi khi dạy dân cấy lúa. Đặt kho lương thực trên đồi lúa; để rạ ở đồi Rơm. Đặt chợ là chợ Lú. Cây đa lớn toả bóng mát để Vua cùng dân ngồi nghỉ gọi là cây đa Đồn.

Kẻ Lú xưa có hai kỳ tổ chức lễ hội trong một năm. Dân xã có lệ cứ đến đầu mùa cấy thì làm lễ tế Vua Hùng tại đàn Tịch điền và ở dưới gốc cây đa Đồn. Đó là lệ cầu xuống đồng vào ngày 1-6 và 1-11 âm lịch. Theo nhân dân địa phương cổ lệ tới những năm trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã không duy trì đều đặn nữa. Mỗi năm chỉ tổ chức một lần vào ngày 1 tháng 6 âm lịch.

Hôm ấy từ sáng sớm, tất cả các bậc chức sắc trong làng: Tiên chỉ, Chánh tổng, Chánh phó Hội đồng kỳ mục, Lý trưởng… các quan viên và bô lão cùng đông đảo nhân dân đã tề tựu làm lễ tế Thành Hoàng làng và cáo yết Thần linh (Thần Nông) phù hộ cho mùa màng tốt tươi, dân khang vật thịnh, ở các ngôi đền Thượng, Trung, Hạ rồi kéo nhau ra khu ruộng Tịch điền tổ chức diễn xướng dân gian lễ thức: Vua Hùng dạy dân cấy lúa.

Theo tục lệ, dân làng chọn cử một cụ cao niên, tốt lão, khoẻ mạnh, thạo nghề nông nghiệp, gia đình phong quang, song toàn, hoà thuận, đông con nhiều cháu, không có tang  chế; chấp hành tốt quy ước của làng, làm chủ tế đồng chủ điền. Dân làng tin như vậy vì họ luôn ước vọng những điều tốt đẹp của ông chủ điền sẽ hoá thân vào cây lúa, truyền sinh lực cho cây lúa sinh sôi nảy nở, mùa màng bội thu.
Tế Thần Nông tại đàn xây trên khu ruộng Tịch điền. Trước đây đàn được xây bằng đá ong dài 8m, rộng 7m, cao 1,3m. Xung quanh trồng bờ rào gai. Trong đàn có bệ đắp hổ phù dài 1,2m; cao 0,3m. Ở giữa có một bệ dài 0,6m; rộng 0,8m; trên đặt bát hương; sân đàn trồng cỏ.

Sau khi nổi 3 hồi trống, chiêng; ông chủ tế lễ thập bái, rồi cắm hương. Sau khi cắm hương thì vái Thần Nông, vái xong thì đọc bài văn cúng.

Nội dung văn cúng nói lên công đức của Vua Hùng đã dạy dân nghề làm ruộng, nhờ đó mà dân ngày càng được no ấm; cầu mong Thần Nông âm phù dương trợ cho mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, dân khang vật thịnh…

Tế xong thì làm lễ xuống đồng. Ông chủ tế kiêm chủ điền lúc này đóng vai tượng trưng cho Vua Hùng cùng các quan viên, hội đồng kỳ mục và đông đảo bà con dân làng ra ruộng cấy lúa. Một người cầm hương, một người cầm mạ, một người cầm lọng che cho chủ tế. Ông chủ tế xắn quần, áo tế rồi cầm mạ lội xuống ruộng. Cấy xong bó mạ thì lên bờ. Dân làng cùng nhau ùa xuống cấy tiếp trong không khí náo  nhiệt, vui vẻ với mong muốn người người thạo việc, mùa màng bội thu, đông đàn dài lũ, ấm no, hạnh phúc.

Cấy xong thửa ruộng, dân làng cùng ông chủ tế làm lễ tạ Thần Nông rồi cùng các quan viên, kỳ mục, bô lão trong làng về đình làm lễ tạ Thành Hoàng. Tới đây lễ hội kết thúc.

Lễ hội “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” là một trong những tín ngưỡng đặc trưng của cư dân nông nghiệp Việt Nam. Lễ hội được khởi nguồn từ những huyền thoại trong buổi bình minh của lịch sử, khi các Vua Hùng dựng nước Văn Lang. Những lễ thức và diễn xướng văn hoá dân gian trong lễ hội đã nói lên nguồn gốc của nghề trồng lúa nước từ thời Hùng Vương dựng nước.

Tước bỏ đi nét duy tâm, thần bí trong từng diễn xướng và lễ thức dân gian ta nhận diện được tín ngưỡng phồn thực và cuộc sống bộn bề của người nông dân làng xã, dũng cảm chống thiên nhiên, cần cù trong lao động, sáng tạo trong cuộc sống tinh thần để làm nên một bản sắc văn hoá riêng của người nông dân kinh đô Văn Làng xưa - thành phố Việt Trì ngày nay.

Phạm Bá Khiêm

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang