Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Người trao truyền làn điệu Ví, Rang

Chủ nhật, 31/12/2017, 07:31:43
Print + | - Font Size: A
Người trao truyền làn điệu Ví, Rang

Người trao truyền làn điệu Ví, Rang

A Font Size: - | +



img9748-1514628288

Truyền dạy lại điệu Ví, Rang cho những người yêu thích làn điệu này.

PTĐT - Bước vào tuổi bát thập nhưng mắt bà vẫn sáng, dáng đi nhanh nhẹn, đặc biệt là giọng hát vẫn còn vang, bà là nghệ nhân Hà Thị Sóng - người dân tộc Mường, ở khu Vường 1, xã Lai Đồng, huyện Tân Sơn.

Được làm quen với điệu Ví, Rang từ khi còn nhỏ, nhưng đến khi tham gia công tác phụ nữ tại địa phương, bà Sóng mới hát Ví, hát Rang thường xuyên hơn. Cuộc sống khi ấy rất khó khăn, vất vả, nhưng không khi nào thiếu lời ca, tiếng hát. Với niềm đam mê giữ gìn vốn cổ quý báu của dân tộc, nghệ nhân Hà Thị Sóng đã tự mày mò, ghi chép lại những lời cổ của điệu hát với mong muốn để giành cho con cháu sau này. Đã có nhiều người ở các xã Kiệt Sơn, xã Tân Minh, vì yêu thích điệu hát Ví, hát Rang của dân tộc Mường đã tìm đến bà Sóng theo học. 

Bà Sóng kể, nguồn gốc của các điệu hát Ví, hát Rang này xuất phát từ làn điệu đẻ đất, đẻ nước của người Mường. Vì vậy, các điệu hát Ví, hát Rang có 3 làn điệu chính. Hát Rang được coi là có đẳng cấp hơn hát Ví. Vì các bài, ca từ của hát Rang lại phải thành bài, có nội dung phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh của người tham gia. Ca từ trong hát Rang là do người hát tự ứng khẩu, rồi cũng được lựa chọn, sàng lọc qua thời gian và lưu truyền mà thành.  Hát Rang truyền thuyết (Rang chuyện) là thể loại kể truyện cổ tích, truyền thuyết, lời dặn dò của người Mường. Điệu hát này được kèm theo điệu nhạc bằng trống cái, chỉ có 1 người hát chính. Vừa kể bà vừa cất giọng: “Hình nhớ ơ ơ ơ ơ ơ tất tới hờ chùa rang lái rang, thảng tới hờ chùa mằng lái mằng pằng tới hờ chùa moọc lái moọc, sỏ tảnh róc pào táo hởm púng páo 12 dòng kẻng kiểng tới hờ…”. Nghĩa là: Đất ngày xưa chưa sang lại sang, trăng ngày xưa chưa mọc lại mọc, gió đánh vào 12 con chim cánh kiến.

Ở tuổi xưa nay hiếm nhưng giọng hát của bà Sóng vẫn trong vắt, trí nhớ còn minh mẫn làn điệu Rang có những đặc trưng riêng. Nếu như hát Rang chuyện là những câu chuyện về lịch sử, thì hát Rang giao duyên, hay còn gọi là Rang ghẹo, thì nội dung là hát về tình yêu đôi lứa, tình yêu quê hương đất nước. Bà Sóng vui vẻ kể cho chúng tôi nghe, thời bà còn trẻ, vào những đêm trăng sáng, câu hát đối đáp, giao duyên tìm bạn của nam nữ trong làng luôn vút cao, hai bên hát đối đáp để thể hiện tình cảm của mình. Hát Rang ghẹo có nam và nữ cùng hát, nhạc điệu bằng trống cái. Sau câu hát đối giao duyên có ba tiếng trống hoặc mõ. Nữ hát: Hính nhớ ơ ơ ơ ơ ơ ủn èng thiểng pò rêng lá lá, ủn èng cặp lái thiểng po rêng quèn quèn, chằng hày pán thìm thí thìm théng tứ duyền này ủn cặp lái là chảng ởi (Em nghe tiếng sao mà lại lạ lạ, em nghe tiếng sao mà lại quen quen, chẳng hay bạn em quen lâu nay mới gặp). Nam hát đáp lại: Hính nhớ ơ ơ ơ ơ ơ, cảm ờn da ủn ời, máng tỳ róng lế phải ngéng cái móm, cáng kẻn cáng chon máng lế phải ngéng cải cò, máng lò lò ở lế an da ủn ời (cảm ơn em ơi, anh tự lấy phải ngọn cây ngón, anh càng chọn càng lấy phải cây co, anh lo lo chẳng lấy được em).

Trong ba điệu hát, thì hát Ví là những câu hát đối đáp về tình yêu đôi lứa, dễ hát, dễ thuộc, nên đa phần những học trò của bà đều chọn điệu hát này để học. Xen giữa buổi trò chuyện là những câu hát Ví về tình yêu đôi lứa. Khác với Rang chuyện và Rang ghẹo, phần mở đầu dạo nhạc bằng câu: “Pấu rắng là bón da ới” xong mới vào nội dung câu hát. Hát ví là lối hát đối đáp giữa nam và nữ. Những câu hát: Pấu rắng là bón da ới thấy èm ành cùng muốn thường, cải nước muốn chảy nhưng mường chằng đáo là bón da ới (Thấy em anh cũng muốn thương, cái nước muốn chảy nhưng mương chẳng đào), người nữ đáp lại: Thấy ành èm cùng muộn cháo chỉ lò mít chịn cánh đào của người là bón da ời (Thấy anh em cũng muốn chào, chỉ lo mít chín cành cao của người). Câu Ví, câu Rang đã làm cho đời sống văn hóa của người dân tộc Mường nơi đây thêm phần phong phú. 

Gắn bó lâu năm với câu hát truyền thống người Mường, đến nay bà Sóng có thể nhớ và biểu diễn thuần thục cả trăm câu Rang cổ cùng những câu hát do bà tự ứng khẩu, sáng tác trong suốt mấy chục năm. Với vốn ngôn từ phong phú, khả năng ứng tác thiên phú, nhanh nhạy, trong bất cứ hoàn cảnh nào, bà cũng có thể nhanh chóng có những câu hát mới phù hợp với hoàn cảnh mà vẫn đằm thắm, mượt mà. 

Ngoài hát ba làn điệu cổ đó, còn sáng tác nhiều lời bài hát ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, về tình đoàn kết giữa các dân tộc, con Lạc, cháu Hồng tụ hội về Đền Hùng. Cũng chính vì vậy mà nhiều người đã biết đến câu Ví, câu Rang đằm thắm của dân tộc Mường và đến tận nhà bà để xin theo học. Tính đến nay, nghệ nhân Hà Thị Sóng đã truyền dạy cho hơn 40 học trò ở trong và ngoài xã Lai Đồng. 

Chị Phùng Thị Lịch, một trong những người theo học hát cho biết: “Bà Sóng là người rất đam mê với câu hát của dân tộc Mường, ai muốn học đều được bà sẵn sàng chỉ dạy. Chúng tôi cố gắng học hỏi từ bà để câu Ví, câu Rang của người Mường Phú Thọ không bị mai một”.

Một đời gắn bó với câu hát Ví, Rang bà Sóng chỉ mong muốn: Có thêm nhiều người học và yêu thích làn điệu này và có được một đĩa thu âm đầy đủ các làn điệu để lưu giữ cho con cháu sau này.

Xuân này, nghệ nhân Hà Thị Sóng được đề nghị công nhận là Nghệ nhân ưu tú, hy vọng những đóng góp, cống hiến của bà sớm được ghi nhận, góp thêm niềm vui cho người cả đời tâm huyết với câu hát Ví, Rang. 

PHƯƠNG THANH

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang