Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Lan tỏa những "vòng Xoan"

Thứ sáu, 02/02/2018, 13:03:17
Print + | - Font Size: A
Lan tỏa những "vòng Xoan"

Lan tỏa những "vòng Xoan"

A Font Size: - | +

unnamed-1517551193Hát Xoan trên phố đi bộ Hồ Gươm thu hút đông đảo người dân trên phố hào hứng đến xem.

PTĐT- Trên sân đình Hùng Lô, không chỉ các đào, kép của phường Xoan An Thái, mà lần lượt những vị khách nước ngoài đã bị thu hút bởi tiếng trống, phách rộn rã của điệu Mó cá nên đã tự động nối vòng tay để được hòa mình vào điệu Xoan đang đến độ cao trào. Có lẽ chưa bao giờ Xoan đến gần với du khách đến thế. Và có thể cũng vì lý do để được trực tiếp trải nghiệm, thực hành một trong những di sản văn hóa (DSVH) phi vật thể đại diện của nhân loại - Di sản Hát Xoan Phú Thọ, mà những đoàn du khách cả trong nước và quốc tế tìm về miền Đất Tổ ngày một đông. Để rồi những vòng Xoan cứ được nối dài và mở rộng như một lời khẳng định về sự hồi sinh và khả năng lan tỏa kỳ diệu của điệu hát có từ thời Hùng Vương lập nước.

"Hát Xoan là DSVH phi vật thể độc đáo của vùng Đất Tổ Phú Thọ, chứa đựng nhiều giá trị văn hóa cổ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Hát Xoan mang tính chất nghi lễ phong tục, được trình diễn ở cửa đình vào hội làng mùa Xuân. Nghệ thuật Hát Xoan được hình thành từ thời kỳ Hùng Vương dựng nước, gắn với suốt chiều dài lịch sử dân tộc. Hát Xoan phát triển trong cộng đồng, được dung hòa giữa ca hát nghi lễ thờ thần linh, thành hoàng và ca hát dân gian nguyên thủy. Đến thời Hậu Lê, bài bản Hát Xoan được các nhà Nho biên soạn, bổ Sung và lưu truyền cho đến ngày nay.

Trải qua hàng nghìn năm, từ buổi đầu ra đời là nghi lễ hát thờ Vua Hùng đến nay Hát Xoan đã trở thành một di sản độc đáo và nét sinh hoạt văn hóa mang đặc trưng của người dân Phú Thọ"... Lời giới thiệu của người Kép trống phường Xoan được anh chàng hướng dẫn viên (HDV) Công ty Trải nghiệm Châu Á rủ rỉ dịch song song sang tiếng Anh cho đoàn khách hơn hai chục người mà chủ yếu đều đến từ nước Mỹ. Không hiểu bản dịch có đầy đủ, chính xác hay không nhưng những vị khách đến từ bên kia bán cầu tỏ ra  chăm chú, hào hứng lắng nghe. Có thể đã hiểu được phần nào ý nghĩa và nguồn gốc của điệu hát nên khi được yêu cầu vào đình thắp hương xin phép thần linh cho được nghe hát ở cửa đình, các vị khách đều có chung một cử chỉ rất nghiêm trang và thành kính. Sự nghiêm trang đó còn được duy trì hết chặng hát Thờ cho đến khi chuyển sang hát quả cách thì sự hào hứng, vui nhộn mới dần trở về với du khách.

Dù không hiểu cặn kẽ nội dung của từng lời hát nhưng chính lối hát xướng, hát nói dung dị mà độc đáo của các điệu Tứ dân xoan cách, Hò chèo cách và Chàng mai cách đã khiến các vị khách phương tây cứ bị hút mãi vào những làn điệu Xoan. Và đến khi tiếng trống của điệu Mó cá rộn rã vang lên thì chẳng ai bảo ai các vị khách đều tự động nắm lấy những bàn tay đang chìa ra của các đào, kép phường Xoan để sắm vai cá, vai lưới trong chặng hát Hội cuối cùng. 

Thích thú vì là "cá" bị bắt sau cùng, anh Barry John Yaxley - vị du khách người AuStralia duy nhất trong đoàn chia sẻ: "Tôi có tìm hiểu qua về hát Xoan trước khi đến Phú Thọ nhưng nói thật tôi vẫn không hiểu nhiều  lắm về di sản này của các bạn. Tôi vẫn nghĩ đây là một nghi lễ hát thờ nên nó sẽ phải rất trang nghiêm, vì thế nó có lẽ cũng sẽ khá là nhàm chán. Nhưng đến đây rồi, được nghe giới thiệu và được trực tiếp trải nghiệm tôi mới thấy Xoan thật ra rất thú vị. Nó bao hàm trong đó cả đời sống cổ xưa của người Việt mà nếu chịu khó tìm tòi sẽ thấy được nhiều điều hay". Vậy là chắc chắn anh chàng HDV đã phải dịch rất chi tiết, đầy đủ và chuẩn xác bài giới thiệu mới giúp cho du khách có được cảm nhận về Xoan tinh tế đến vậy.

img0305-1517551361
Du khách giao lưu với các nghệ nhân hát xoan.

Trao đổi với chị Lê Thị Thu Hương - một HDV nhiều kinh nghiệm thuộc Trung tâm Thông tin và Xúc tiến Du lịch tỉnh, chúng tôi được biết: Mỗi HDV đều có những kỹ năng, những cách truyền tải riêng về Xoan làm sao cho du khách dễ hiểu nhất. Tuy nhiên về cơ bản các HDV cũng tuân thủ những nguyên tắc chung khi giới thiệu. Ví dụ với khách nội địa - là đối tượng đã có nhận thức về thời đại Hùng Vương, thì sẽ tập trung giới thiệu về ý nghĩa cũng như hình thức thể hiện độc đáo của Hát Xoan so với các loại hình văn nghệ dân gian khác. Còn với khách quốc tế vốn xa lạ với lịch sử và văn hóa Việt Nam thì HDV lại giới thiệu nhiều về nguồn gốc của Hát Xoan gắn với triều đại đầu tiên của dân tộc để làm nổi bật tính cổ xưa của loại hình văn nghệ này. Và quan trọng nhất là thông qua giới thiệu, HDV phải giúp du khách có được kiến thức cơ bản nhất về Xoan, hiểu được ý nghĩa hết sức độc đáo của loại hình văn nghệ được xếp vào hàng cổ xưa nhất này.

Nguyễn Duy Anh - sinh viên Nhạc viện Quốc gia đã phải trầm trồ khi lần đầu tiên được xem hát Xoan trên phố đi bộ Hồ Gươm Hà Nội: Hay nhỉ, chỉ dựa vào trống và phách mà cũng hát được. Mà phách sai lại cấm có hát được nữa. Đúng là chỉ có Xoan mới "nguyên thủy" thế. 

Chính bởi sự nguyên thủy ấy mà Hát Xoan đã được UNESCO vinh danh là DSVH phi vật thể đại diện của nhân loại. Và cũng chính vì sự nguyên thủy ấy mà số du khách tìm về miền Đất Tổ với hy vọng được trực tiếp trải nghiệm thực hành DSVH nhân loại ngày một đông lên. Nếu như năm 2016, Trung tâm Thông tin và Xúc tiến Du lịch tỉnh mới đón 200 đoàn với gần 8.000 lượt khách du lịch thăm quan, thưởng thức Hát Xoan làng cổ thì cũng chương trình này năm 2017, Trung tâm đã đón 400 đoàn với trên 10.000 lượt du khách tham gia.

Du lịch Phú Thọ gắn với thưởng thức Hát Xoan đã trở thành một lịch trình không thể thiếu của mỗi đoàn khách du lịch khi về với miền Đất Tổ. Cũng vì thế mà không gian trình diễn Xoan đang từng bước được mở rộng trên địa bàn toàn tỉnh. Biểu diễn hát Xoan phục vụ du khách không chỉ diễn ra ở riêng vùng phát tích của Xoan là những vùng ven Đền Hùng như Đền Hùng Lô hay Miếu Lãi Lèn nữa mà đã lan sang cả Đình làng Đào Xá (Thanh Thủy) và một số khu vực đền, đình cổ ở các địa phương khác trong tỉnh.

Để quảng bá cho Hát Xoan được đông đảo mọi người biết đến nhiều hơn, các phường Xoan gốc còn được mời tham gia nhiều sự kiện văn hóa, chính trị quan trọng ở tỉnh cũng như quốc gia như: Tết Việt; Hội chợ Du lịch quốc tế; Tuần lễ Asean - Việt Nam đất nước con người... Ở mỗi sự kiện với hàng ngàn người tham gia, lối trình diễn độc đáo mà cũng rất đỗi mộc mạc của Hát Xoan đều đã thu hút sự chú ý của hầu hết  du khách.

Nói về việc khai thác di sản Hát Xoan trong hoạt động du lịch, ông Nguyễn Đức Hòa - Phó giám đốc Trung tâm Thông tin và Xúc tiến Du lịch tỉnh cho biết: "Đưa Hát Xoan vào khai thác du lịch không chỉ nhằm phát huy giá trị của di sản này trong thực tiễn đời sống mà đó chính là giải pháp hữu hiệu nhất để bảo tồn DSVH phi vật thể đại diện của nhân loại. Bởi di sản sẽ chỉ được bảo tồn khi nó thường xuyên được thực hành. Nếu chỉ là biểu diễn sự kiện hoặc biểu diễn quảng bá thì dần dà cũng sẽ lắng dần. Chỉ khi là sản phẩm du lịch, thường xuyên thực hành biểu diễn phục vụ du khách thì hát Xoan mới thực sự được bảo tồn và trao truyền". 

Với sự hấp dẫn rất riêng, chắc chắn những vòng tròn Xoan sẽ tiếp tục được lan tỏa không chỉ đối với khách nội địa mà cả trong vòng tay bạn bè năm châu.

Kim Thư

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang