Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Nhà sàn, bếp lửa - Nơi gắn kết gia đình của người Cao Lan

Thứ tư, 19/01/2022, 15:20 (GMT +7)
thumbnail
thumbnail
Print + | - Font Size: A

Nhà sàn của người Cao Lan có những nét độc đáo riêng.

(baophutho.vn) - Chúng tôi tới thôn xã Ngọc Quan, huyện Đoan Hùng vào một ngày đầu đông, nhìn từ xa, những mái nhà thấp thoáng trong sương sớm. Cán bộ văn hoá xã Ngọc Quan đưa chúng tôi đến nhà bà Trần Thị Kỳ ở thôn Ngọc Tân, là ngôi nhà sàn còn giữ được nguyên vẹn truyền thống của người dân tộc Cao Lan.
 
Dẫn chúng tôi đi một vòng, bà giới thiệu: Nhà sàn của người Cao Lan thường là 3 gian 2 chái, có tám cây cột cái. Trong những cây cột cái, 2 cây có độ dài hơn để chôn sâu xuống đất. Những cây cột còn lại được kê trên hòn đá để chống mối mọt. Hai cây cột cái chôn dưới đất phải là lõi gỗ không mối mọt. Đây là thể hiện sự đảm bảo bền vững, song có ý nghĩa cao hơn là sự nối tiếp giữa đất với trời, tính giao hòa âm dương. 

Nhà sàn của người Cao Lan có 4 mái, 2 mái chính và 2 mái chái nhà nhỏ hơn, có độ dốc như nhau. Ngôi nhà có 3 gian 2 chái là nhà trung bình; có 4 gian hoặc 5 gian là nhà to có nhiều thế hệ cùng sinh sống, thường là nhà ở của thầy cúng hay trưởng bản. Bậc cầu thang lên nhà thường là cây gỗ hơi cong được chẻ đôi, có 5 hoặc 7 bậc thang. Gầm sàn của người Cao Lan chỉ để nông cụ cày, bừa, thường xuyên được quét dọn sạch sẽ và không nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn.

Hướng nhà người Cao Lan cũng có nhiều điều độc đáo, với người Kinh và nhiều dân tộc khác thường thích làm nhà hướng Nam, chỉ cần nhìn hướng nhà người Cao Lan có thể đoán được họ, như họ Hoàng làm nhà theo hướng Tây Nam, họ Trần hướng Đông Bắc, họ Đào hướng Đông...

Các hoạt động chính của gia đình, dòng họ được tổ chức bên bếp lửa

Hiện nay, trong làng Ngọc Tân chỉ còn khoảng 3 ngôi nhà sàn truyền thống. Cuộc sống người Cao Lan có nhiều thay đổi, ngày càng phát triển và tiến bộ, sự giao thoa văn hóa là điều tất yếu. Ngôi nhà sàn của người Cao Lan cũng ít nhiều có những biến đổi do ảnh hưởng từ bên ngoài như: Cầu thang, cột nhà, vách nhà được xây dựng bằng bê tông. Các vật dụng dùng trong sinh hoạt đã có nhiều tiện nghi và hiện đại hơn. Với các cụ cao niên, nhà sàn gần gũi và mộc mạc, đó là nơi họ được sinh ra và lớn lên; được nuôi nấng trong tình yêu thương, trong cái nôi văn hóa đầy sắc màu; nơi mà họ được nghe tiếng hát Sình ca truyền thống nên nhà sàn được gìn giữ và coi đó là báu vật vô giá.

Bà Kỳ cho biết thêm: “Nhà của người Cao Lan không thể thiếu bếp lửa. Bếp lửa giữ vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người Cao Lan, thường được đặt ở sàn chính trong ngôi nhà, rộng khoảng 1m, dài 1,5-2m. Phía trên ô bếp là một cái giàn treo bằng tre hoặc nứa dùng để xếp nan lạt, thịt cá và để các đồ vật phục vụ cho việc nấu nướng. Việc làm bếp khá phức tạp, gồm 2 phần việc là làm khung bếp và làm gác bếp. Khung bếp làm bằng gỗ, ghép mộng hình vuông, cạnh dài khoảng một sải tay. Phần lòng bếp đóng thành hộp như một chiếc thùng chắc chắn, kín xung quanh để đựng đất kê bếp. Thông thường, người Cao Lan sẽ làm bếp mới khi dựng nhà mới. Và cái bếp đó sẽ được sử dụng đúng theo tuổi thọ ngôi nhà. Người Cao Lan luôn tin tưởng thần lửa sẽ mang lại may mắn, hạnh phúc cho ngôi nhà của mình. Các hoạt động chính của gia đình, dòng họ được tổ chức bên bếp lửa: những đứa trẻ đầy tháng cúng tại bếp; khi dâu mới về nhà nhập khẩu cũng tại bếp lửa…”

Sự rộng rãi, thoáng mát của ngôi nhà sàn chính là biểu tượng cho tấm lòng của người đàn ông bao dung, khoáng đạt. Bếp lửa ấm áp trong ngôi nhà chính là người phụ nữ, giữ cho căn nhà luôn ấm áp, tiếp lửa cho người đàn ông trở nên mạnh mẽ. Tất cả những điều đó làm nên hình ảnh nhà sàn, bếp lửa thiêng liêng trong văn hóa tinh thần của người Cao Lan.

Như Quỳnh

Ý kiến bạn đọc ( )
Bình luận bài viết
security