Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Ai lên "Phố Ẻn"

Thứ bảy, 17/08/2013, 08:07:00
Print + | - Font Size: A

PTO- Ruổi theo triền nắng vàng của "Rừng cọ, đồi chè đồng xanh ngào ngạt", sáng thu nay chúng tôi háo hức tìm về "Thủ đô kháng chiến" - đất Thanh Ba giàu đẹp, anh hùng để mục kích sự vươn mình đổi mới của con người và các làng quê trên mảnh đất này.

Dẫu đôi mắt không quên ngắm nhìn những cánh đồng xanh, những đồi chè biếc và dòng Thao miệt mài chở lựng phù sa, nhưng trong tâm trí chúng tôi vẫn ngân nga qua lại câu hát ru.

"Sông Thao nước đục người đen
Ai lên phố Ẻn thì quên  đường về"

Nước có đục, người có đen thực ấy! Nhưng sâu thẳm trong hồn Vũ Yển (ẻn) là chi? Là tình hay nghĩa? Là phong cảnh hay sản vật kỳ lạ mà thân thiết đến nỗi quấn quýt người đến, níu kéo người đi quên cả lối về làm vậy?

Giống như đặc thù địa lý của huyện, Vũ Yển nằm duỗi dài bên dòng Thao giang chạy dọc theo tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội. Nhiều năm trước Vũ Yển là một thị tứ sầm uất thuận tiện giao thông đường sắt, đường thủy, đông vui trên bến dưới thuyền, chẳng thế mà thực dân Pháp đã cho xây dựng trụ sở huyện trên một làng xã chỉ vẻn vẹn có 2km2 này. Nghệ sỹ nhiếp ảnh Phan Đinh đang loay hoay chỉnh thước ngắm, anh  cố đưa vào ống kính của mình khung cảnh bia tưởng niệm nổi giữa trời xanh, mây trắng! Đây là tượng đài kỷ niệm xây dựng ngay dưới chân cột đèn thư viện năm xưa. Trên đó, ngày 1-5-1940 anh thanh niên phản đế Nguyễn Đình Yêm cùng hai thanh niên Vũ Yển đã treo ngọn cờ Đảng tươi đỏ phần phật tung bay suốt ngày Quốc tế lao động, thể hiện ý chí và quyết tâm sắt đá của Đảng và dân Thanh Ba vùng lên đập tan xiềng xích giải phóng quê hương, đất nước.

Đi thêm một đoạn đê ngắn tới Dốc Phủ - một địa danh lịch sử nổi tiếng. Dốc Phủ hôm nay chỉ còn lại hai cây đa cổ thụ tán lá xum xuê và một tượng đài sừng sững dưới chân nền huyện đường đã trở thành ruộng đồi và công trường khai thác đất nung gạch cho hàng chục lò cuộn khói ven sông.

Dưới bóng mát của tán đa Dốc Phủ, chúng tôi cùng nhau ôn lại một ngày lịch sử sôi động. Ngày 14-8-1945 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ nhiệm huyện bộ Việt Minh Nguyễn Chanh, hàng ngàn quần chúng cách mạng của các xã Vũ Yển, Phương Lĩnh, Mạn Lạn, Yên Nội, Đào Giã, Thái Ninh... phối hợp cùng du kích chiến khu Âu Cơ tập trung tại đây rồi ào ạt tiến đánh Phủ đường. Tri Phủ Thanh Ba Dương Cự Tẩm hốt hoảng bỏ trốn, chính quyền tay sai bị giải tán.

Ngay tháng 8-1945 xã đội du kích Bà Triệu được thành lập gồm 4 tiểu đội của 4 thôn Vũ Yển, Yển Khê, Lận Dương, Hoàng Xá. Tiểu đội Yển Khê gồm 12 đội viên là tiểu đội do xã đội điều động. Nhiệm vụ chính của anh em là: Vận động, tổ chức bà con tản cư triệt để trước những trận càn; canh giữ bảo vệ làng, chuyển tải thương binh, canh giữ tù binh... trong chiến đấu. Nhờ vậy trong những năm kháng chiến, nhà cửa đều bị phá hầu hết, nhưng trâu bò lợn gà không mất một con, nhiều trận càn ác liệt xảy ra nhưng dân không chết một người. An toàn trong những trận càn nhưng vì chưa có kinh nghiệm chống máy bay, nên sáng ngày 10-9-1950 giữa phiên chợ Ẻn, máy bay Pháp ào đến ném bom làm chết ngót hai trăm người, sập nhiều nhà cửa. Tiếp đến giữa tháng 1 năm 1951 địch lại dội bom lần nữa, phố Ẻn bị phá hủy hoàn toàn. Trong tiềm thức của nhiều cụ lão thành Phố Ẻn ngày xưa đông vui lắm, người mọi nơi đổ về trên bến dưới thuyền tấp nập, ngồn ngộn sản vật ngược xuôi. Phố có hiệu "chớp hình", thư viện đọc sách lại thêm trường học kế bên, đồ ăn thức uống chẳng thiếu thứ gì, quán phở bún, quán bánh cuốn, bánh giò cũng nhiều, lại thêm có cả tiệm bánh kẹo, trà thuốc và cả tiệm thuốc phiện nữa!

Sau những trận bom khốc liệt 50-51 ấy du kích, thanh niên Vũ Yển tình nguyện lên đường ngày một đông, mở đầu đã có: Nguyễn Bá Lưu, Nguyễn Bá Thuý, Nguyễn Trọng Chư. Năm 1951 còn đông đảo hơn như: Nguyễn Công Chung, Bùi Văn Phát, Nguyễn Trọng Xí, Đinh Văn Lại... Một làng nhỏ với vài ngàn dân cư như Vũ Yển đã có tới hơn bốn trăm bộ đội tình nguyện, bộ đội nghĩa vụ và sau kháng chiến tám năm đã có 42 liệt sĩ, sau năm 1975 lại có thêm 61 con em Vũ Yển hy sinh cho độc lập tự do và thống nhất Tổ quốc. Với tinh thần "Tất cả cho tiền tuyến" trước đây và "Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người" sau này, có những gia đình hết cha đến con rồi lại cháu tiếp bước lên đường..

Là cầu nối với Tây Bắc và Việt Bắc, cũng như toàn huyện, Vũ Yển nổi bật với thành tích liên tục huy động của và người phục vụ những chiến dịch lớn như: Chiến dịch Hoà Bình 1952, chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Cụ Đinh Công Đỉnh phụ trách trên 50 nam giới trung tuổi làm nhiệm vụ dân công hỏa tuyến. Khỏi kể những gian truân vất vả mang vác, bao thồ, chuyển vận thương binh... lúc đánh nhanh thắng nhanh, khi tiến chắc đánh chắc, pháo vào pháo ra, người vào người ra, dân công cũng gian truân nguy hiểm chẳng kém gì bộ đội.

Các bà các chị (do chị Đinh Thị Việt phụ trách) lúc nào trên vai cũng kẽo kẹt 28kg gạo ra tiền tuyến cùng một ruột tượng gạo thắt ngang lưng (gạo xấu hơn) dùng để ăn đường. Tuyến vận chuyển của các chị đi từ Hoàng Xá đến Thục Luyện sang Hạ Đài và giao tại đồn Công an Mường Cơi, Đèo Cón. Bốn đêm đi, bốn ngày nghỉ rồi một ngày một đêm trở về, liên tục 3 tháng đã bao chuyến đi về, đã bao tấn gạo, 51 chị em chuyển ra tiền tuyến không hề xa sẩy một cân. Trong khi các chị chỉ ăn rau rừng, nước mắm lọ, cà chua hấp và tất thẩy chỉ có 3 bữa thịt, còn ngủ ư? Một tấm ni lông, một mảnh chăn chiên, bất kỳ gốc cây, ven rừng, ven suối nào cũng qua được giấc.

Không trực tiếp cầm súng nổ vào đầu thù, nhưng công lao đóng góp phần thắng địch của những đoàn dân công Vũ Yển Thanh Ba cũng đã nói lên phẩm chất kiên cường và anh dũng của những người ven dòng Thao giang này...

Sau một tuần mưa lũ kéo dài, sáng nay trời đã trong xanh, một số đoạn đường quốc lộ đang nâng cấp bị trơn trượt, nhưng làng quê vẫn lồ lộ sự đổi thịt thay da. Thị tứ Vũ Yển đã hiển hiện. Hai trạm biến áp khu 1 và khu 5 đã vững vàng thế đứng. Những cánh tay điện năng đã vươn tầm đến những xóm xa nhất. Đình Ngư Giáp mới được hoàn thiện, cả nhà văn hóa khu, đường làng, ngõ xóm đã bê tông hóa khang trang, rãnh mương nội đồng đã cứng hóa già nửa.

Ngồi đối diện với tôi trong trụ sở Đảng bộ Vũ Yển là nữ đồng chí Bí thư Đảng ủy Đào Thị Thu Lý và Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Mạnh Thảo. Nhìn gương mặt các đồng chí lãnh đạo của một xã lịch sử, xã Anh hùng thời kỳ chống Pháp đầu tiên của huyện Thanh Ba đang vào tầm mới 40 ấy, niềm tin yêu trong tôi như được nhân lên. Các đồng chí lão thành cách mạng lần lượt về với vĩnh hằng đã để lại thế hệ con, cháu vững vàng, giỏi giang kế tiếp sự nghiệp cách mạng.

Nếu gần chục năm trước, cái ngưỡng 3 triệu rưỡi bình quân đầu người một năm vẫn chỉ là mục tiêu thì đầu tháng 8-2013 này GDP bình quân đầu người năm của Vũ Yển đã vượt qua ngưỡng 9-10 triệu đồng rồi.
Và với nhận định của lãnh đạo xã, mặc dù gặp nhiều khó khăn như thời tiết diễn biến phức tạp, chính trị kinh tế trên thế giới và trong nước có nhiều biến đổi. Nhưng Đảng bộ và nhân dân Vũ Yển đã và đang khắc phục có hiệu quả mọi khó khăn, ổn định và phát triển kinh tế - xã hội, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững, công tác Đảng và hệ thống chính trị được duy trì và phát triển thì làng quê Vũ Yển cái nôi của cách mạng và kháng chiến một vùng sẽ ngày càng phát triển và bền vững.
Người dân Vũ Yển vẫn tự hào mà nhắn nhủ cùng bầu bạn bốn phương:
“Sông Thao nước đỏ người thanh
Ai yêu Vũ Ẻn với anh thì về”

Vũ Yển, tháng 8-2013

Điền Ngọc Phách

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang