Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Sức sống mãnh liệt của di sản hát Xoan

Thứ sáu, 20/04/2018, 10:30:43
Print + | - Font Size: A
Sức sống mãnh liệt của di sản hát Xoan

Sức sống mãnh liệt của di sản hát Xoan

A Font Size: - | +

img6816-1524195113

Những bản ghi chép lời Xoan cổ được lưu giữ tại Nhà trưng bày Nghệ thuật Hát Xoan.

PTĐT - Là nghệ thuật trình diễn hát thờ Vua Hùng, Hát Xoan gắn liền với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, một tín ngưỡng bắt nguồn từ tập quán thờ cúng Tổ tiên của người Việt. 

Có thể nói sự gắn kết giữa Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là hết sức độc đáo. Lịch sử ra đời và phát triển của Hát Xoan, từ tên gọi, nguồn gốc ra đời đều gắn chặt và hòa quyện với các truyền thuyết liên quan tới thời Hùng Vương; lối trình diễn, sắp đặt các bài bản, các chặng hát cũng tuân thủ theo các nghi thức hát thờ các Vua Hùng một cách thành kính; các lời ca Xoan mang ý nghĩa chúc tụng, ca ngợi công đức các Vua Hùng xuất hiện trong nhiều bài bản Xoan, xuyên suốt từ chặng hát thờ cho đến phần hát hội. Đặc biệt, Hát Xoan được thực hành trình diễn ở các di tích đình, đền, miếu thờ tự Hùng Vương. Đó chính là không gian diễn xướng - không gian văn hóa đảm bảo sức sống bền vững của di sản Hát Xoan. Mối quan hệ chặt chẽ giữa Hát Xoan và Tín ngưỡng Hùng Vương đã tạo nên sức sống mãnh liệt để hai di sản cùng song song tồn tại, phát triển vượt thời gian cho đến tận ngày nay. Việc ghi danh Hát Xoan Phú Thọ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là sự khẳng định lại của quốc tế về giá trị Hát Xoan và đóng góp cho sự củng cố các di sản khác, trong đó có Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. 

Trong những năm qua, hoạt động tuyên truyền, quảng bá giá trị di sản Hát Xoan Phú Thọ gắn với di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được tổ chức nhiều hoạt động tích cực để đưa di sản đến với đời sống cộng đồng. Nhận thức về giá trị và trách nhiệm bảo vệ di sản Hát Xoan gắn với di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của cộng đồng, công chúng và các cấp chính quyền địa phương ngày càng sâu sắc, bền vững. 

Việc trao truyền từ các nghệ nhân cao tuổi cho học trò kế cận được thực hiện hiệu quả và từ đó những người này có thể dần thay thế được các nghệ nhân điều hành các phường Xoan và chủ động tổ chức các lớp truyền dạy cho con em của họ. Việc củng cố 4 phường Xoan và hỗ trợ, tôn vinh nghệ nhân ở các phường Xoan  sau khi di sản được vinh danh. Điều đó đã có ý nghĩa khích lệ to lớn đối với nghệ nhân Hát Xoan.

Phục hồi các tập tục và không gian (đình, đền, miếu) trình diễn Hát Xoan tại cộng đồng là điều kiện cơ bản và là cơ hội bảo đảm môi trường, sức sống cho Hát Xoan. Đến nay tỉnh Phú Thọ đã phục hồi 20/30 di tích đình, miếu là nơi có tục lệ Hát Xoan thờ Vua Hùng, thờ thần vào dịp đầu xuân. Tại các làng Xoan gốc, 100% di tích đình, miếu gắn với Hát Xoan đã được phục hồi. Như vậy các cộng đồng làng Xoan gốc có đầy đủ không gian văn hóa để bảo lưu tập tục thờ cúng Hùng Vương, để tổ chức thực hành truyền dạy di sản Hát Xoan ngay tại nơi phát tích, nơi sản sinh và nuôi dưỡng di sản.


img5486-1524195129

Truyền dạy Hát  Xoan

Bên cạnh đó, việc phục hồi các lễ hội truyền thống gắn với tập tục thờ cúng Hùng Vương và nghi lễ Hát Xoan tại các làng Xoan gốc, các làng có tục kết nước nghĩa và không gian lan tỏa của Hát Xoan là yếu tố quan trọng tạo nên không gian văn hóa của Hát Xoan. Tổ chức các diễn xướng dân gian và Hát Xoan trên địa bàn tỉnh, trọng tâm là Khu Di tích lịch sử Đền Hùng và thành phố Việt trong các dịp Giỗ Tổ Hùng Vương hàng năm cũng tạo nên không gian văn hóa Hùng Vương và Hát Xoan một cách đặc trưng. Các phường Xoan và các câu lạc bộ Hát Xoan trên địa bàn thành phố tham gia biểu diễn, phục vụ các đoàn khách tham quan du lịch trong nước và quốc tế, chương trình “Hát Xoan làng cổ” gắn với điểm du lịch di sản văn hóa phục vụ nhân dân và du khách trọng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng… 

Đối với Hát Xoan, cộng đồng đóng vai trò, quyết định đến sức sống bền vững của di sản. Được xem như là một điểm tựa của di sản văn hóa phi vật thể, cộng đồng ở đây trước hết là chủ sở hữu, là người thực hành và là chủ thể di sản văn hóa, mà cụ thể là bốn phường Xoan: Phù Đức, Thét, Kim Đái (xã Kim Đức) và An Thái (xã Phượng Lâu) tham gia nhận diện di sản, phát huy giá trị di sản trong đời sống tinh thần của họ, cũng như duy trì thực hành di sản có ý nghĩa trong đời sống. Hoạt động truyền dạy, thực hành và trình diễn hàng năm ở 4 phường Xoan do Trùm phường và cộng đồng tổ chức với sự hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất của chính quyền địa phương. Trùm phường và cộng đồng tiếp tục tham gia giám sát tu bổ và quản lý các không gian thực hành Hát Xoan là các đình, miếu thờ cúng Hùng Vương.

Phú Thọ tập trung đào tạo, bồi dưỡng các lớp nghệ nhân kế cận, mở các lớp Xoan trong cộng đồng, thành lập các câu lạc bộ Hát Xoan và đưa Xoan vào trường học… Đến nay, toàn tỉnh có 68 nghệ nhân kế cận có đủ kỹ năng trình diễn và thực hành Hát Xoan 31 bài bản Xoan; thành lập 34 câu lạc bộ với 1.557 thành viên yêu thích và trình diễn Hát Xoan, 100% các trường tiểu học, THCS trên địa bàn tỉnh đã thực hiện đưa Hát Xoan vào giảng dạy thông qua bộ môn Âm nhạc. Chủ trương này đã góp phần nâng cao nhận thức, lòng tự hào, trách nhiệm của các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản Hát Xoan; đưa số lượng người thực hành Xoan, hiểu biết về Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tăng lên một cách đáng kể. 

Di sản Hát Xoan ngày nay càng gắn bó chặt chẽ với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và thờ cúng Tổ tiên của người Việt. Đây thực sự là niềm tự hào to lớn của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chung. Vinh dự, tự hào cùng với nghĩa vụ và trách nhiệm cao cả, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ nguyện tiếp tục nỗ lực hết sức mình để bảo vệ di sản Hát Xoan theo tinh thần công ước 2003 của UNESCO, đảm bảo cho di sản Hát Xoan Phú Thọ được bảo vệ và phát huy giá trị gắn với di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương một cách bền vững.

Nguyễn Đắc Thủy

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang