Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Ai lên phố Ẻn

Thứ ba, 26/04/2005, 07:51:00
Print + | - Font Size: A

Ai lên phố Ẻn 

Ruổi theo triền nắng non của "Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt", sáng xuân nay, chúng tôi háo hức tìm về "thủ đô kháng chiến" - đất Thanh Ba giàu đẹp, anh hùng để mục kích sự vươn mình đổi mới của con người và các làng quê trên mảnh đất này.

Dẫu đôi mắt không quên ngắm nhìn những cánh đồng xanh, những đồi chè biếc và dòng Thao miệt mài chở lựng phù sa, nhưng trong tâm trí chúng tôi vẫn ngân nga qua lại tiếng ru đằm thắm.

"Sông Thao nước đục người đen

Ai lên phố Ẻn thì quên đường về"

Nước có đục, người có đen thực đấy! Nhưng sâu thẳm trong hồn Vũ Yển (Ẻn) là chi? Là tình hay nghĩa? Là phong cảnh hay sản vật lạ kỳ mà thân thiết đến nỗi quấn quýt người đến, níu kéo người đi quên cả lối về làm vậy?

Nghe chúng tôi tỏ ý định được viết về con người và chiến tích của Vũ Yển - Thanh Ba Anh hùng, Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy Mè Văn Đã cũng đồng tình với cách chọn điểm sáng Vũ Yển - xã được Nhà nước công nhận "Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang thời kỳ chống Pháp" đầu tiên của Thanh Ba. Tình xuôi, lý thuận chúng tôi hào hứng trở về Vũ Yển. Giống như đặc thù địa lý của huyện, Vũ Yển nằm duỗi dài bên dòng Thao Giang, chạy dọc theo tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội. Nhiều năm trước Vũ Yển là một thị tứ sầm uất, thuận tiện giao thông sắt - thủy, đông vui trên bến dưới thuyền, chẳng thế mà thực dân Pháp đã cho xây dựng trụ sở huyện trên một làng xã chỉ vẻn vẹn có 2km2 này. Nghệ sỹ nhiếp ảnh Phan Đinh đang loay hoay chỉnh thước ngắm, anh đang cố đưa vào ống kính của mình tượng đài búa liềm nổi giữa trời xanh, mây trắng cùng với thảm hoa gạo đầu mùa đỏ thắm! Đây là tượng đài kỷ niệm xây dựng ngay dưới chân cột đèn thư viện năm xưa. Trên đó, ngày 1-5-1940 anh thanh niên phản đế Nguyễn Đình Yêm cùng hai thanh niên Vũ Yển đã treo ngọn Đảng kỳ tươi đỏ phần phật tung bay suốt ngày Quốc tế lao động, thể hiện ý chí và quyết tâm sắt đá của Đảng và dân Thanh Ba vùng lên đập tan xiềng xích giải phóng quê hương, đất nước.

Đi thêm một đoạn đê ngắn là tới Dốc Phủ - một địa danh lịch sử nổi tiếng. Dốc Phủ hôm nay chỉ còn lại hai cây đa cổ thụ tán lá xum xuê và một tượng đài sừng sững dưới chân nền huyện đường đã trở thành ruộng đồi và công trường khai thác đất nung gạch cho hàng chục lò cuộn khói ven sông.

Dưới bóng mát của tán đa Dốc Phủ, chúng tôi cùng nhau ôn lại một ngày lịch sử sôi động. Ngày 14-8-1945 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của chủ nhiệm huyện bộ Việt Minh Nguyễn Chanh, hàng ngàn quần chúng cách mạng của các xã Vũ Yển, Phương Lĩnh, Mạn Lạn, Yên Nội, Đào Giã, Thái Ninh... phối hợp cùng du kích chiến khu Âu Cơ tập trung tại đây rồi ào ạt tiến đánh Phủ đường. Tri Phủ Thanh Ba Dương Cự Tẩm hốt hoảng bỏ trốn. Chính quyền tay sai bị giải tán. Mới qua tuổi "Tri thiên mệnh" nhưng từ nhỏ bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Đình Hải đã được thân sinh Nguyễn Đình Thiệu (nguyên bí thư Đảng ủy xã), chú ruột Trung tướng Nguyễn Đình Ước (nguyên Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân) rồi Thiếu tướng Trần Việt, Thứ trưởng Nguyễn Chanh... những người trực tiếp tham gia, nhiều lần kể lại, nên khí thế sôi sục long trời lở đất của ngày hôm ấy, qua lời anh Hải thật sinh động và hấp dẫn.

Chúng tôi rẽ vào thăm cụ Nguyễn Công Kha - người tiểu đội trưởng du kích đầu tiên của Vũ Yển. Cụ Kha là thân sinh của Phó bí thư - Chủ tịch UBND xã Nguyễn Đình Lương, cụ đã từng giữ chức chủ tịch UBND rồi bí thư Đảng ủy Vũ Yển suốt từ 1956 đến 1986. Tuy đã sang tuổi 74 nhưng cụ Kha đi đứng còn nhanh nhẹn, lời nói còn rõ ràng. Cùng tiếp chuyện chúng tôi còn có cụ Nguyễn Trọng Xí (đội viên du kích năm xưa và cùng tham gia thường vụ một khóa với cụ Kha) và Thường vụ Đảng ủy xã Nguyễn  Mạnh Thảo.

Hình ảnh những năm tháng mở đầu của cuộc kháng chiến gian khổ nhưng vô cùng sôi động dần tái hiện qua lời kể của các cụ.

Ngay tháng 8-1945 xã đội du kích Bà Triệu được thành lập gồm 4 tiểu đội của 4 thôn Vũ Yển, Yển Khê, Lận Dương, Hoàng Xá. Tiểu đội Yển Khê gồm 12 đội viên là tiểu đội do xã đội điều động. Nhiệm vụ chính của anh em là: Vận động, tổ chức bà con tản cư triệt để trước những trận càn; canh giữ bảo vệ làng, chuyển tải thương binh, canh giữ tù binh... trong chiến đấu. Nhờ vậy trong những năm kháng chiến, nhà cửa đều bị phá hầu hết, nhưng trâu bò lợn gà không mất một con; nhiều trận càn ác liệt xảy ra nhưng dân không chết một người.

Những ngày ấy chưa có kinh nghiệm chống máy bay, nên sáng 10-9-1950 giữa phiên chợ Ẻn, Pháp ào đến ném bom làm chết ngót hai trăm người, sập nhiều nhà cửa. Tiếp đến giữa tháng 1-1951 địch lại dội bom lần nữa, phố Ẻn bị phá hủy hoàn toàn. Đến đây giọng cụ Kha rung rung "Phố Ẻn ngày xưa đông vui lắm, người mọi nơi đổ về trên bến dưới thuyền tấp nập, ngồn ngộn sản vật ngược xuôi. Phố có hiệu "chớp hình", thư viện đọc sách lại thêm trường học kế bên. Đồ ăn thức uống chẳng thiếu gì, quán, phở bún có, quán bánh cuốn, bánh giò cũng nhiều, lại có cả tiệm bánh kẹo, trà thuốc và tiệm thuốc phiện nữa đấy các anh ạ! Đến đầu kháng chiến còn được duy trì, giá ngày ấy các anh lạc bước tới đây cũng đến quên mất đường về thôi! Nói đoạn rồi cụ cười sảng khoái.

Tôi sửng sốt nhìn cụ Kha, cụ Xí. Qua bao thăng trầm mất mát làm vậy mà chất kiêu dũng vẫn toát lên từ những nụ cười ánh mắt của những lão du kích năm xưa.

Sau những trận bom khốc liệt 50-51 ấy, du kích, thanh niên Vũ Yển tình nguyện lên đường ngày một đông mở đầu đã có các cụ Nguyễn Bá Lưu, Nguyễn Bá Thúy, Nguyễn Trọng Chư. Năm 1951 còn đông đảo hơn như các cụ Nguyễn Công Chung, Bùi Văn Phát, Nguyễn Trọng Xí, Đinh Văn Lại... Một làng nhỏ với vài ngàn dân cư như Vũ Yển đã có tới hơn bốn trăm bộ đội tình nguyện, bộ đội nghĩa vụ và sau kháng chiến tám năm đã có 42 liệt sĩ, sau năm 1975 lại có thêm 61 con em Vũ Yển hy sinh cho độc lập tự do và thống nhất Tổ quốc. Với tinh thần "Tất cả cho tiền tuyến" trước đây và "Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người" sau này, có những gia đình hết cha rồi anh, hết con lại cháu tiếp bước lên đường.

Là cầu nối với Tây Bắc và Việt Bắc, cũng như toàn huyện, Vũ Yển rất nổi bật trong thành tích liên tục huy động của và người phục vụ những chiến dịch lớn như: Chiến dịch Hòa Bình 1952, chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Cụ Đinh Công Đỉnh phụ trách trên 50 nam giới trung tuổi làm nhiệm vụ dân công hỏa tuyến. Khỏi kể những gian truân vất vả mang vác bao thồ, chuyển vận thương binh... lúc đánh nhanh thắng nhanh, khi tiến chắc đánh chắc, pháo vào pháo ra, người vào người ra, dân công cũng gian truân nguy hiểm chẳng kém gì bộ đội.

Các bà các chị (do chị Đinh Thị Việt phụ trách) lúc nào trên vai cũng kẽo kẹt 28kg gạo ra tiền tuyến cùng một ruột tượng gạo thắt ngang lưng (gạo xấu hơn) dùng để ăn đường. Tuyến vận chuyển của các chị đi từ Hoàng Xá đến Thục Luyện sang Hạ Đài và giao tại đồn Công an Mường Cơi, Đèo Cón. Bốn đêm đi, bốn ngày nghỉ rồi một ngày một đêm trở về, liên tục 3 tháng đã bao chuyến đi về, đã bao tấn gạo, 51 chị em chuyển ra tiền tuyến không hề sa xẩy một cân. Trong khi các chị chỉ ăn "rau rừng, nước mắm lọ, cà chua hấp và tất thẩy chỉ có 3 bữa thịt", còn ngủ ư? Một tấm ni lông, một mảnh chăn chiên, bất kỳ gốc cây, ven rừng, ven suối nào cũng qua được giấc.

Không trực tiếp cầm súng nổ vào đầu thù, nhưng công lao góp phần thắng địch của những đoàn dân công Vũ Yển Thanh Ba cũng đã nói lên phẩm chất kiên cường và anh dũng của những người ven dòng Thao Giang này.

Trầm ngâm nhìn dòng nước lững lờ, Bí thư Nguyễn Đình Hải nói với chúng tôi mà như nói với ai đó ở phía tương lai.

Cái ngưỡng bình quân thu nhập 3 triệu rưỡi đồng/người/năm đâu khó vượt qua để vươn tới năm, sáu triệu đồng/năm một người trong 5 năm tới. Bằng gì ư? Bằng chính con đường nông công nghiệp phối hợp, phát triển chăn nuôi dịch vụ. Và khi đó người dân Vũ Yển sẽ tự hào mà rằng:

Sông Thao nước đỏ người thanh

Ai lên Vũ Ẻn với anh thì về.

           

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang