Logo of Phú Thọ Logo of Phú Thọ

Niềm tin và trách nhiệm của báo chí

Thứ bảy, 15/06/2019, 05:55:13
Print + | - Font Size: A
Niềm tin và trách nhiệm của báo chí

Niềm tin và trách nhiệm của báo chí

A Font Size: - | +

t5-01-1560553020
Nhiều phóng viên, BTV của Báo Phú Thọ, Đài PT-TH tỉnh và các cơ quan Báo chí tham gia học Cao học chuyên ngành Quản lý Báo chí - Truyền thông để nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu làm báo hiện đại.

PTĐT - Báo chí vốn không chỉ là chiếc gương phản chiếu mọi mặt của đời sống xã hội mà còn là một bộ phận khăng khít không thể tách rời của chính xã hội. Mọi đặc tính của xã hội trong từng giai đoạn, từng thời kỳ thì cũng không xa lạ gì đối với bản thân báo chí trong giai đoạn ấy, trong thời kỳ ấy. Khi niềm tin vào xã hội lớn, khi xã hội được điều hành với trách nhiệm cao, thì niềm tin vào báo chí và trách nhiệm của các nhà báo đối với sứ mệnh xã hội của mình cũng cao. 

Thực tế cho thấy, trong suốt chặng đường phát triển của cách mạng Việt Nam, ở những giai đoạn mà các nhà báo, cũng như các nhà văn, nhà thơ, được xếp vào đội ngũ các chiến sĩ cầm bút, tham gia vào “mặt trận đặc biệt” trong lĩnh vực tư tưởng thông tin, thì sự phản chiếu trung thực có định hướng, cung cấp thông tin kịp thời, với các chức năng tư tưởng, khai sáng; sự dấn thân phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, lên án cái xấu, cổ vũ động viên những giá trị tốt đẹp, nhân văn… đã tạo dựng được niềm tin nơi bạn đọc đối với báo chí. Nhà báo, tòa soạn báo thực hiện sứ mệnh nghề nghiệp với trách nhiệm càng cao thì niềm tin nơi bạn đọc càng lớn và ngược lại, khi không xây dựng được niềm tin, đánh mất niềm tin nơi bạn đọc thì tờ báo khó có lý do gì để tồn tại. 

Mỗi giai đoạn báo chí trong sự phát triển của mình, bên cạnh những mặt mạnh nổi trội thì cũng vẫn tồn tại những hạn chế, có những hạn chế của hoạt động báo chí là do các đặc thù cụ thể của thời đại, của giai đoạn lịch sử. Nhưng cũng có những hạn chế do chính những yếu tố chủ quan, do phẩm hạnh của người làm báo, người viết báo. Trong hoạt động báo chí của mình, tôi đã có hân hạnh từng không chỉ một lần được hầu chuyện một số trưởng lão trong làng báo cách mạng của chúng ta, trong không khí thân tình, cởi mở, thí dụ như nhà báo Hoàng Tùng, nhà báo Trần Công Mân, nhà báo Hữu Thọ… nên mình khá hiểu những hạn chế của một giai đoạn báo chí. Nhưng hoạt động báo chí trong giai đoạn hiện nay, đáng lo ngại hơn khi chất lượng thông tin báo chí không chỉ phụ thuộc vào phẩm chất chuyên môn và con người của các nhà báo mà còn bị ảnh hưởng rất mạnh mẽ bởi các yếu tố kỹ thuật và đặc biệt, thực trạng xã hội rất phức tạp.

Chúng ta đều hiểu rằng, sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ số hóa, Internet, truyền thông số, mạng xã hội phát triển bùng nổ đã có tác động trực tiếp rất mạnh mẽ tới phương thức làm báo, truyền tin, tiếp cận thông tin… và tác nghiệp của nhà báo. Chưa bao giờ việc truyền phát thông tin, tiếp nhận thông tin lại nhanh chóng và dễ dàng như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, một tài khoản mạng xã hội bất cứ ai cũng trở thành người truyền phát thông tin, cập nhật thông tin mọi lúc, mọi nơi, từng giây, từng phút không giới hạn bởi địa giới hành chính hay lãnh thổ quốc gia. Sự phát triển ấy đã tạo ra thế giới phẳng, tạo ra biển thông tin đa dạng. Đó là điều thực đáng mừng. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích, giá trị to lớn về nhiều mặt thì sự hỗn độn thông tin với nhiều thông tin xấu độc, thông tin giả đã và đang gây nên nhiều hệ lụy đối với xã hội. 

Không gian mạng như thực tế cho thấy, tạo nên những sự phát triển rất tích cực đối với xã hội loài người, đối với hoạt động báo chí trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng. Nhưng sự phát triển ấy cũng đặt báo chí vào guồng quay cuộc đua thông tin, cạnh tranh khốc liệt. Trong cuộc đua ấy, bên cạnh một số tờ báo thích ứng nhanh với xu hướng mới, làm chủ công nghệ, tạo ra sản phẩm có chất lượng thì cũng xuất hiện nhiều tờ báo đã không còn giữ được những chức năng căn bản vốn có của báo chí; không giữ được những nguyên tắc tác nghiệp căn bản là đưa tin khách quan, công tâm không định kiến; đưa tin dựa trên chứng cứ và có sự kiểm chứng, không xâm phạm đời tư mà chạy theo mạng xã hội với những thông tin câu view tầm thường, với các trào lưu “sốc, sex, sến”, khai thác đời tư nghệ sỹ, khai thác thái quá mô tả quá chi tiết các vụ án rùng rợn, hay những chuyện mê tín dị đoan… Sự bất cập dễ dãi trong cấp phép và lỏng lẻo trong quản lý tình trạng báo hóa các tạp chí; sự lẫn lộn, thậm chí không phân biệt được giữa báo điện tử, trang thông tin điện tử tổng hợp, tạp chí điện tử; tình trạng báo chí đánh hội đồng phóng viên đếm tầng… đang đặt ra nhiều thách thức với tất cả những người làm báo chân chính và cả xã hội. Chưa bao giờ việc củng cố, gây dựng lại niềm tin của người dân và doanh nghiệp đối với báo chí lại cần được xem xét một cách nghiêm túc và thấu đáo như hiện nay. 

Báo chí cần phải luôn luôn có cái nhìn tích cực, mang tính xây dựng, về mọi câu chuyện trong xã hội. Phát biểu gần đây của đương kim Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng về việc báo chí phải thể hiện dòng chảy chính của xã hội hiện nay, tạo sự đồng thuận xã hội, tạo niềm tin xã hội và tạo nên khát vọng về một Việt Nam hùng cường là điều rất có lý, có ích, rất cần được chia sẻ. “Báo chí tạo niềm tin xã hội, thì phóng viên phải là người được tin cậy nhất. Nhưng theo một điều tra xã hội gần đây, họ lại nhận được niềm tin thấp trong xã hội”, cảnh báo ấy khiến những người làm báo chân chính không khỏi lo lắng, chạnh lòng. 

Trước hết, sự giảm sút niềm tin bắt nguồn từ chính những yếu tố chủ quan nội tại, từ phương pháp làm báo dễ dãi, chạy theo thị hiếu tầm thường, câu view với những thông tin gây sốc, mô tả quá chi tiết và thái quá các vụ án rùng rợn, thiếu tính định hướng. Những thông tin về vụ án Lê Văn Luyện đã có những thời điểm tràn ngập các trang báo, lấn át hoàn toàn các thông tin về kinh tế chính trị quan trọng của đất nước; thông tin về “ca sĩ Lệ rơi” tràn ngập, lấn át hoàn toàn những thông tin về văn hóa, giải trí của xã hội… Các thông tin ấy không chỉ tạo ra năng lượng xấu cho xã hội, nó thậm chí còn tạo ra những trào lưu tệ hại trong giới trẻ. 

Thách thức, giảm sút niềm tin còn đến từ cách làm báo chạy theo mạng xã hội, tình trạng làm báo copy, biến thông tin mạng xã hội thành bài báo thiếu kiểm chứng, chạy theo dư luận xã hội… Hơn lúc nào hết việc củng cố và khơi dậy niềm tin của xã hội với báo chí cần được xác định và xem xét một cách thấu đáo. Trách nhiệm ấy phải bắt nguồn từ chính những người làm báo, chính mỗi tòa soạn báo chí, sự quan tâm, hỗ trợ của các cơ quan hoạch định chính sách và quản lý báo chí.

Trong công cuộc phát triển, gây dựng niềm tin trong xã hội, đôi khi những tờ báo chính thống, những tờ báo chính trị xã hội- những cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội mà việc thực hiện nhiệm vụ chính trị được xác định là tôn chỉ mục đích quan trọng nhất lại đang gặp khó. Trong lúc đa số các cơ quan báo chí chính thống của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội đều phải tự chủ, hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, tự chủ về tài chính. Trách nhiệm chính trị, yêu cầu đòi hỏi khắt khe, cẩn trọng trong thông tin, chấp hành kỷ luật thông tin và những định hướng tuyên truyền, không giật gân câu khách trong khi vẫn phải tự chủ lo kinh tế để duy trì bộ máy, trả lương phóng viên, phát triển tòa soạn. Cuộc vật lộn vừa lo kinh tế để giữ cây bút, lo cho phóng viên, nhà báo sống được bằng nghề, vừa đảm bảo thực hiện nhiệm vụ chính trị, tránh xa xu hướng tầm thường, giật gân câu khách của các tờ báo chính thống không chỉ là nhiệm vụ của mỗi tòa soạn mà rất cần được các cơ quan chức năng quan tâm, tạo điều kiện.

Đòi hỏi khắt khe, chấp hành kỷ luật thông tin, thông tin thận trọng, đúng định hướng đôi khi đã khiến các tờ báo chính thống trở thành người đi sau, chậm thông tin về những vấn đề quan trọng và thận trọng nhất của xã hội. Để các cơ quan báo chí thực sự trở thành cơ quan ngôn luận, diễn đàn, cầu nối thông tin giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, rất cần sự chỉ đạo kịp thời, phối hợp chủ động và hiệu quả trong việc thông tin.

Không chạy theo trào lưu tầm thường, không kích động, bôi đen, báo chí phải trở lại bằng chính việc thực hiện đúng chức năng vốn có của mình, thông tin định hướng dư luận xã hội. Báo chí thể hiện dòng chảy của xã hội với những giá trị nhân ái và công bằng mà con người hướng tới. Đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, lên án cái sai, cái xấu nhưng không miệt thị, không bôi đen, không tạo ra năng lượng xấu, trào lưu xấu cản trở sự phát triển của xã hội. Phê phán, phản biện nhưng không cực đoan, tiêu cực mà trên tinh thần trách nhiệm, chia sẻ tìm giải pháp… Đó chính là trách nhiệm cao cả của báo chí trong việc phản ánh cuộc sống xã hội, gây dựng niềm tin. Và việc đó phải bắt đầu từ mỗi phóng viên, mỗi tòa soạn. Nhà báo cần phải xây dựng mối quan hệ niềm tin bền vững với công chúng và đây là cách hiệu quả nhất để kéo độc giả trở lại với báo chí.


Hồng Thanh Quang
- Tổng Biên tập Báo Đại Đoàn Kết

Ý kiến bạn đọc ( 0 )
Bình luận bài viết
CAPTCHA Image security
TIN LIÊN QUAN
rss - Trở về đầu trang