Cập nhật: 30/04/2022 09:35 GMT+7

Giáo dục truyền thống của nhà từ đường dòng họ

Nhà từ đường của họ Quách tộc Dương Khê, xã Cao Xá, huyện lâm Thao.

Để ghi nhớ công ơn của các bậc tiên tổ trong công cuộc khai hoang, san gò, tạo dựng xóm làng; quá trình đấu tranh, lao động sản xuất bảo vệ quê hương, thế hệ con cháu của các dòng họ đã lập từ đường để thờ tự; trong đó nhiều công trình đã gắn bó với các sự kiện lịch sử văn hóa quan trọng của các địa phương và được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa các cấp.

Đến với xã Xuân Lũng, huyện Lâm Thao, xưa kia gọi là làng Dòng. Nổi tiếng với hình tượng “Đất lúa, đất văn”. Vì vậy, nhân gian vẫn truyền nhau câu: “Kẻ Dòng người đỗ đạt đời nào cũng có, cũng dự tư văn soi sáng cho đời”. Và trong số các dòng họ hiếu học, nổi bật nhất là dòng họ Ba Ngành. Năm 1982, từ đường họ Ba Ngành được UBND tỉnh chứng nhận là “di tích văn hoá cấp tỉnh”. Theo tộc phả họ Ba Ngành, vào khoảng thế kỷ XIV, thuỷ tổ Ngô Tiến Đức làm quan thời Hậu Lê. Sau đó rời Thanh Hoá về vùng trung du Đất Tổ an cư lập nghiệp và đổi tên thành Nguyễn Tiến Đức. Cụ san gò, lấp trũng tạo đồng ruộng, giúp bà con canh tác, trồng trọt, nhờ thế xóm làng ngày càng đông vui, trù phú. Cụ hiến đất xây chùa Phổ Quang (chùa Xuân Lũng). Sau khi cụ qua đời, lăng mộ cụ được đặt trong chùa. Con cháu trong dòng họ đã xây từ đường, lập thần vị để tôn thờ. Trải qua nhiều thời kì của đất nước, nhà từ đường họ Ba Ngành được dùng làm kho chứa lương thực, thực phẩm cho quân và dân ta và bị giặc Pháp bắn phá. Đến năm 1969, được xây dựng lại. Năm 2012, Sở Văn hoá - Thể Thao và Du lịch hỗ trợ 300 triệu đồng tu bổ, sửa sang nhà từ đường.

Nhà từ đường họ Ba Ngành ở xã Xuân Lũng, huyện Lâm Thao.

Để hiểu thêm về tên gọi Ba Ngành, ông Nguyễn Anh Đức - Đại diện họ Ba Ngành cho biết: “Khi cụ thuỷ tổ làm quan dưới triều Hậu Lê, lúc đó nước Đại Việt bị chia đôi bởi nhà Lê và nhà Mạc, thường xuyên xảy ra chiến tranh, xung đột. Cụ thuỷ tổ khi chạy loạn về Xuân Lũng đã đổi từ họ Ngô sang họ Nguyễn, vậy nên con cháu đời sau có họ là họ Nguyễn. Gọi là họ Ba Ngành bởi cụ thuỷ tổ sinh ra 3 người con, đều học giỏi, làm quan, có nhiều đóng góp cho làng, xã. Từ 3 ngành, con cháu đời sau sinh ra được phân thành nhiều chi, nhánh. Đến nay, con cháu trong họ có khoảng hơn 1.500 người. Tiếp nối truyền thống hiếu học của dòng họ, con cháu họ Ba Ngành đều thành đạt, luôn chấp hành tốt chủ trương, pháp luật của Đảng và Nhà nước, có nhiều cống hiến cho xã hội”.

Để giáo dục thế hệ sau về truyền thống hiếu học, con cháu họ Ba Ngành đã xây bia Tiến sĩ của cụ Nguyễn Chính Tuân, con trai của cụ thuỷ tổ Ngô Tiến Đức tại từ đường họ. Hằng năm, dòng họ tổ chức trao quà và khen thưởng cho con cháu có thành tích cao trong học tập tại đây. Từ đường họ Ba Ngành không chỉ là nơi thờ cúng, tri ân công đức của các vị tiên tổ mà còn lưu giữ, phát huy nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dòng họ.

Các công việc quan trọng của dòng họ được họp và bàn bạc tại nhà từ đường.

Từ đường họ Quách tộc Dương Khê ở xã Cao Xá được xây dựng vào năm 1999, thờ cụ tổ Quách Đình Dự, quê gốc ở Phù Khê, Bắc Ninh. Cụ lên Cao Xá dạy học và an cư tại đây vào khoảng năm 1760. Đến nay, con cháu họ Quách tộc Dương Khê khoảng 2.000 người, sinh sống tại địa phương và khắp mọi miền đất nước. Là một dòng họ giàu truyền thống hiếu học và yêu nước, họ Quách tộc Dương Khê có khoảng 13 Tiến sĩ có bia được đặt ở Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội và Bắc Ninh. Trong các thời kì kháng chiến cứu quốc, có 14 liệt sĩ và nhiều người tham gia chiến đấu bảo vệ Tổ quốc…

Tủ sách dòng họ được đặt tại nhà từ đường để khuyến khích văn hoá đọc của các thành viên trong họ.

Bên cạnh giá trị về lịch sử và kiến trúc nghệ thuật của công trình nhà từ đường họ Quách tộc Dương Khê, hàng năm tại nhà từ đường diễn ra nhiều lễ tiết quan trọng, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của con cháu trong dòng họ: Tiêu biểu là hai ngày giỗ chính vào ngày 10/2 (âm lịch) và ngày 28/9 (âm lịch). Đặc biệt, vào ngày đại lễ của dòng tộc có chương trình tế lễ dành cho người trong họ làm quan lớn. Đại lễ của dòng họ được tổ chức 5 năm một lần, là dịp để con cháu ở mọi nơi về tụ họp thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, thể hiện sự biết ơn đối với các bậc tiền bối, thắt chặt tình đoàn kết anh em, họ hàng, làng xóm. Năm 2020, dòng học Quách tộc Dương Khê được nhận bằng khen của Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam vì đã có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua khuyến học, khuyến tài. Để đẩy mạnh phong trào văn hoá đọc, tủ sách dòng họ được lập ra từ năm 2015 với nhiều loại sách trong mọi lĩnh vực. Ông Quách Xuân Minh – Chủ tịch Hội đồng Quách tộc Dương Khê cho biết: “Để công việc của dòng họ được thực hiện một cách quy củ, kỹ lưỡng chúng tôi thành lập Hội đồng dòng họ để thường xuyên đôn đốc các công việc trong gia tộc, từ việc cưới xin, thăm hỏi, ma chay của các thành viên đến công việc làng, xóm... Các phong trào, hoạt động của địa phương như: xây dựng nông thôn mới, xây dựng đền chùa, đường nông thôn, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn,… được các thành viên trong họ tích cực tham gia”.

Có thể thấy, giá trị giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa to lớn lan tỏa từ nội bộ các dòng họ ra cộng đồng của các từ đường dòng họ. Các dòng họ không ngừng tăng cường mối quan hệ đoàn kết, gắn bó giữa các gia đình với cộng đồng làng xã; thực hiện tốt các quy ước, hương ước, quy định về nếp sống văn minh trong cộng đồng, bài trừ tệ nạn xã hội; tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư; tương trợ, giúp nhau phát triển kinh tế, giảm nghèo, làm giàu chính đáng. Qua đó góp phần nâng cao tri thức cho thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử, văn hóa, niềm tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ, tiếp tục bảo tồn và phát huy.

Quỳnh Như


Quỳnh Như

Các tin đã đưa

Trước mái đình Xoan

Trước mái đình Xoan
2022-07-28 18:03:00

baophutho.vn Đình An Thái - ngôi đình cổ có từ thời Hùng Vương dựng nước, nay thuộc làng An Thái, xã Phượng Lâu, thành phố Việt Trì - vừa là không gian sinh...

Món quà của bản

Món quà của bản
2022-03-30 11:10:00

baophutho.vn Bên cạnh những mặt hàng được bầy bán phổ biến trên thị trường thì việc dành tặng nhau những món quà truyền thống, món ăn lạ miệng tự tay làm ra...

Để thương hiệu Mỳ gạo Hùng Lô vươn xa

Để thương hiệu Mỳ gạo Hùng Lô vươn xa
2022-03-28 08:42:00

baophutho.vn Với mong muốn phát triển nghề truyền thống, những năm qua, Hợp tác xã Mỳ gạo Hùng Lô, thành phố Việt Trì đã không ngừng phấn đấu nâng cao chất...

Danh lam trên đỉnh non thiêng

Danh lam trên đỉnh non thiêng
2022-03-07 08:25:00

Nằm trên đỉnh núi Thủ Long linh khí ngút ngàn, chùa Cây Thị (hay còn gọi là Thiền Phúc Thiền Tự) với tuổi đời 1500 năm là biểu tượng văn hóa tâm linh của người dân xã Phú Hộ,...

Sản vật Tân Sơn

Sản vật Tân Sơn
2022-02-13 10:27:00

baophutho.vn Về huyện miền núi Tân Sơn, du khách không chỉ được ngắm nhìn vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, thưởng thức món ăn độc đáo của đồng bào các dân tộc...

Nô nức xuống đồng đầu năm

Nô nức xuống đồng đầu năm
2022-02-08 17:26:00

baophutho.vn Ngay từ những ngày đầu tiên của năm Nhâm Dần 2022, bà con nông dân trong toàn tỉnh phấn khởi xuống đồng làm đất, bón phân, gieo cấy với mong...

Dẻo, thơm nếp “Gà Gáy” Mỹ Lung

Dẻo, thơm nếp “Gà Gáy” Mỹ Lung
2022-02-08 16:02:00

baophutho.vn Giống lúa nếp “Gà Gáy” có sự tích từ câu chuyện về một người con gái xứ Mường trước khi về nhà chồng được mẹ đưa cho một túi lúa và dặn mang...

Tin liên quan

Gợi ý

Tin địa phương

Xem thêm Thành phố Việt Trì

Thời tiết

POWERED BY
Việt Long