“Thảm đỏ” nơi đất Mẹ Âu Cơ

Đền Mẫu Âu Cơ linh thiêng, Chiến khu cách mạng Vần - Hiền Lương ghi dấu lịch sử dân tộc, Đầm Vân Hội thơ mộng, Ao Giời - Suối Tiên kỳ thú, Hồ Hàm Kỳ xanh biếc giữa núi rừng... Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Hiền Lương hội tụ nhiều lợi thế phát triển du lịch văn hóa, tâm linh, sinh thái và nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, những giá trị thiên nhiên, lịch sử ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng. Khi nhiều dự án còn nằm trên quy hoạch, bài toán đặt ra là làm thế nào đánh thức tiềm năng, biến lợi thế thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Tiềm năng chưa thành lợi thế

Gần chục năm gắn bó với vùng đất Hiền Lương, vợ chồng anh Nguyễn Khắc Bình và chị Vũ Thị Bốn nhận chuyển nhượng đất, dựng nhà bên bờ kè Đầm Vân Hội để an cư, lạc nghiệp. Từng có thời gian chài lưới trên đầm, anh Bình am hiểu địa hình, nguồn lợi thủy sản nơi đây. Mới đây, gia đình anh đầu tư 4 lồng nuôi cá lăng, cá trắm cỏ, đồng thời duy trì khoảng 5 ha cây nguyên liệu trên các gò đồi. Nguồn lợi từ mặt nước và đất đồi giúp gia đình từng bước ổn định cuộc sống.

Gia đình chị Vũ Thị Bốn đầu tư 4 lồng cá trên Đầm Vân Hội.

Theo ông Trần Thế Cương, Trưởng thôn 21, sau sáp nhập, thôn có diện tích tự nhiên 3,6 km2, trong đó khoảng 200 ha mặt nước và gò đồi thuộc khu vực Đầm Vân Hội. Trong tổng số 344 hộ dân, gần 100 hộ sinh sống quanh đầm, 20 hộ đầu tư nuôi khoảng 80 lồng cá. Người dân còn có khoảng 150 ha cây nguyên liệu trên các gò đồi. Nhờ đó, đời sống từng bước được cải thiện, toàn thôn hiện còn 3 hộ nghèo và 9 hộ cận nghèo.

Những con số trên cho thấy Đầm Vân Hội không chỉ là thắng cảnh mà còn là nguồn sinh kế quan trọng của người dân. Tuy nhiên, hoạt động khai thác hiện chủ yếu là nuôi thủy sản và trồng cây nguyên liệu; dịch vụ du lịch gần như chưa hình thành. Du khách đến đây phần lớn tự tham quan, trải nghiệm, trong khi các sản phẩm và dịch vụ đủ sức níu chân khách lưu trú còn thiếu.

Trải rộng trên địa bàn Phú Thọ và Lào Cai, Đầm Vân Hội dài gần 10 km, nơi rộng nhất gần 2 km, với khoảng 410 ha mặt nước. Những dãy núi nối tiếp, thảm thực vật xanh tươi cùng hàng chục đảo lớn nhỏ giữa lòng hồ tạo nên cảnh quan sơn thủy hữu tình, được ví như một vịnh Hạ Long thu nhỏ giữa vùng trung du. Các dòng Ngòi Vần, Ngòi Lĩnh, Ngòi Chanh, Ngòi Hạ đưa nước từ rừng đổ về hồ, góp phần hình thành hệ sinh thái thủy sinh phong phú.

Đầm Vân Hội mang vẻ đẹp hoang sơ, thơ mộng.

Cảnh quan ấy mở ra nhiều hướng phát triển, từ tham quan, trải nghiệm mặt nước, khám phá thiên nhiên đến nghỉ dưỡng và dịch vụ gắn với sản vật địa phương. Song, để biến lợi thế tự nhiên thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh, địa phương cần có hạ tầng phù hợp, phương án tổ chức khai thác hiệu quả, dịch vụ đồng bộ và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

Thực trạng tương tự cũng diễn ra tại những điểm đến khác. Khu du lịch sinh thái Ao Giời - Suối Tiên có cảnh quan hoang sơ, hơn 30 thác lớn nhỏ phân tầng giữa núi rừng, nhiệt độ trung bình khoảng 27°C nhưng chưa tạo được sức hút tương xứng. Hồ Hàm Kỳ với mặt nước xanh giữa không gian núi rừng cũng chưa hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng.

Trong khi đó, Hiền Lương sở hữu nhiều giá trị văn hóa, lịch sử có khả năng bổ trợ cho phát triển du lịch. Đền Mẫu Âu Cơ được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia năm 1991, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Âu Cơ đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; tượng Mẫu Âu Cơ là bảo vật quốc gia. Chiến khu cách mạng Vần - Hiền Lương lưu giữ những dấu ấn lịch sử có ý nghĩa.

Đây là nền tảng để địa phương xây dựng các tuyến du lịch kết hợp văn hóa, tâm linh, giáo dục truyền thống với sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm cộng đồng. Tuy nhiên, sự kết nối giữa các điểm đến còn hạn chế, sản phẩm du lịch chưa tạo được dấu ấn rõ nét, trong khi sự tham gia của doanh nghiệp và người dân vào hoạt động du lịch chưa tương xứng với tiềm năng.

Hiền Lương không thiếu tài nguyên để phát triển du lịch. Điều cần thiết là tạo được sự kết nối đồng bộ giữa các điểm đến, hình thành sản phẩm đặc trưng và thu hút các dự án có khả năng đưa tiềm năng vào khai thác thực tế. Nếu chỉ dừng ở những danh thắng đẹp và di tích giàu giá trị, lợi thế ấy khó chuyển hóa thành nguồn thu, việc làm và sinh kế bền vững cho người dân.

Đất mong chờ dự án...

Nhận diện rõ tiềm năng, Hiền Lương đang đứng trước cơ hội mở rộng không gian phát triển du lịch sau sáp nhập. Theo bà Ngô Thị Thanh Hoa - Trưởng Phòng Kinh tế xã Hiền Lương, trên địa bàn có nhiều dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng đã được UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch tỷ lệ 1/2.000.

Nổi bật là các dự án: Khu du lịch, dịch vụ thể thao và nhà ở sinh thái Ao Giời - Suối Tiên; Khu đô thị nghỉ dưỡng và du lịch văn hóa, sinh thái Hiền Lương; Khu dân cư nông thôn mới kết hợp sinh thái, nghỉ dưỡng và sân golf Hàm Kỳ.

Bên cạnh đó, một số dự án đã được đưa vào định hướng Quy hoạch tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, gồm: Khu du lịch, dịch vụ thể thao và nhà ở sinh thái Đầm Trì; Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng và nhà ở Đầm Móng Hội; Khu hỗn hợp du lịch, nhóm nhà ở và trải nghiệm giáo dục Âu Cơ.

Những dự án này được kỳ vọng tạo động lực phát triển, mở rộng không gian dịch vụ, tạo việc làm và nâng cao giá trị tài nguyên hiện có. Tuy nhiên, đến nay, tiến độ triển khai chưa có chuyển biến rõ nét. Kỳ vọng về diện mạo du lịch mới vì thế vẫn đang chờ được hiện thực hóa.

Đền Mẫu Âu Cơ là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia được xếp hạng từ năm 1991.

Quy hoạch là bước khởi đầu, nhưng chưa đồng nghĩa với việc hình thành một điểm đến. Từ quy hoạch đến triển khai là quá trình đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, nhà đầu tư và sự đồng thuận của người dân. Nếu các dự án tiếp tục chậm chuyển động, lợi thế về cảnh quan, văn hóa, lịch sử sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị, còn cơ hội thu hút nguồn lực và tạo sinh kế mới có nguy cơ bị bỏ lỡ.

Ông Nguyễn Anh Quốc - Chủ tịch UBND xã Hiền Lương, cho biết địa phương xác định phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững trên cơ sở phát huy tiềm năng, thế mạnh là nhiệm vụ trọng tâm. Với lợi thế nằm trên trục giao thông kết nối cao tốc Hà Nội - Lào Cai, cùng hệ thống di tích lịch sử, văn hóa và thắng cảnh phong phú, xã định hướng phát triển du lịch tâm linh, nghỉ dưỡng, trải nghiệm theo tuyến Đền Mẫu Âu Cơ - Chiến khu Vần - Đầm Vân Hội - Ao Giời, Suối Tiên - Hồ Hàm Kỳ - Đầm Móng Hội - Đầm Trì.

Địa phương dự kiến báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét chủ trương công nhận Khu di tích lịch sử Đền Mẫu Âu Cơ là di tích quốc gia đặc biệt và mở rộng khuôn viên đền. Sau khi hoàn thành quy hoạch chung và được cấp có thẩm quyền phê duyệt, xã sẽ chú trọng đầu tư hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư có năng lực, tâm huyết.

Định hướng trên thể hiện quyết tâm tìm kiếm động lực tăng trưởng mới của Hiền Lương. Tuy nhiên, để lời mời gọi đầu tư có sức thuyết phục, địa phương cần chủ động phối hợp tháo gỡ vướng mắc, theo dõi tiến độ các dự án đã quy hoạch, kịp thời nắm bắt khó khăn của nhà đầu tư và công khai thông tin về định hướng phát triển. Cùng với đó, việc bảo tồn cảnh quan, gìn giữ di tích, bảo vệ môi trường và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân phải được đặt ra ngay từ đầu.

Nghi thức Tế Nữ quan tại Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ.

Du lịch Hiền Lương cũng không nhất thiết phải chờ các dự án quy mô lớn hoàn thành mới có thể khởi động. Với lượng khách hành hương về Đền Mẫu Âu Cơ hằng năm trên 300.000 lượt, địa phương có thể từng bước kết nối các điểm di tích, xây dựng tuyến tham quan, phát triển trải nghiệm trên Đầm Vân Hội, quảng bá sản vật và khuyến khích người dân cung cấp các dịch vụ phù hợp.

Cách làm này vừa tạo thêm sinh kế, vừa giúp địa phương từng bước định hình sản phẩm, xây dựng hình ảnh điểm đến và chuẩn bị điều kiện đón các dòng vốn đầu tư lớn hơn. Đây cũng là hướng đi thiết thực để rút ngắn khoảng cách giữa tiềm năng và hiệu quả khai thác, thay vì chỉ trông chờ vào các dự án quy mô lớn.

Sở hữu những giá trị thiên nhiên, văn hóa không phải địa phương nào cũng có, Hiền Lương có cơ sở để kỳ vọng du lịch trở thành một trong những động lực phát triển quan trọng. Nhưng lợi thế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành công trình hiện hữu, sản phẩm cụ thể, dòng khách ổn định và lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

“Thảm đỏ” đã trải, song điều quyết định không chỉ là lời mời gọi mà còn là hành động cụ thể, môi trường đầu tư thuận lợi và khả năng biến quy hoạch thành hiện thực. Trên đất Mẹ Âu Cơ giàu tiềm năng, Hiền Lương cần tiếp tục chủ động đánh thức những giá trị sẵn có, thu hút nhà đầu tư đủ năng lực, tâm huyết, đưa tài nguyên thành nguồn lực và biến kỳ vọng thành kết quả phát triển.

Cẩm Ninh