WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc tế về dịch Ebola

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đợt bùng phát dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế”, do nguy cơ lan rộng dịch bệnh xuyên biên giới.

Trong tuyên bố ngày 17/5, WHO đánh giá đợt bùng phát mới, do virus chủng Bundibugyo gây ra, chưa đáp ứng các tiêu chí để cấu thành một tình trạng khẩn cấp do đại dịch song các quốc gia có chung đường biên giới đất liền với Congo đang đứng trước nguy cơ cao bị dịch bệnh tiếp tục lây lan, Reuters đưa tin.

Thống kê của WHO đến ngày 16/5 cho thấy có 246 ca nghi nhiễm, 8 ca xác định bằng xét nghiệm và 80 ca tử vong nghi ngờ do Ebola tại tỉnh Ituri (Congo). Dịch bệnh hiện đã lan ra ít nhất 3 vùng là Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Bệnh nhân khởi phát với các triệu chứng gồm sốt, đau nhức toàn thân, suy nhược, nôn mửa và trong một số trường hợp có xuất huyết. Nhiều bệnh nhân diễn tiến xấu nhanh chóng và tử vong.

Trước đó, hôm 15/5, Bộ Y tế Congo xác nhận một đợt bùng phát dịch Ebola mới tại tỉnh Ituri ở phía đông nước này, làm 80 người chết. Trong một tuyên bố, Bộ trưởng Y tế Samuel Roger Kamba Mulamba cho hay kết quả xét nghiệm các mẫu bệnh phẩm hôm 14/5 ghi nhận 8 ca mắc Ebola chủng Bundibugyo tại các vùng y tế Rwampara, Mongwalu và Bunia.

Theo Bộ Y tế nước này, hiện đã có 246 ca nghi nhiễm virus Ebola. Ca bệnh đầu tiên là một điều dưỡng tử vong tại Trung tâm Y tế Tin lành ở Bunia sau khi xuất hiện các triệu chứng sốt, xuất huyết, nôn mửa và suy nhược cơ thể nghiêm trọng.

Một người đàn ông được đưa ra khỏi xe cứu thương khi đến Bệnh viện Đa khoa Tuyến cuối Bunia, sau khi thông tin bùng phát dịch Ebola chủng Bundibugyo được xác nhận tại Bunia, tỉnh Ituri, Congo, ngày 16/5. Ảnh: Reuters

WHO nhận định quy mô thực tế của đợt dịch lần này có thể lớn hơn nhiều so với số liệu được phát hiện và báo cáo hiện tại. Cảnh báo được đưa ra dựa trên tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu bệnh phẩm ban đầu, cùng với số lượng ca nghi nhiễm được báo cáo ngày càng tăng.

Theo cơ quan này, đợt dịch tại Congo và Uganda đang đe dọa đến sức khỏe cộng đồng của các quốc gia khác do đã ghi nhận các ca bệnh lây lan xuyên biên giới.

Tại thủ đô Kampala của Uganda, hai ca bệnh được xác nhận bằng xét nghiệm phòng thí nghiệm (gồm một ca tử vong) được ghi nhận vào các ngày 15/5 và 16/5. Đáng chú ý, hai bệnh nhân đều là những người di chuyển từ Congo sang và dường như không quen biết hay tiếp xúc với nhau.

Trong khi đó, thủ đô Kinshasa của Congo cũng ghi nhận một bệnh nhân trở về từ vùng dịch Ituri.

Đây là đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 được ghi nhận tại Congo kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 tại Yambuku, thuộc tỉnh Équateur. Đợt dịch gần đây nhất tại quốc gia này vừa chấm dứt vào tháng 12/2025.

Thông thường, các đợt dịch trước đều do chủng Ebola-Zaire gây ra, chủng virus hiện đã có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, đợt bùng phát mới này mang tính chất “bất thường” và nguy hiểm vì hiện chưa có bất kỳ liệu pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng virus Bundibugyo.

Trong lịch sử, thế giới ghi nhận hai đợt bùng phát dịch do chủng này vào các năm 2007 và 2012.

Trước tình hình trên, WHO lưu ý các nước cần kích hoạt ngay cơ chế quản lý thảm họa và khẩn cấp quốc gia, đồng thời triển khai sàng lọc y tế tại các cửa khẩu biên giới và trên các trục đường giao thông nội địa chính.

Một phái đoàn của WHO đã được triển khai đến Ituri để hỗ trợ các cơ quan chức năng cấp tỉnh tiến hành điều tra dịch tễ. 5 tấn hàng viện trợ hiện có sẵn tại Kinshasa đang được vận chuyển đến thành phố Bunia, tỉnh Ituri, nhằm hỗ trợ nhân viên y tế tuyến đầu và các cơ sở điều trị. Số hàng bao gồm vật tư phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, thiết bị vận chuyển mẫu bệnh phẩm phòng thí nghiệm, vật tư quản lý ca bệnh, lều bạt và các nhu yếu phẩm khác.

Liên quan đến quy định đi lại, các trường hợp nhiễm hoặc người tiếp xúc gần với bệnh nhân Ebola chủng Bundibugyo được khuyến cáo tuyệt đối không di chuyển quốc tế, trừ trường hợp thuộc quy trình sơ tán y tế đặc biệt.

WHO đề xuất cách ly ngay lập tức các ca bệnh xác định và theo dõi sức khỏe hàng ngày đối với những người tiếp xúc gần. Đồng thời, hạn chế di chuyển trong nước và cấm di chuyển quốc tế trong vòng 21 ngày kể từ ngày tiếp xúc cuối cùng với nguồn bệnh.

Dù vậy, cơ quan y tế của Liên Hợp Quốc cũng khuyến nghị các quốc gia không đóng cửa biên giới hoặc hạn chế đi lại và giao thương vì tâm lý hoang mang, lo sợ. Biện pháp cấm đoán này có thể phản tác dụng, dẫn đến tình trạng người dân và hàng hóa tìm cách dịch chuyển qua các lối mở tự phát xuyên biên giới mà cơ quan chức năng không thể kiểm soát hay giám sát y tế.

Ebola là một bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, thường dẫn đến tử vong, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, các cơ quan hoặc dịch cơ thể khác của người nhiễm bệnh, cũng như các bề mặt và vật dụng bị ô nhiễm. Phát hiện sớm, điều trị hỗ trợ và thực hiện các biện pháp y tế công cộng nhanh chóng giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống sót và đóng vai trò quyết định trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền.

Tuyên bố tình trạng khẩn cấp về dịch bệnh là biện pháp pháp lý đặc biệt nhằm huy động tối đa nguồn lực để ứng phó với thảm họa y tế. Cơ chế này bao gồm quy trình đánh giá dịch tễ, thẩm quyền ban bố từ cấp cao nhất và các biện pháp áp dụng nghiêm ngặt.

Nhân viên an ninh đứng gác tại cổng Bệnh viện Hồi giáo Kibuli ở ngoại ô thủ đô Kampala, Uganda, ngày 16/5, sau khi một người đàn ông Congo tử vong do nhiễm virus Ebola Bundibugyo. Ảnh: Reuters

Theo vnexpress.net