Đông Nam Á: Chọn sự mở cửa làm “lá chắn” an ninh kinh tế

Trước xu hướng “vũ khí hóa” thương mại toàn cầu, Đông Nam Á kiên định chiến lược mở cửa kinh tế, coi hội nhập sâu và thương mại tự do là nền tảng bảo đảm ổn định chính trị và an ninh lâu dài.

Bằng chính sách mở và linh hoạt, Đông Nam Á duy trì quan hệ với cả Mỹ, Trung Quốc và EU, tránh bị cuốn vào cạnh tranh địa chính trị, đồng thời bảo vệ lợi ích phát triển dài hạn. Ảnh: THX/TTXVN

Bình luận với Diễn đàn Đông Á (eastasiaforum.org) mới đây, Arrizal Jaknanihan, Thạc sĩ chuyên ngành Quan hệ Quốc tế tại Đại học Quốc gia Australia, cho rằng trong bối cảnh các cường quốc thế giới đang chạy đua tách rời và “vũ khí hóa” thương mại, Đông Nam Á lại chọn một lối đi riêng. Thay vì đóng cửa bảo hộ, các quốc gia trong khu vực khẳng định rằng sự cởi mở kinh tế mới chính là nền tảng cốt lõi để duy trì sự thịnh vượng và ổn định chính trị.

Đi ngược xu hướng “biệt lập” toàn cầu

Chuyên gia Jaknanihan lưu ý, thế giới đang bước vào một trật tự địa kinh tế mới. Tại đây, nhiều quốc gia lớn coi sự phụ thuộc lẫn nhau là điểm yếu thay vì là nguồn lực. Mỹ với chính sách thuế quan toàn cầu, Nhật Bản với Đạo luật Thúc đẩy An ninh Kinh tế, hay Liên minh châu Âu (EU) với Chiến lược An ninh Kinh tế đều đang đẩy mạnh xu hướng an ninh hóa các chính sách thương mại.

Trái ngược hoàn toàn, Đông Nam Á vẫn kiên định với mô hình mở. Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN 2025, các lãnh đạo khu vực đã ra tuyên bố chung khẳng định hệ thống thương mại đa phương tự do, minh bạch và dựa trên luật lệ là câu trả lời duy nhất cho mối liên kết kinh tế - an ninh đang ngày càng phức tạp.

Đối với các quốc gia Đông Nam Á, an ninh kinh tế không thể tách rời khỏi sự ổn định nội tại. Lịch sử khu vực tại Indonesia, Thái Lan và Philippines đã chứng minh: suy thoái kinh tế đột ngột thường dẫn đến sự bất ổn và thúc đẩy các phong trào nổi dậy. Sức mạnh của khu vực nằm ở việc hội nhập sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu, đặc biệt là điện tử và ô tô. Các số liệu dẫn chứng cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của khu vực vào thế giới bên ngoài:

Về thương mại ngoại khối, luôn chiếm hơn 75% tổng kim ngạch thương mại của ASEAN từ đầu những năm 2000. Về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), giai đoạn 2021-2023, vốn FDI từ ngoài khu vực đạt trên 80%. Về tỷ lệ thương mại trên GDP năm 2024, đạt mức rất cao tại Singapore (322%), tiếp sau là Malaysia, Việt Nam, Thái Lan và Campuchia (đều trên 100%).

Các dữ liệu đều cho thấy, chính sách hướng nội từng dẫn đến trì trệ và gây ra các cuộc biểu tình lan rộng tại Indonesia và Philippines vào tháng 8/2025. Điều này nhấn mạnh rằng chủ nghĩa bảo hộ không mang lại sự an toàn mà trái lại, gây bất ổn chính trị do mất việc làm và bất mãn xã hội.

Chiến lược “không chọn phe” và lợi ích đa phương

Theo chuyên gia Jaknanihan, sự mở cửa còn là công cụ ngoại giao giúp Đông Nam Á duy trì vị thế trung lập. Bằng cách giữ quan hệ kinh tế mở, các nước trong khu vực gửi đi thông điệp “không đứng về phe nào” trong cuộc cạnh tranh địa chính trị.

Indonesia là một ví dụ điển hình khi vừa trở thành thành viên đầy đủ của BRICS, vừa tìm kiếm tư cách thành viên OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) và ký kết hiệp định tự do thương mại với EU. Tương tự, việc kiên định không trả đũa thuế quan của Mỹ đã giúp các nước như Thái Lan, Malaysia và Campuchia đạt được những thỏa thuận giảm nhẹ thuế quan với Washington. Đồng thời, việc nâng cấp lần thứ ba Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Trung Quốc cũng giúp cân bằng lợi ích giữa các cường quốc.

Kết luận tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN năm 2025, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim nhấn mạnh: Sự cởi mở kinh tế mang lại “thịnh vượng, ổn định chính trị và tăng cường sự gắn kết khu vực”.

Chuyên gia Jaknanihan kết luận an ninh kinh tế của Đông Nam Á không được định nghĩa bằng sự cô lập. Trong một thế giới đầy biến động, việc chuyển hóa sự mở cửa thành lợi ích dân sinh và quan hệ hữu nghị mới là chiến lược an ninh bền vững nhất.

Nguồn baotintuc.vn