Khi chuyển đổi số bắt đầu từ mỗi người dân

Tại xã Sơn Lương, người dân được hướng dẫn sử dụng VNeID, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế và thực hiện dịch vụ công ngay tại trụ sở Công an xã, nhà văn hóa thôn. Thời gian tổ chức lớp học linh hoạt, kể cả vào buổi tối để phù hợp với lịch lao động, sản xuất. Phong trào “Bình dân học vụ số” đã mở rộng phạm vi tiếp cận, song số lượt được hướng dẫn chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả những việc địa phương đã làm. Vấn đề Sơn Lương tập trung giải quyết chính là giúp người cao tuổi, người ít tiếp xúc với công nghệ có thể tự sử dụng các tiện ích số, để công nghệ số thực sự đi vào đời sống.

Đưa “lớp học số” về thôn

Buổi tối, nhà văn hóa các thôn ở Sơn Lương vẫn sáng đèn. Sau một ngày lao động, người dân mang theo chiếc điện thoại vẫn dùng để nghe, gọi và ngồi cạnh thành viên tổ công nghệ số. Trên màn hình nhỏ, bài học bắt đầu từ những thao tác như mở VNeID, xác thực tài khoản, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, tìm một thủ tục cần giải quyết. Không có những khái niệm công nghệ khó nhớ; chậm ở bước nào, thành viên tổ làm mẫu ở bước đó, sau đó trao lại điện thoại để người dân tự thực hiện. Cách “cầm tay chỉ việc” giúp cho việc sử dụng các tiện ích số trở thành công việc gần gũi, gắn với nhu cầu hằng ngày.

Với phương châm " Vì Nhân dân phục vụ", cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Sơn Lương sẵn sàng hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính nhanh chóng, thuận tiện.

Để những “lớp học” nhỏ có thể đến gần từng gia đình, Sơn Lương duy trì 18 tổ công nghệ số cộng đồng với 180 thành viên. Họ là cán bộ thôn, đoàn viên, hội viên và những người có khả năng sử dụng công nghệ, phối hợp với Công an xã đến khu dân cư hướng dẫn theo nhóm hoặc hỗ trợ trực tiếp tại nhà. Đến hết quý III/2026, các tổ đã thực hiện 300 lượt tuyên truyền, hướng dẫn; tiếp cận 2.300 gia đình và trực tiếp giúp 1.500 người thao tác trên thiết bị.

Những thủ tục cần xác thực thông tin thường khiến người chưa quen công nghệ dễ bỏ dở. Từ thực tế đó, mô hình “Tổ công nghệ số Công an xã Sơn Lương” được duy trì như một địa chỉ hỗ trợ thường xuyên. Lực lượng Công an xã cùng các tổ công nghệ số cộng đồng đã giúp hơn 3.000 người giải quyết thủ tục hành chính, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức 2. Trong 17.120 công dân từ 16 tuổi trở lên, 13.970 người đã được hỗ trợ sử dụng VNeID, đạt hơn 82%. Tỷ lệ này cho thấy mức độ tiếp cận đã được mở rộng, đồng thời phản ánh khối lượng công việc khá lớn của lực lượng hỗ trợ ở cơ sở.

Việc học số tại Sơn Lương còn được tiếp sức từ những điểm truy cập internet công cộng. Máy tính, máy in, máy quét được bố trí tại 18/18 thôn để hỗ trợ tra cứu, kê khai và hoàn thiện hồ sơ. Với người thành thạo công nghệ, đó chỉ là những thiết bị quen thuộc; với người chưa có máy tính hoặc còn lúng túng trước chiếc điện thoại thông minh, điểm hỗ trợ tại thôn giúp khoảng cách tiếp cận dịch vụ số gần hơn.

Đo hiệu quả bằng khả năng tự làm

Phạm vi tuyên truyền được mở rộng, nhưng kỹ năng số giữa các nhóm dân cư chưa đồng đều. Đồng chí Vũ Đình Ngọc - Phó Chủ tịch UBND xã cho rằng, người cao tuổi và người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ còn gặp khó trong quá trình sử dụng thiết bị, nền tảng số. Lực lượng hỗ trợ chủ yếu làm việc kiêm nhiệm, trong khi nhu cầu hướng dẫn kỹ thuật, bảo vệ thông tin cá nhân và phòng tránh lừa đảo trực tuyến ngày càng lớn. Việc cài đặt ứng dụng hoặc kích hoạt tài khoản chỉ là bước khởi đầu.

Số buổi tổ chức, lượt người tham gia và tài khoản đã kích hoạt mới phản ánh quy mô tiếp cận, chưa thể hiện đầy đủ khả năng sử dụng công nghệ của người dân. Hiệu quả cần được đánh giá qua việc tự thao tác của người dân. Từ yêu cầu đó, Sơn Lương chuyển trọng tâm từ “phổ cập” sang “sử dụng hiệu quả”. Địa phương rà soát những nhóm còn khó khăn, kiểm tra kết quả sau hướng dẫn và kịp thời xử lý vướng mắc. Các tổ công nghệ số cộng đồng cũng giảm tuyên truyền chung, tăng cường hỗ trợ trực tiếp, ưu tiên người cao tuổi và người ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ.

Đồng chí Hà Việt Hùng - Bí thư Đảng ủy xã cho biết: Để nâng chất lượng hướng dẫn, Sơn Lương định hướng tập trung củng cố năng lực của lực lượng thực hiện. Xã chưa có cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin, phần lớn nhiệm vụ do cán bộ và thành viên các tổ công nghệ số kiêm nhiệm. Thời gian tới, địa phương sẽ tăng cường bồi dưỡng kỹ năng khai thác nền tảng số, thực hiện dịch vụ công, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý những lỗi thường gặp.

Theo định hướng của xã, nội dung hướng dẫn sẽ được xây dựng ngắn gọn, dễ nhớ, bám sát từng thao tác để thành viên tổ thuận lợi truyền đạt, người dân có thể thực hành lại. Hạ tầng tại cơ sở tiếp tục củng cố; các điểm truy cập internet công cộng tại 18 thôn sẽ được duy trì đường truyền, kiểm tra thiết bị và bố trí người hỗ trợ, nhằm phát huy tối đa hiệu quả máy tính, máy in, máy quét và Kiosk AI trong tra cứu thông tin, chuẩn bị hồ sơ và giải quyết công việc. Cùng với kỹ năng sử dụng, an toàn trên môi trường mạng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Người dân sẽ được hướng dẫn bảo vệ mật khẩu, mã xác thực, thông tin tài khoản và nhận diện cuộc gọi, tin nhắn, đường dẫn có dấu hiệu giả mạo.

Hiệu quả của phong trào “Bình dân học vụ số” ở Sơn Lương được thể hiện qua khả năng người dân tự giải quyết công việc trên môi trường số. Thành thạo các thao tác như tra cứu giấy tờ, nộp hồ sơ hay nhận diện đường dẫn giả mạo giúp người dân tiết kiệm thời gian thực hiện thủ tục hành chính và chủ động bảo vệ thông tin cá nhân. Công nghệ vì thế trở thành công cụ thiết thực, gần gũi và an toàn hơn trong đời sống hằng ngày của người dân.

Hương Giang