Khơi dậy nguồn lực văn hóa dân tộc thiểu số vùng Đất Tổ

Vùng Đất Tổ là nơi hội tụ, giao thoa văn hóa đa dạng của nhiều dân tộc thiểu số (DTTS). Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS không chỉ bảo vệ “hồn cốt” dân tộc, mà còn là bước hiện thực hóa sinh động Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Xã Kim Bôi tổ chức Lễ hội Mường Động góp phần lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Mường.

Xã Pà Cò từ lâu được biết đến là địa bàn sinh sống tập trung lâu đời của đồng bào dân tộc Mông (trước đây là 2 xã Hang Kia, Pà Cò). Trải qua nhiều thế hệ, cộng đồng người Mông nơi đây vẫn bền bỉ, cần mẫn giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc mình. Trong đó, trang phục truyền thống được xem là biểu tượng nhận diện riêng biệt, phản ánh sinh động đời sống tín ngưỡng, thẩm mỹ và trình độ sáng tạo nghệ thuật vượt trội. Đến Pà Cò vào chợ phiên Chủ nhật hằng tuần, Tết Mông hay các lễ hội, du khách thích thú trước không gian văn hóa rực rỡ sắc màu. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, xã Pà Cò có nhiều hoạt động bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc để phát triển du lịch. Du lịch nơi đây đã tạo sức hút với du khách trong và ngoài nước.

Đánh giá về vai trò của việc giữ gìn bản sắc trong phát triển địa phương, đồng chí Sùng A Chênh - Bí thư Đảng ủy xã chia sẻ: Xã đã có chủ trương bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc giai đoạn 2020-2025, tầm nhìn đến năm 2030. Hằng năm, các lễ hội truyền thống như lễ hội Gầu Tào của người Mông được duy trì tổ chức nhằm giữ gìn không gian văn hóa, đồng thời tạo điểm nhấn thu hút du khách thập phương. Việc biến di sản văn hóa thành tài sản du lịch đã và đang góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân trong xã.

Không riêng xã Pà Cò, vùng DTTS và miền núi của tỉnh còn là nơi lưu giữ bức tranh văn hóa đa dạng, phong phú của nhiều dân tộc như Mường, Thái, Dao, Sán Dìu, Cao Lan... Mỗi dân tộc sở hữu những di sản văn hóa vô giá, không gian văn hóa chiêng, nghệ thuật Mo Mường cùng các lễ hội truyền thống đặc sắc (lễ cấp sắc, Tết nhảy của người Dao; đâm đuống, gọi vía lúa của người Mường), diễn xướng dân gian (hát rang, hát ví)... Tất cả cùng hòa quyện tạo nên bức tranh vừa đậm đà bản sắc riêng biệt, vừa hòa quyện trong không gian văn hóa chung của vùng Đất Tổ.

Sau khi hợp nhất 3 tỉnh, Phú Thọ có dân số hơn 4 triệu người, trong đó đồng bào DTTS hơn 1 triệu người, chiếm khoảng 26,1% dân số toàn tỉnh. Thời gian qua, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các DTTS trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả. Tỉnh đã lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025 để hỗ trợ phục dựng không gian văn hóa của đồng bào DTTS, phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, bảo tồn làng nghề gắn với tạo sinh kế tại chỗ. Người dân bản địa trực tiếp tham gia cung ứng dịch vụ lưu trú, ẩm thực, văn nghệ, tạo nguồn thu nhập. Trong tỉnh đã hình thành một số mô hình du lịch cộng đồng điểm (tại Xuân Sơn, Khả Cửu, Mai Châu,...) và phát triển sản phẩm OCOP đặc trưng, tiêu biểu như thịt chua Thanh Sơn, chè sạch búp tím, thuốc tắm người Dao...

Lễ hội Gầu Tào xã Pà Cò được tổ chức hằng năm góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mông trên địa bàn.

Tuy nhiên, việc khai thác nguồn lực vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, khai thác chủ yếu ở quy mô nhỏ lẻ, tự phát, thiếu tính thương mại hóa và chưa tạo được chuỗi giá trị bền vững. Năng lực quản lý cộng đồng và kỹ năng làm kinh tế dịch vụ, du lịch, ứng dụng công nghệ số của đồng bào DTTS còn hạn chế. Hạ tầng du lịch chưa đồng bộ, giao thông kết nối đến các bản làng vùng DTTS còn khó khăn...

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và nâng cao chất lượng văn hóa trong tình hình mới, tỉnh xác định phát triển văn hóa vùng đồng bào DTTS là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Trong định hướng thời gian tới, tỉnh tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững. Tiếp tục đầu tư hạ tầng, xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng mang thương hiệu địa phương dựa trên chất liệu văn hóa bản địa như trải nghiệm chợ phiên Pà Cò, Lễ hội Gầu Tào, không gian văn hóa Mường, Dao... Nâng cao vai trò của chủ thể văn hóa, trọng dụng các nghệ nhân, già làng, trưởng bản - những người “giữ lửa” và truyền dạy di sản trong cộng đồng. Có chính sách hỗ trợ kinh phí mở các lớp truyền dạy nghề truyền thống, làn điệu dân ca, dân vũ. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và số hóa di sản. Tiến hành số hóa dữ liệu văn hóa phi vật thể của DTTS; gia tăng quảng bá vẻ đẹp văn hóa, con người Phú Thọ trên các nền tảng truyền thông hiện đại nhằm lan tỏa giá trị trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 80-NQ/TW bằng các chương trình hành động sát thực tế, ưu tiên ngân sách và huy động nguồn lực xã hội hóa cho công tác bảo tồn, hoàn thiện hệ thống thể thao, nhà văn hóa khu dân cư vùng sâu, vùng xa...

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các DTTS không chỉ là gieo mầm cho tương lai mà còn tạo động lực nội sinh mạnh mẽ để Phú Thọ phát triển nhanh, bền vững. Sự chuyển mình tích cực từ bản Mông xã Pà Cò cùng các vùng DTTS trên toàn tỉnh là minh chứng sinh động cho sức sống của văn hóa dân tộc trong giai đoạn mới.

Hương Lan