Đánh thức tiềm năng, lợi thế dòng khoáng nóng nơi mảnh đất “Chén vàng”

Kỳ I: Mạch khoáng ngàn năm giữa vùng đất cổ

Giữa những triền núi xanh của vùng Mường Động, dòng khoáng nóng Kim Bôi vẫn âm thầm chảy qua hàng nghìn năm, mang theo hơi ấm từ lòng đất và mở ra kỳ vọng về một trung tâm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe quy mô của miền Bắc. “Lộc trời” ấy hôm nay đang từng bước đánh thức tiềm năng, lợi thế của cả một vùng đất giàu bản sắc văn hóa.

Một góc Mandala Retreats Kim Bôi (xã Kim Bôi).

“Lộc trời” giữa miền Mường Động

Sáng sớm ở vùng Mường Động, những làn hơi nước mỏng bảng lảng bay lên từ các bể khoáng nóng dưới chân núi. Giữa tiết trời se lạnh của vùng đất được xem là cái nôi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và nhân chủng học của người Việt cổ, hơi ấm từ lòng đất lan tỏa tạo nên cảm giác thư thái rất riêng, ít nơi nào có được. Người dân nơi đây từ bao đời nay vẫn gọi nguồn khoáng nóng ấy là “lộc trời”.

Dòng nước ấy gắn bó với cuộc sống của đồng bào vùng Mường Động thuộc các xã Kim Bôi, Mường Động, Dũng Tiến, Hợp Kim, Nật Sơn. Vùng đất Mường Động - Kim Bôi vốn mang ý nghĩa là vùng đất “Chén vàng” là một trong bốn vùng Mường lớn nổi tiếng vùng nam của tỉnh (Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động). Đây cũng là nơi thiên nhiên ưu ái ban tặng nguồn tài nguyên đặc biệt hiếm có.

Trong ký ức của nhiều người cao tuổi, những mạch nước nóng tự nhiên từng là nơi bà con ngâm chân sau mỗi ngày lên nương, làm ruộng. Ông Bùi Văn Tình, người dân xã Kim Bôi nhớ lại: “Ngày xưa chưa có khu du lịch như bây giờ, bà con vẫn ra mạch nước để ngâm mình. Mùa đông rét buốt mà được xuống dòng khoáng nóng thì khỏe người lắm. Người già đau nhức chân tay cũng thấy dễ chịu hơn”.

Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, nước khoáng Kim Bôi có nhiệt độ ổn định khoảng 34-36 độ C, chứa các khoáng chất như bicarbonate, canxi, magie... phù hợp cho tắm ngâm, thư giãn và hỗ trợ phục hồi sức khỏe. Đặc biệt, lợi thế địa chất với nhiều mỏ vàng trong khu vực là nền tảng tạo nên chất lượng nguồn khoáng được đánh giá khó nơi nào trên cả nước sánh kịp.

Không chỉ là món quà thiên nhiên, dòng khoáng nóng hôm nay đang trở thành nền tảng cho một hướng phát triển kinh tế mới của vùng Mường Động. Trong bối cảnh xu hướng du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và chữa lành phát triển mạnh, những địa phương sở hữu nguồn khoáng nóng tự nhiên Kim Bôi đang có lợi thế lớn để bứt phá.

Cùng với đó, khoảng cách chỉ trên dưới 70km từ Hà Nội giúp Mường Động trở thành điểm nghỉ dưỡng cuối tuần thuận lợi cho nhóm khách trung lưu, gia đình trẻ và người cao tuổi.

Những ngày cuối tuần, từng đoàn xe nối nhau vào các khu nghỉ dưỡng ven những rặng núi. Dưới những tán cây xanh, du khách thả mình trong làn nước nóng tự nhiên, tận hưởng cảm giác thư thái giữa tiếng suối chảy và thanh âm núi rừng.

Bà Nguyễn Thị Hoa - một du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Gia đình tôi thường chọn đi du lịch khu vực nước khoáng Kim Bôi vì gần Hà Nội, không khí trong lành và nước khoáng rất dễ chịu. Người lớn tuổi thích ngâm khoáng, còn trẻ con thì được trải nghiệm thiên nhiên”.

Không gian ấy tạo nên một Mường Động rất khác, chậm rãi, bình yên và giàu chất chữa lành với nguồn khoáng quý giá Kim Bôi.

Từ điểm tắm khoáng đến hệ sinh thái nghỉ dưỡng

Khoảng hai đến ba thập kỷ trước, dù đã được nhiều du khách biết tới, vùng Mường Động chủ yếu vẫn là điểm tắm khoáng đơn giản phục vụ khách địa phương. Nhưng cùng với sự phát triển hạ tầng giao thông và xu hướng du lịch mới, diện mạo vùng đất này đang thay đổi từng ngày.

Hiện nay, nhiều khu nghỉ dưỡng, villa, homestay mọc lên quanh vùng khoáng nóng. Các dịch vụ spa, trị liệu, tắm thảo dược, chăm sóc sức khỏe ngày càng phong phú.

Không khí du lịch nhộn nhịp hiện diện rõ nét tại khu vực Mường Động với hàng loạt dự án như Serena Resort Kim Bôi, Mandala Retreats Kim Bôi, Yasumi Onsen Resort, Venus Resort hay Thung Rech House...

Theo các chuyên gia, xu hướng “wellness tourism” du lịch chăm sóc sức khỏe, loại hình du lịch nhằm mục đích duy trì, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần (thân - tâm - trí) đang trở thành phân khúc giàu tiềm năng trên thế giới.

Ông Nguyễn Văn Doanh, một nhà đầu tư lâu năm trong lĩnh vực nước khoáng tại xã Kim Bôi nhận định: “Nguồn khoáng nóng Kim Bôi có chất lượng tốt, vị trí thuận lợi, không gian còn khá nguyên sơ. Nếu được đầu tư bài bản, nơi đây hoàn toàn có thể trở thành trung tâm wellness của miền Bắc”.

Còn tại Mandala Retreats Kim Bôi (xã Kim Bôi), lượng khách tăng trưởng khá mạnh theo thời gian. Theo ông Lê Bá Minh - Phó Giám đốc Vận hành khách sạn của khu nghỉ dưỡng, năm 2025 đơn vị đón hơn 75.000 lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghỉ dưỡng và trải nghiệm dịch vụ. Dù kinh tế năm 2026 còn nhiều khó khăn, lượng khách tìm đến Kim Bôi vẫn tiếp tục tăng, cho thấy sức hút ngày càng lớn của vùng khoáng nóng này trên bản đồ nghỉ dưỡng miền Bắc.

Khi dòng khoáng làm đổi thay đời sống người dân

Du lịch phát triển không chỉ thay đổi diện mạo vùng đất mà còn mở ra cơ hội chuyển dịch sinh kế cho người dân địa phương. Ở nhiều bản Mường, những ngôi nhà sàn trước kia chỉ phục vụ sinh hoạt gia đình nay được cải tạo thành homestay đón khách.

Đông đảo du khách đến với An Lạc Ecofarm and Hot Springs (xã Kim Bôi).

Tại khu Mớ Đá, xã Kim Bôi, anh Bùi Văn Thành đã biến căn nhà sàn truyền thống của gia đình thành điểm lưu trú cộng đồng. Anh cho biết trước đây cuộc sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, thu nhập bấp bênh. Từ khi làm du lịch, kinh tế gia đình ổn định hơn. “Khách thích ở nhà sàn, ăn món Mường và nghe đánh cồng chiêng. Dịp cuối tuần hay lễ tết thường kín phòng”, anh Hòa chia sẻ.

Không chỉ homestay, nhiều người dân hiện tham gia bán sản phẩm OCOP, nông sản sạch, thổ cẩm hoặc biểu diễn văn hóa dân gian phục vụ khách du lịch. Những đêm cồng chiêng vang vọng giữa bản Mường đang trở thành trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách phương xa.

Nổi bật về phát triển du lịch nghỉ dưỡng vùng Mường Động là địa bàn xã Kim Bôi với diện tích tự nhiên 64,5km2, dân số gần 34 nghìn người; trong đó dân tộc Mường chiếm 83,5%.

Tận dụng lợi thế nguồn khoáng nóng và cảnh quan thiên nhiên, địa phương xác định du lịch - dịch vụ là hướng phát triển trọng tâm trong nhiều năm tới. Hiện xã đã thu hút trên 20 dự án ngoài ngân sách với tổng vốn đăng ký hơn 8.000 tỷ đồng; trong đó có 18 dự án thuộc lĩnh vực du lịch, thương mại và nông nghiệp.

Đến nay, toàn xã có hơn 170 doanh nghiệp, 11 hợp tác xã và trên 500 hộ kinh doanh hoạt động. Thu nhập bình quân đầu người đạt trên 63 triệu đồng/năm.

Đồng chí Bùi Quang Hòa - Chủ tịch UBND xã Kim Bôi, cho biết, mục tiêu của địa phương là phát triển Kim Bôi theo hướng dịch vụ - du lịch bền vững, trở thành ‘điểm đến chất lượng và bình yên’, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa Mường và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Giữa làn hơi khoáng bảng lảng mỗi sớm mai, nguồn nước khoáng Kim Bôi đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Từ dòng nước nóng âm thầm chảy giữa núi rừng Mường Động, một thương hiệu du lịch chữa lành của miền Bắc đang dần hiện hình.

(Còn nữa)

Hồng Trung