Làng nghề rèn Vĩnh Phú Giữ lửa nghề theo hướng sản xuất bền vững

Bằng việc kết hợp kỹ thuật rèn truyền thống với máy móc hiện đại, các cơ sở sản xuất tại thôn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ đang từng bước nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tiết kiệm năng lượng và mở rộng thị trường. Đổi mới phương thức sản xuất là hướng đi quan trọng để làng nghề truyền thống giữ vững sức cạnh tranh, phát triển bền vững.

Người thợ làng rèn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú gìn giữ kỹ thuật truyền thống, tạo nên những sản phẩm gắn bó với đời sống và sản xuất.

Giữ tinh hoa nghề truyền thống

Tiếng búa nện trên đe, ánh lửa đỏ từ lò nung cùng đôi bàn tay thoăn thoắt của người thợ đã trở thành hình ảnh quen thuộc tại thôn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú. Qua nhiều thế hệ, nghề rèn không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, kinh nghiệm lao động được tích lũy qua thời gian.

Toàn xã hiện có hơn 700 hộ sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 1.400 lao động. Mỗi ngày, các cơ sở đưa ra thị trường khoảng 20.000 đến 30.000 sản phẩm, từ dao, kéo đến cuốc, xẻng, liềm và nhiều dụng cụ phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ tại nhiều địa phương trong nước mà còn từng bước tiếp cận thị trường nước ngoài.

Để tạo nên một sản phẩm rèn chất lượng, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu, nung thép, tạo hình đến tôi luyện, mài sắc và hoàn thiện. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và khả năng kiểm soát kỹ thuật. Đó cũng là những giá trị cốt lõi giúp sản phẩm làng rèn Bàn Mạch duy trì chỗ đứng trên thị trường.

Gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, nghệ nhân Vũ Văn Tân đã chứng kiến nhiều đổi thay trong phương thức sản xuất. Từ chỗ chủ yếu sử dụng công cụ thủ công, các cơ sở ngày nay đã ứng dụng máy móc vào nhiều công đoạn, giúp giảm sức lao động, nâng cao năng suất và mở rộng chủng loại sản phẩm.

Chia sẻ với chúng tôi, nghệ nhân Vũ Văn Tân cho biết: "So với trước đây, nghề rèn đã có nhiều thay đổi. Máy móc hiện đại giúp người thợ đỡ vất vả, làm được nhiều sản phẩm hơn. Nhưng muốn sản phẩm tốt, bền, sắc, người thợ phải có kinh nghiệm, sự tỉ mỉ và giữ được những kỹ thuật truyền thống. Tôi mong thế hệ trẻ tiếp tục học nghề, giữ nghề và biết ứng dụng công nghệ mới để nghề rèn phát triển lâu dài”

Từ góc nhìn của những người thợ lâu năm, đổi mới công nghệ không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc. Kinh nghiệm xử lý thép, tạo hình, tôi luyện và hoàn thiện sản phẩm vẫn là yếu tố quyết định chất lượng. Khi được hỗ trợ bởi thiết bị phù hợp, những kỹ năng truyền thống có điều kiện phát huy hiệu quả tốt hơn, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đầu tư máy móc giúp các cơ sở làng rèn Bàn Mạch nâng cao năng suất, giảm sức lao động và cải thiện hiệu quả sản xuất.

Đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất

Nếu trước đây phần lớn công đoạn sản xuất dựa vào sức người thì hiện nay, nhiều cơ sở tại Bàn Mạch đã chủ động đầu tư máy búa hơi, máy cắt, máy mài và các thiết bị gia công kim loại hiện đại. Một số cơ sở sử dụng máy chặt tôn, máy chấn tôn, máy cắt laser...để đáp ứng những đơn hàng có yêu cầu cao về số lượng, kích thước và độ chính xác.

Tại cơ sở sản xuất của anh Nguyễn Trung Kiên, việc đầu tư thiết bị mới giúp chủ động hơn trong gia công, rút ngắn thời gian sản xuất và đáp ứng nhu cầu khách hàng. Theo anh Kiên, chi phí tiền điện của cơ sở hiện dao động từ 25 đến 30 triệu đồng mỗi tháng. Vì vậy, bên cạnh nâng cao năng suất, việc tính toán hiệu quả sử dụng máy móc, tiết giảm điện năng và chi phí trên từng sản phẩm là yêu cầu quan trọng.

Đầu tư công nghệ còn tạo điều kiện để các cơ sở đa dạng hóa mặt hàng. Chị Nguyễn Thị Bảy - chủ lò rèn truyền thống Bảy Tân, thương hiệu dao DAKA cho biết: “Trước đây do hạn chế về công nghệ, cơ sở chủ yếu sản xuất một số mặt hàng chuyên biệt. Khi có thêm thiết bị hỗ trợ, cơ sở đã mở rộng danh mục sản phẩm, từ dao thái, dao nhà bếp đến những loại dao phục vụ nhu cầu sử dụng đặc thù”.

Cũng theo chị Bảy, thị trường ngày càng đòi hỏi sản phẩm có chất lượng tốt, giá thành hợp lý. Do đó, cơ sở phải thường xuyên cải tiến công nghệ, tìm tòi sáng kiến để tăng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng tốt hơn nhu cầu khách hàng.

Sau hơn 30 năm làm nghề, anh Vũ Đức Thắng cũng nhận thấy máy móc đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong quá trình sản xuất. Cụ thể là giảm sức lao động, nâng cao năng suất và hỗ trợ người thợ thực hiện các công đoạn chính xác hơn. Anh Thắng cho biết: “Tôi thấy máy móc hỗ trợ rất nhiều cho người thợ, từ khâu gia công đến tạo hình sản phẩm, giúp tăng năng suất và giảm sức lao động. Tuy nhiên, máy móc chỉ phát huy hiệu quả khi người thợ biết sử dụng đúng cách, kết hợp với kinh nghiệm và kỹ thuật làm nghề. Muốn phát triển lâu dài, chúng tôi phải vừa nâng cao tay nghề, vừa đổi mới thiết bị, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và chú trọng chất lượng sản phẩm”.

Các sản phẩm dao và dụng cụ lao động của làng rèn Bàn Mạch góp phần khẳng định giá trị nghề truyền thống trên thị trường.

Lấy chất lượng làm nền tảng, hướng tới sản xuất bền vững, mở rộng thị trường

Cùng với nâng cao năng suất, sử dụng hiệu quả nguyên liệu và năng lượng đang trở thành yêu cầu thiết thực đối với các cơ sở rèn. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao, việc sử dụng hợp lý phôi thép, hạn chế hao hụt trong từng công đoạn và tận dụng phế liệu kim loại góp phần giảm giá thành, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Đầu tư máy móc phù hợp, đổi mới thiết bị gia nhiệt và ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng cũng mở ra hướng đi để các cơ sở giảm tiêu hao nhiên liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong đó, lò nung cao tần có thể rút ngắn thời gian gia nhiệt, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn nếu được vận hành đúng quy trình và phù hợp với điều kiện thực tế.

Bên cạnh đổi mới công nghệ, các cơ sở cần chú trọng kiểm soát khói bụi, tiếng ồn, thu gom chất thải, bảo đảm thông thoáng nhà xưởng và trang bị phương tiện bảo hộ cho người lao động. Sản xuất bền vững không chỉ dừng ở tiết kiệm chi phí mà còn đòi hỏi quy trình vận hành an toàn, bảo dưỡng thiết bị thường xuyên và thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp với quy mô sản xuất.

Thị trường tiêu thụ cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, độ bền, tính tiện dụng và giá thành sản phẩm. Vì vậy, bên cạnh tăng sản lượng, các cơ sở làng rèn cần chú trọng cải tiến mẫu mã, kiểm soát chất lượng và xây dựng uy tín thương hiệu.

Một số cơ sở đã chủ động quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử, kết hợp phương thức phân phối truyền thống với dịch vụ bảo hành, hỗ trợ đổi trả nhằm mở rộng thị trường và tạo niềm tin với khách hàng. Chất lượng sản phẩm cùng dịch vụ sau bán hàng là những yếu tố quan trọng giúp các cơ sở duy trì khách hàng.

Bà Vũ Thị Sinh, một khách hàng thường xuyên sử dụng sản phẩm của làng rèn, đánh giá các mặt hàng đa dạng, giá cả phù hợp, đáp ứng nhu cầu sử dụng. Còn chị Nông Thị Luyến cho biết, chị đã tìm hiểu và mua dao mang thương hiệu DAKA qua các nền tảng trực tuyến. Chị đánh giá tích cực về mức giá cũng như chính sách hỗ trợ đổi hàng lỗi, bảo hành của cơ sở.

Những phản hồi từ người tiêu dùng cho thấy, nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện dịch vụ và đa dạng hóa kênh phân phối là hướng đi cần thiết để làng rèn Bàn Mạch tăng sức cạnh tranh. Đây cũng là động lực để các hộ sản xuất từng bước đổi mới phương thức kinh doanh, gắn hoạt động sản xuất với nhu cầu thị trường, hướng tới phát triển ổn định và bền vững.

Đồng hành cùng làng nghề phát triển

Để những chuyển biến tích cực được duy trì và nhân rộng, bên cạnh sự chủ động của các hộ sản xuất, sự đồng hành của chính quyền và cơ quan chuyên môn có vai trò quan trọng, nhất là trong hỗ trợ đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Theo ông Nguyễn Viết Tiến - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Phú, thời gian qua, UBND xã đã phối hợp với Trung tâm Khuyến công tỉnh đăng ký hỗ trợ 3 hộ mua sắm máy móc mới, với tổng vốn đầu tư 615 triệu đồng.

Thời gian tới, địa phương tiếp tục hướng dẫn các hộ xây dựng đề án, tiếp cận chính sách khuyến công và đầu tư thiết bị theo hướng tiết kiệm năng lượng, cải thiện hiệu quả sản xuất.

Việc hỗ trợ cần gắn với nhu cầu thực tế của từng cơ sở, ưu tiên thiết bị có khả năng nâng cao năng suất, giảm tiêu hao nguyên liệu, năng lượng, đồng thời phù hợp với quy mô sản xuất. Cùng với đó, cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật vận hành, bảo dưỡng máy móc, thực hiện an toàn lao động và bảo vệ môi trường.

Về phía các hộ sản xuất, đổi mới cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp với năng lực tài chính và đầu ra của sản phẩm. Đầu tư thiết bị phải đi cùng cải tiến quy trình, nâng cao tay nghề, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh tiêu thụ. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, hiệu quả của chính sách hỗ trợ mới có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh lâu dài cho làng nghề.

Từ những lò rèn truyền thống đến các thiết bị gia công hiện đại, làng rèn Bàn Mạch đang từng bước thích ứng với yêu cầu phát triển mới. Giữ nghề hôm nay không chỉ là duy trì kỹ thuật được truyền qua nhiều thế hệ, mà còn là đổi mới phương thức sản xuất, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao trách nhiệm với môi trường.

Khi chất lượng sản phẩm được đặt lên hàng đầu, công nghệ được lựa chọn phù hợp và các cơ sở nhận được sự hỗ trợ cần thiết, làng rèn Bàn Mạch, xã Vĩnh Phú sẽ có thêm điều kiện phát triển ổn định, tạo việc làm cho người dân và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển công nghiệp theo hướng xanh, hiệu quả, bền vững của tỉnh Phú Thọ.

Quang Minh - Tiến Chung