Mừng tuổi - nét đẹp văn hóa truyền thống ngày Xuân

Mỗi khi cánh én chao nghiêng báo hiệu mùa Xuân về, lòng người lại rộn ràng với những phong tục cổ truyền đã in sâu vào tâm khảm. Trong sự giao thoa giữa đất trời và lòng người ấy, tục “mừng tuổi” hay “lì xì” đầu năm không chỉ là sự trao đi những phong bao đỏ thắm mà còn là cách gửi gắm những lời chúc tốt lành, niềm hy vọng về một năm mới bình an, may mắn. Dù trải qua bao biến thiên của thời gian, phong tục này vẫn được người Việt trân trọng gìn giữ như một bản sắc văn hóa độc đáo, gắn kết tình cảm giữa các thế hệ trong gia đình và cộng đồng.

Cô và trò lớp 5C, Trường Tiểu học Dữu Lâu, phường Việt Trì hân hoan chào đón Xuân mới với những phong bao lì xì đỏ trên tay.

Nguồn gốc của tục lệ này vốn bắt nguồn từ một truyền thuyết xa xưa của Trung Hoa. Tương truyền, vào thời khắc giao thừa khi các vị thần tiên phải về trời, lũ yêu quái thường lẻn ra quấy rối trẻ nhỏ, khiến chúng giật mình bật khóc và lâm bệnh. Để bảo vệ con trẻ, các vị tiên đã hóa thân thành những đồng tiền lấp lánh nằm cạnh đứa bé, được bọc trong vải đỏ để xua đuổi tà ma. Khi yêu quái đến gần, những đồng tiền này lóe sáng khiến chúng sợ hãi bỏ chạy. Từ đó, việc bỏ tiền vào phong bao đỏ đã trở thành biểu tượng của sự may mắn, giúp trẻ nhỏ “mau ăn, chóng lớn” và khỏe mạnh trong năm mới.

Cái tên “lì xì” mang ý nghĩa sâu sắc, tượng trưng cho việc nhận được điều tốt lành và tài lộc, vì vậy, tục mừng tuổi trở thành một phần không thể thiếu trong ngày Tết Nguyên đán của người Việt. Không gian ấm cúng nhất là vào đêm giao thừa hoặc sáng mùng một, khi cả gia đình sum họp. Trong không khí thiêng liêng ấy, con cháu sẽ thành kính dâng lời chúc thọ, chúc sức khỏe lên ông bà, cha mẹ.

Đáp lại tấm lòng đó, bậc cao niên sẽ trao cho con trẻ những bao lì xì đỏ rực kèm theo những lời dặn dò, mong muốn các cháu ngoan ngoãn, học hành giỏi giang. Đối với trẻ em, việc nhận lì xì là khoảnh khắc đáng mong chờ nhất. Em nhỏ nào cũng hân hoan khi được nhận “lộc” Xuân, cảm nhận được tình yêu thương vô bờ bến từ người thân. Không chỉ trong gia đình, khi khách đến thăm nhà cũng dành tặng những phong bao may mắn cho con trẻ, tạo nên một vòng xoáy của niềm vui và lời chúc phúc đầu năm.

Người cao tuổi thường mừng tuổi cho các cháu nhân dịp Tết đến, Xuân về.

Bà Nguyễn Thị Dự, 70 tuổi, sống tại tổ 5, phường Thống Nhất chia sẻ: Tục mừng tuổi là một nét đẹp mà bà và gia đình vẫn luôn gìn giữ qua nhiều thập kỷ. Theo bà Dự, giá trị của phong bao lì xì không nằm ở số tiền bên trong mà điều quan trọng nhất là thông điệp về sự gắn kết, là lời chúc bình an, hạnh phúc và niềm hy vọng vào một năm ấm áp, an lành cho tất cả mọi người.

Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại, tục mừng tuổi đôi khi bị biến tướng, xa rời ý nghĩa nhân văn ban đầu. Có những trường hợp tiền mừng tuổi trở thành phương tiện để lấy lòng nhau, gây ra những tình huống “dở khóc dở cười” cho cả người tặng lẫn người nhận. Thực tế không ít lần chúng ta bắt gặp những đứa trẻ vừa nhận bao thư đã vội vàng bóc ngay trước mặt khách để so sánh ít nhiều, hay những lời bình luận thiếu tế nhị về giá trị tờ tiền bên trong. Sự thực dụng này vô tình hình thành lối sống thiếu lành mạnh cho trẻ nhỏ ngay từ khi còn bé.

Để giữ gìn trọn vẹn nét đẹp văn hóa này, bà Dự khẳng định vai trò giáo dục của gia đình là rất quan trọng. Cha mẹ cần giải thích cho con hiểu tiền mừng tuổi chính là sự may mắn mà người khác dành cho mình. Trẻ em cần được dạy cách nhận lì xì có văn hóa như biết thưa gửi lễ phép, biết nói lời cảm ơn... Hơn thế nữa, các bậc phụ huynh nên hướng dẫn con cách sử dụng số tiền ấy một cách ý nghĩa, như: tiết kiệm nuôi lợn nhựa để mua sách vở, đồ dùng học tập hoặc chia sẻ với những hoàn cảnh khó khăn.

Có thể khẳng định, mừng tuổi đầu năm mãi là một tập tục giàu tính nhân văn của dân tộc. Dẫu hình thức có thể thay đổi, từ những chiếc bao lì xì đủ màu sắc xanh, đỏ, vàng đến những cách thức mừng tuổi sáng tạo hơn như giáo viên mừng tuổi học sinh, đồng nghiệp, bạn bè lì xì nhau bằng những lời chúc tốt đẹp nhưng cốt lõi vẫn là tình cảm và lòng tri ân dành cho nhau. Giữ gìn tục lì xì đúng nghĩa chính là giữ gìn một phần linh hồn của Tết Việt, để mỗi phong bao đỏ trao đi là một niềm vui ở lại, thắp sáng thêm tình thân gắn kết trong những ngày đầu Xuân năm mới.

Hương Lan