Trở ngại lớn đối với tiến trình hòa bình ở Gaza

Việc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bác bỏ khuôn khổ 15 điểm về Gaza do Mỹ hậu thuẫn đang làm lộ rõ một trong những bất đồng khó gỡ nhất trong tiến trình tìm kiếm hòa bình: Israel muốn Hamas giải giáp hoàn toàn trước khi rút quân khỏi Gaza, trong khi sáng kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt việc giải giáp và rút quân trong một tiến trình từng bước.

Khi mỗi bên đều lo ngại mất đi lợi thế trước khi bên kia thực hiện cam kết, bài toán trình tự và bảo đảm thực thi đang trở thành trở ngại lớn đối với kế hoạch hòa bình.

Cuộc sống người dân tại Gaza gặp rất nhiều khó khăn sau khi Israel bác bỏ kế hoạch hòa bình 15 điểm do Mỹ hậu thuẫn. Ảnh: Reuters

Sáng kiến 15 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump được xây dựng nhằm tạo ra khuôn khổ rộng hơn cho việc giải quyết cuộc xung đột tại Gaza. Không chỉ hướng tới chấm dứt các hoạt động quân sự, kế hoạch còn đặt ra những vấn đề then chốt liên quan đến tương lai hoạt động quân sự của Israel, vị thế của Hamas và các điều kiện để lực lượng Israel rút khỏi Gaza.

Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã bác bỏ khuôn khổ này và khẳng định quân đội Israel sẽ không rút khỏi Gaza cho đến khi Hamas giải giáp hoàn toàn. Dù các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn, lập trường của Tel Aviv cho thấy, Israel chưa chấp nhận cách thức mà kế hoạch 15 điểm sắp xếp mối quan hệ giữa hai quá trình: Giải giáp Hamas và rút quân Israel. Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với triển vọng của sáng kiến hòa bình.

Đối với Israel, loại bỏ năng lực quân sự của Hamas là mục tiêu trọng tâm trong chiến dịch tại Gaza. Một khi lực lượng Israel rút khỏi những khu vực đang kiểm soát, khả năng duy trì sức ép quân sự đối với Hamas sẽ giảm đáng kể. Nếu Hamas vẫn còn năng lực quân sự, Israel lo ngại lực lượng này có thể tái tổ chức và khôi phục cơ sở hạ tầng quân sự. Khi đó, việc Israel quay trở lại bằng một chiến dịch quân sự mới không chỉ khó khăn hơn mà còn có nguy cơ làm bùng phát một vòng xung đột mới. Vì vậy, ông B.Netanyahu nhấn mạnh yêu cầu Hamas phải giải giáp hoàn toàn trước khi Israel rút quân. Israel muốn bảo đảm lợi thế quân sự của mình không bị giảm xuống trước khi những cam kết về giải giáp được thực hiện một cách đáng tin cậy.

Nhưng ở chiều ngược lại, Hamas cũng có lý do để không muốn giải giáp trước. Việc giải giáp đồng nghĩa với từ bỏ một trong những công cụ quyền lực quan trọng nhất trước khi có bảo đảm chắc chắn rằng Israel sẽ thực hiện đầy đủ các cam kết rút quân. Nếu Hamas giải giáp trước nhưng Israel không rút quân theo thỏa thuận, phía Palestine sẽ mất đi một phần đáng kể khả năng gây sức ép.

Vì thế, bất đồng hiện nay không đơn thuần là câu hỏi “có giải giáp hay không” hoặc “có rút quân hay không”, mà là bên nào sẽ thực hiện bước đi đầu tiên và bên nào phải chấp nhận rủi ro trước. Từ đó, trình tự thực hiện trở thành vấn đề then chốt. Một hướng có thể được cân nhắc là triển khai theo từng giai đoạn. Thay vì yêu cầu một bên phải thực hiện toàn bộ cam kết ngay từ đầu, quá trình giải giáp và rút quân có thể được chia thành nhiều bước tương ứng. Israel có thể rút khỏi những khu vực nhất định khi các biện pháp giải trừ quân bị tương ứng được xác minh. Mỗi bước tiếp theo chỉ được thực hiện sau khi các nghĩa vụ trước đó đã được hoàn thành.

Cách tiếp cận này có ưu điểm là giảm lượng đòn bẩy mà mỗi bên phải từ bỏ cùng một lúc. Tuy nhiên, thực hiện theo từng giai đoạn cũng đặt ra một vấn đề mới: Ai sẽ xác định một giai đoạn đã được hoàn thành? Đây có thể là một trong những nội dung phức tạp nhất của bất kỳ thỏa thuận nào.

Hiện tại, các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn, cho thấy đề xuất của Mỹ vẫn có thể được sửa đổi để đáp ứng những quan ngại của các bên. Đối với Israel, việc tiếp tục tham gia đàm phán cũng tạo cơ hội tìm kiếm những điều chỉnh về trình tự rút quân, cơ chế xác minh và các bảo đảm an ninh. Đối với Mỹ, thách thức hiện nay là tìm được một công thức đủ để Israel tin rằng việc rút quân sẽ không tạo điều kiện cho Hamas tái xây dựng năng lực quân sự, đồng thời bảo đảm phía Palestine có đủ cơ sở để tin rằng quá trình giải giáp sẽ thực sự đi cùng với việc Israel rút quân.

Rõ ràng, điểm nghẽn của sáng kiến 15 điểm không nằm ở việc các bên không nhìn thấy nhu cầu chấm dứt xung đột, mà nằm ở niềm tin và trình tự thực hiện. Nếu các nhà đàm phán có thể chuyển bất đồng thành một lộ trình từng bước, với các tiêu chí rõ ràng, cơ chế giám sát tin cậy và những cam kết ràng buộc giữa từng giai đoạn, sáng kiến 15 điểm vẫn có cơ hội được thực hiện.

Ngược lại, nếu không giải quyết được những vấn đề này, bất đồng giữa Israel và khuôn khổ do Mỹ đề xuất sẽ tiếp tục là trở ngại lớn đối với tiến trình hòa bình ở Gaza. Đây sẽ là phép thử quan trọng đối với sáng kiến hòa bình cho Gaza và rộng hơn là đối với triển vọng khôi phục tiến trình hòa bình tại Trung Đông trên cơ sở giải pháp hai nhà nước.

https://hanoimoi.vn/israel-bac-bo-ke-hoach-hoa-binh-15-diem-do-my-hau-thuan-tro-ngai-lon-doi-voi-tien-trinh-hoa-binh-o-gaza-1216635.html

Theo hanoimoi.vn