Vui hội đình Đào Xá

Hàng vạn lượt Nhân dân và du khách đã nô nức trẩy hội đình Đào Xá (xã Đào Xá) diễn ra từ ngày 27-29 tháng Giêng để được khám phá, trải nghiệm lễ hội cầu Voi và hòa vào không khí sôi động của các chương trình văn hóa dân gian phong phú, mang đậm nét văn hóa bản địa.

Truyền thuyết gắn với ngôi đình cổ

Đình Đào Xá là ngôi đình cổ được công nhận là Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh quốc gia bởi chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống và kiến trúc gỗ độc đáo. Đặc biệt, từ năm 2016, lễ hội đình Đào Xá được vinh danh Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Đình cổ Đào Xá có không gian kiến trúc độc đáo

Trong tâm thức của người dân địa phương, truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, tôn kính tổ tiên, tri ân các bậc tiền nhân có công dựng nước và giữ nước luôn được phát huy. Theo truyền thuyết và các bản thần tích còn lưu, vào thời Hùng Vương dựng nước, vùng đất Đào Xá xưa thuộc phủ Gia Hưng, khu vực ven sông nước thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, lũ lụt, đời sống Nhân dân còn nhiều khó khăn.

Khi đó, Hùng Hải Công - người em thứ 19 của Vua Hùng được cử đến cai quản vùng Tam Giang - nơi tiếp giáp của 3 con sông: Sông Đà, sông Hồng và sông Bứa. Tại đây, ngài đã có công lớn dạy dân trị thủy, trồng cấy, chăn nuôi, xây dựng xóm làng trù phú.

Đại biểu, du khách và Nhân dân dâng hương tưởng nhớ công lao của Hùng Hải Công cùng Trang phu nhân và các vị tướng lĩnh.

Tương truyền, trong một lần du ngoạn trên thuyền rồng, Hùng Hải Công cùng vợ là Trang phu nhân đi thuyền rồng đến Thọ Xuyên. Sau đó, Trang phu nhân hạ sinh được 3 người con trai là Đạt Công Long Vương, Mãn Công Long Vương và Uyên Công Long Vương. Khi các con trưởng thành, Hùng Hải Công giao lại trọng trách cai quản vùng Tam Giang cho 3 người con trấn giữ.

Để tưởng nhớ công lao của Hùng Hải Công cùng Trang phu nhân và các vị tướng lĩnh, Nhân dân địa phương đã lập đình Đào Xá để thờ phụng và tôn ngài làm Thành hoàng làng. Nhớ những công lao to lớn trong việc trị thủy, yên dân, Hùng Hải Công được Vua Hùng ban thưởng hai thớt voi để hộ giá mỗi khi đi kinh lý. Trước khi trở về trấn nhậm nơi khác, ngài đưa hai thớt voi về Đào Xá làm lễ tiễn biệt. Từ đó, trong những ngày lễ hội, Nhân dân Đào Xá tổ chức lễ rước voi để tưởng nhớ công lao của ngài.

Tưng bừng lễ hội cầu Voi

Được tổ chức vào tháng Giêng, hội đình Đào Xá năm 2026 với tâm điểm là lễ hội cầu Voi vẫn giữ được đầy đủ nét đặc trưng và các nghi thức truyền thống: Rước long báu, lô hương, hòm sắc, dẫn đôi Voi đi nghênh đón Thành hoàng, lễ tế, luyện quân... được thực hiện bởi đội tế lễ và các bộ lão chức sắc và thanh niên trong làng. Hiện đình có 2 cỗ kiệu thời Nguyễn được chạm trổ tứ linh, sơn son thiếp vàng; 2 ông Voi được làm bằng tre và 2 bộ áo Voi bằng vải nâu. Những mâm cỗ thờ được soạn sửa chu đáo, trong đó không thể thiếu các vật phẩm: Gà cánh tiên, xôi trái đào, bánh mật đóng khuôn và mâm ngũ quả truyền thống.

Nghi lễ rước Voi tạo không khí náo nhiệt.

Mặc dù tuổi tác đã cao nhưng cụ Nguyễn Thị Chung (sinh năm 1935) - thôn Đào Thôn vẫn đi bộ hơn 1km về dự hội đình. Cụ Chung hồ hởi chia sẻ: Từ khi hội đình được phục dựng đến nay, năm nào cụ cũng cùng con cháu đi trẩy hội. Về hội là để cảm nhận không khí linh thiêng, tôn kính của nghi lễ, sự gắn kết cộng đồng và tìm lại ký ức văn hóa truyền thống, dịp để tri ân Thành hoàng, cầu bình an cho gia đình, đồng thời giáo dục thế hệ sau về cội nguồn.

Mâm cỗ thờ được sửa soạn chu đáo dâng cúng lên Thành hoàng làng.

Tại lễ hội cầu Voi, đoàn rước khoảng hơn trăm người, dẫn đầu là đôi voi to lớn, mỗi ông voi do 2 thanh niên khỏe mạnh, gia cảnh êm đẹp điều khiển. Voi được dẫn đi bởi người quản voi và người cầm lệnh điều khiển cho voi đi nhanh, chậm, rẽ phải, trái. Đoàn rước voi và kiệu văn, kiệu võ từ đình ra đền rồi quay về đình tế.

Trên đường rước, trong khi hai “ông voi” vui đùa với người dân dự hội thì đoàn người cầm cờ chạy xung quanh hai kiệu, vừa chạy, vừa hô vang tạo không khí huyên náo. Sau khi đoàn rước về đình, người dân và du khách thập phương cùng dâng hương cầu phúc để cầu mong mùa màng tươi tốt và những điều tốt lành trong năm mới.

Sôi động trò thổi cơm thi.

Hấp dẫn trò chơi dân gian kéo co tại ngày hội đình Đào Xá.

Giải thưởng dành cho đội chiến thắng trò kéo lửa, thổi cơm thi.

Bên cạnh phần lễ diễn ra thành kính, trang nghiêm, phần hội của lễ hội đình Đào Xá được tổ chức tưng bừng với các trò chơi dân gian: Nấu cơm thi, chọi gà, kéo co... Đặc biệt, trò thổi cơm thi rất độc đáo bởi mỗi thành viên trong đội được phân công các việc khác nhau từ giã thóc, giần, sàng thành gạo, kéo được lửa từ thanh tre, bùi nhùi mà không dùng diêm hay bật lửa mới được thực hiện công đoạn nấu cơm. Đây là phần thu hút được đông đảo người dân và du khách tham gia, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu xuân.

Theo đồng chí Nguyễn Văn Kỳ - Chủ tịch UBND xã, lễ hội truyền thống đình Đào Xá năm 2026 được tổ chức sau thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Thông qua các nghi lễ và hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp, bồi đắp tinh thần đoàn kết, lòng tự hào về truyền thống, chung sức xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu mạnh.

Bùi Minh