Đánh thức tiềm năng du lịch văn hóa cộng đồng

Trong không gian văn hóa vùng Đất Tổ, làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian và nghề truyền thống. Phát huy lợi thế di sản, địa phương đang từng bước phát triển du lịch văn hóa cộng đồng, đưa những giá trị truyền thống trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao trách nhiệm của người dân trong gìn giữ bản sắc quê hương.

Nghe, thực hành Hát Xoan là một trong những hoạt động được đông đảo du khách tham gia khi đến với điểm du lịch văn hóa cộng đồng Hùng Lô.

Điểm nhấn trong không gian văn hóa Hùng Lô là đình Hùng Lô. Đình được xây dựng khoảng năm 1697, hướng về núi Nghĩa Lĩnh, thờ các Vua Hùng. Trải qua hơn ba thế kỷ, đình lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như câu đối, chuông đồng, kiệu sơn son thếp vàng cùng những dấu tích gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Cùng với đình cổ, Hùng Lô có khoảng 50 ngôi nhà cổ, trong đó nhiều ngôi nhà vẫn là nơi sinh sống của các gia đình qua nhiều thế hệ. Những nếp nhà mang kiến trúc truyền thống, đường làng và phong tục sinh hoạt tạo nên không gian làng quê đặc trưng, hấp dẫn du khách muốn tìm hiểu văn hóa vùng Đất Tổ.

Đặc biệt, Hát Xoan Phú Thọ được giới thiệu tới du khách thông qua các chương trình biểu diễn, giao lưu của nghệ nhân và người dân địa phương. Những làn điệu dân gian không chỉ mang đến trải nghiệm nghệ thuật mà còn giúp du khách hiểu thêm về đời sống tinh thần, tín ngưỡng và truyền thống văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Sức hấp dẫn của Hùng Lô còn đến từ các nghề truyền thống như làm mì gạo, bánh chưng, bánh giầy. Du khách có thể tìm hiểu quy trình sản xuất, quan sát sự khéo léo của người thợ và tham gia một số công đoạn trải nghiệm. Việc kết hợp tham quan đình cổ, thưởng thức Hát Xoan, khám phá nhà cổ và trải nghiệm làng nghề đã tạo nên chuỗi sản phẩm du lịch đa dạng, mang đậm bản sắc địa phương.

Trải nghiệm gói bánh chưng tại điểm du lịch văn hóa cộng đồng Hùng Lô.

Điểm du lịch văn hóa cộng đồng Hùng Lô bắt đầu phục vụ khách từ năm 2015 và được UBND tỉnh Phú Thọ công nhận tại Quyết định số 2406/QĐ-UBND ngày 24/9/2021. Những năm qua, địa phương từng bước hoàn thiện hạ tầng, biển chỉ dẫn, sơ đồ tham quan và các điều kiện phục vụ khách du lịch.

Điểm nổi bật trong mô hình du lịch Hùng Lô là sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. Với gần 2.000 hộ dân sinh sống trên địa bàn, trong đó có 20 hộ tham gia hoạt động du lịch, tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 60 lao động. Từ nghệ nhân Hát Xoan, chủ nhân nhà cổ đến các hộ sản xuất mì gạo, bánh chưng, bánh giầy, mỗi người dân đều góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến.

Thông qua du lịch, các giá trị văn hóa bản địa được kết nối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm địa phương. Du khách không chỉ tham quan mà còn có cơ hội tìm hiểu nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực, mua sắm sản phẩm OCOP. Qua đó, du lịch góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng cơ hội sinh kế cho các hộ gia đình, hợp tác xã và cơ sở sản xuất.

Cùng với bảo tồn những công trình, hiện vật, cộng đồng còn giữ vai trò quan trọng trong trao truyền di sản. Người cao tuổi lưu giữ ký ức về đình làng, lễ hội, phong tục; nghệ nhân tiếp tục thực hành, truyền dạy Hát Xoan; các gia đình làm nghề trao truyền kinh nghiệm cho thế hệ trẻ. Chính sự gắn bó của người dân đã giúp di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống thường ngày.

Hùng Lô cũng từng bước đổi mới phương thức phục vụ du khách thông qua ứng dụng công nghệ số. Việc sử dụng mã QR và thuyết minh tự động tại đình cổ giúp du khách chủ động tìm hiểu thông tin về di tích, bổ sung cho hoạt động hướng dẫn trực tiếp. Công tác quảng bá được triển khai với sự tham gia của chính quyền, cộng đồng, nghệ nhân, hợp tác xã và các cơ sở kinh doanh; chú trọng giới thiệu hình ảnh, câu chuyện di sản, làng nghề và sản phẩm địa phương trên các nền tảng số.

Chị Đào Thu Trang, du khách ở thành phố Hà Nội cho biết: “Điều khiến tôi ấn tượng khi đến Hùng Lô không chỉ là những công trình kiến trúc cổ hay các di tích lịch sử mà còn là không gian làng quê bình dị, những nét văn hóa truyền thống vẫn được người dân gìn giữ trong đời sống hằng ngày. Tôi mong muốn có thêm nhiều hoạt động trải nghiệm như tìm hiểu nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương và giao lưu với người dân để hiểu sâu hơn về văn hóa vùng Đất Tổ”.

Định hướng thời gian tới, Hùng Lô tiếp tục bảo tồn đình cổ, nhà cổ, Hát Xoan, lễ hội và nghề truyền thống; nâng cao chất lượng chuỗi trải nghiệm du lịch; mở rộng số hộ tham gia và đào tạo kỹ năng đón tiếp, hướng dẫn, phục vụ khách. Địa phương đồng thời chú trọng bảo vệ cảnh quan, cải thiện vệ sinh môi trường, giảm chất thải nhựa, bảo đảm an toàn thực phẩm, an ninh trật tự và phòng cháy, chữa cháy.

Đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành, Khu di tích lịch sử Đền Hùng và các điểm du lịch trong tỉnh để hình thành các tour, tuyến hấp dẫn, mở rộng thị trường khách.

Từ những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ, Hùng Lô đang từng bước khẳng định hướng phát triển du lịch dựa trên nền tảng di sản và sức mạnh cộng đồng. Trong hành trình ấy, người dân vừa là chủ thể bảo tồn, vừa trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Đây chính là nền tảng để di sản tiếp tục sống trong đời sống hôm nay, trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở vùng Đất Tổ.

Hạnh Thúy