Giáo dục Phú Thọ bước vào thời kỳ số - Kỳ I: Xây dựng dữ liệu toàn ngành - Nỗ lực từ thực tiễn
Nếu như cách đây vài năm, mỗi đợt thống kê đầu năm học ở nhiều địa phương đồng nghĩa với hàng chục file Excel, những cuộc điện thoại thúc giục và không ít sai sót, thì nay, tại Phú Thọ, bức tranh ấy đang dần lùi lại phía sau. Dữ liệu giáo dục không còn nằm rải rác trên giấy tờ hay các bảng tính đơn lẻ, mà đã trở thành nền tảng quản lý thống nhất, kết nối thông suốt từ cơ sở giáo dục đến Sở GD&ĐT, UBND các cấp và Cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia.
Cuối năm 2025, một dấu mốc quan trọng đã được thiết lập trong lộ trình hiện đại hóa giáo dục Đất Tổ: 100% cơ sở giáo dục từ mầm non đến phổ thông trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã cập nhật đầy đủ dữ liệu lên hệ thống quản lý ngành. Điều cốt yếu là nguồn dữ liệu này không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ cục bộ mà đã được kết nối và đồng bộ theo thời gian thực với Cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia. Đây là một con số ấn tượng mà ngay cả những cán bộ quản lý giáo dục dày dạn kinh nghiệm nhất cũng phải thừa nhận rằng, nếu lùi lại cách đây 5-7 năm, rất ít người dám nghĩ tới sự thay đổi toàn diện như vậy.
Sức mạnh của việc số hóa dữ liệu được minh chứng rõ nét nhất tại các địa bàn miền núi, nơi điều kiện quản lý vốn gặp nhiều trở ngại về địa lý. Tại xã Long Cốc, công tác theo dõi hoạt động giáo dục hiện nay đã có những chuyển biến mang tính bước ngoặt so với nhiều năm trước.
Trước đây, mỗi khi đến kỳ thống kê đầu năm hay tổng hợp báo cáo, chính quyền xã phải ở vào thế bị động: Chờ các trường gửi file Excel, sau đó đối chiếu, sửa lỗi và thực hiện các phép cộng trừ thủ công. Có những đợt báo cáo, dù tập trung nhân lực làm việc cả tuần vẫn chưa thể hoàn thành.
Nay, thực tế đã hoàn toàn khác. Chỉ cần đăng nhập vào hệ thống quản lý giáo dục, sau vài thao tác đơn giản, toàn bộ bức tranh về học sinh, giáo viên, lớp học, phòng học và trang thiết bị dạy học của các trường trên địa bàn đã hiển thị đầy đủ và trực quan.
Đồng chí Đinh Thị Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Long Cốc đánh giá, việc trích xuất dữ liệu hiện nay “vừa nhanh, vừa chính xác”, góp phần giảm đáng kể thời gian và công sức cho cả phía nhà trường lẫn cơ quan quản lý.
Tương tự, tại xã Trung Sơn, việc ứng dụng dữ liệu số đã giúp thay đổi phương thức quản trị truyền thống. Những sai sót không đáng có từ việc tổng hợp thủ công số liệu học sinh, cơ sở vật chất trước đây đã được triệt tiêu. Thông qua hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, các thông tin về quy mô trường lớp, biến động học sinh và đội ngũ cán bộ đều được cập nhật thường xuyên, thống nhất.
Nhờ đó, chính quyền xã và các nhà trường có thể chủ động theo dõi sát sao tình hình thực tế, kịp thời phối hợp xử lý những vấn đề phát sinh ngay trong năm học, đồng thời nâng cao hiệu quả điều hành giáo dục tại cơ sở.
Giá trị cốt lõi trong quá trình xây dựng dữ liệu toàn ngành của Phú Thọ không chỉ đơn thuần là việc hình thành các bộ số liệu, mà nằm ở khả năng phục vụ công tác quản lý và ra quyết định mang tính chiến lược.
Khi nắm chắc trong tay các con số thực về lượng học sinh, đội ngũ giáo viên và hiện trạng cơ sở vật chất, các cơ quan quản lý có được cơ sở khoa học vững chãi để phân bổ biên chế, xây dựng kế hoạch năm học và đặc biệt là dự báo nhu cầu trường lớp trong tương lai. Nhờ đó, công tác quản lý giáo dục từng bước thoát khỏi cách làm dựa nhiều vào kinh nghiệm hay cảm tính, hướng tới một nền quản trị dựa trên dữ liệu và minh chứng cụ thể.
Theo đồng chí Hoàng Mạnh Cường - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT, việc xây dựng dữ liệu toàn ngành đã và đang tạo nền tảng quan trọng để đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu lực và hiệu quả chỉ đạo, điều hành trong lĩnh vực giáo dục.
Điểm nhấn quan trọng và cũng là thách thức lớn nhất trong quá trình xây dựng dữ liệu giáo dục tại Phú Thọ chính là công tác chuẩn hóa thông tin và xác thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối để đảm bảo tính pháp lý và sự liên thông của dữ liệu. Đến nay, một thành tựu đáng ghi nhận là trên 94% dữ liệu cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh đã được xác thực và đối soát thành công.
Để đạt được tỷ lệ xác thực cao như vậy, các cơ sở giáo dục đã phải trải qua một quá trình rà soát vô cùng công phu, dành nhiều thời gian và công sức. Thực tiễn tại các nhà trường cho thấy, khâu chuẩn hóa dữ liệu, đặc biệt là thông tin cá nhân của học sinh, là một trong những nội dung khó khăn nhất.
Những sự thiếu thống nhất giữa giấy khai sinh, hồ sơ nhập học gốc và dữ liệu lưu trữ qua nhiều năm buộc đội ngũ giáo viên, nhân viên phụ trách công nghệ thông tin phải kiểm tra, đối chiếu tỉ mỉ từng trường hợp cụ thể.
Đây là công việc thuần túy mang tính kỹ thuật nhưng lại phụ thuộc rất lớn vào sự kiên trì của con người, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa nhà trường, phụ huynh và các cơ quan chức năng.
Trong quá trình triển khai, nhiều giáo viên vừa phải đảm đương công tác giảng dạy chuyên môn, vừa tranh thủ thời gian ngoài giờ để rà soát và cập nhật dữ liệu. Dù không có chỉ tiêu áp đặt mang tính hành chính, nhưng từ thực tiễn, các nhà trường đều xác định đây là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài, tạo “xương sống” cho quản lý giáo dục hiện đại. Tại những trường trung học phổ thông có quy mô học sinh lớn, áp lực từ khối lượng dữ liệu và yêu cầu kỹ thuật càng bộc lộ rõ nét.
Cô giáo Khương Thị Thủy - Hiệu trưởng Trường THPT Sông Lô (xã Sông Lô) chia sẻ, dữ liệu liên quan đến hoạt động chuyên môn, cơ sở vật chất của nhà trường ngày càng nhiều, trong khi đội ngũ phụ trách công nghệ thông tin còn khá mỏng, chủ yếu là giáo viên kiêm nhiệm. Việc nhập và chuẩn hóa dữ liệu không chỉ đòi hỏi hạ tầng máy tính hay đường truyền Internet ổn định, mà còn yêu cầu cán bộ, giáo viên phải có kỹ năng số tốt, nắm vững các quy trình và tiêu chuẩn dữ liệu khắt khe. Đã có những thời điểm cao điểm, nhà trường phải huy động thêm giáo viên hỗ trợ làm việc ngoài giờ để bảo đảm tiến độ và tính chính xác tuyệt đối cho dữ liệu ngành.
Thực tế đó cho thấy: Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là câu chuyện của phần mềm hay công nghệ, mà là bài toán tổng hợp của con người, hạ tầng và năng lực thực thi. Nhận diện rõ điều này, Sở GD&ĐT Phú Thọ đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ thiết thực như tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu, cử cán bộ chuyên môn trực tiếp xuống cơ sở theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, bảo đảm không cơ sở giáo dục nào bị bỏ lại phía sau.
Đáng chú ý, dữ liệu giáo dục tại Phú Thọ không dừng lại ở yêu cầu “đủ và đúng”, mà đang từng bước được khai thác sâu để phục vụ đổi mới công tác quản lý. Trên cơ sở dữ liệu tập trung, Sở GD&ĐT và UBND các địa phương đã phân tích kỹ lưỡng sĩ số lớp học, tỷ lệ giáo viên/lớp, hiện trạng thực tế của các phòng học bộ môn...
Những phân tích này là căn cứ để ngành chức năng tham mưu cho tỉnh trong việc quy hoạch mạng lưới trường lớp và đầu tư cơ sở vật chất sao cho phù hợp nhất với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.
Từ những con số tưởng chừng khô khan, dữ liệu đang dần trở thành nền tảng cho quản trị giáo dục hiện đại - nơi mọi quyết định đều được xây dựng trên thông tin xác thực, minh bạch và luôn được cập nhật.
Hạnh Thúy - Hương Giang
