Hiểm họa thiên tai rình rập vùng cao Vân Sơn

Nằm ở độ cao từ 600 - 1.200m so với mực nước biển, địa hình xã Vân Sơn chủ yếu là đồi núi dốc, nền đất yếu và bị chia cắt bởi nhiều khe suối. Trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan, địa phương được đánh giá là khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai bất thường như sạt lở đất, lũ quét, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt và an toàn tính mạng của Nhân dân.

Đường đi xóm Xôm thường xuyên bị sạt lở sau các trận mưa lớn.

Nằm ở khu vực trung tâm xã Vân Sơn nhưng xóm Bách vẫn luôn là điểm nóng của tình trạng sạt lở đất, đá do địa hình đồi dốc. Khảo sát thực tế cho thấy, người dân sinh sống chủ yếu ở khu vực ven sườn đồi. Nhiều năm qua, khu vực này thường xuyên tiềm ẩn nguy cơ sạt trượt đất, đá, đặc biệt trong mùa mưa bão. Trước đây, từng xảy ra một số vụ sạt lở ảnh hưởng trực tiếp đến nhà ở của người dân. Để đảm bảo an toàn, nhiều hộ dân đã phải di dời nhà ở, tái định cư đến các khu vực an toàn hơn.

Ông Hà Công Quỵ ở xóm Bách, xã Vân Sơn trăn trở: “Khu vực này cứ mưa lớn là xảy ra sạt lở, nhiều hộ dân trước đây đã bị đất, đá tràn vào nhà, có gia đình phải di chuyển đến nơi khác hoặc dựng lán tạm để ở. Chúng tôi luôn sống trong tâm trạng lo lắng, nhất là khi có những đợt mưa to kéo dài.”

Theo rà soát, xã Vân Sơn hiện có hơn 300 hộ dân sinh sống trong khu vực tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, trong đó có 182 hộ, 714 khẩu nằm trong vùng đặc biệt nguy hiểm. Các điểm có nguy cơ cao tập trung chủ yếu tại các xóm: Cá, Bo Trẳm, Nghẹ, Hày Trên, Bách, Trẳm, Xôm, Bương Bái, Hượp, Biệng, Lự. Đây đều là những địa bàn đồi núi dốc, nền đất yếu, tiềm ẩn nguy cơ sạt trượt đất, đá cao trong mùa mưa bão.

Hộ dân xóm Bương Bái, xã Vân Sơn sử dụng bạt che chắn để tránh đất, đá lăn vào nhà.

Bên cạnh nguy cơ sạt lở đất, nhiều tuyến giao thông huyết mạch trên địa bàn xã Vân Sơn như: Tỉnh lộ 440, tuyến đường ĐH.56 đi Mai Châu và đường 436B đi Ngọc Sơn thường xuyên bị ảnh hưởng bởi sạt lở taluy trong mùa mưa bão. Trung bình mỗi năm, khối lượng đất, đá sạt trượt lên tới gần 13.000m³, gây ách tắc giao thông kéo dài, ảnh hưởng lớn đến việc đi lại và vận chuyển hàng hóa của người dân.

Dù là địa bàn miền núi, Vân Sơn vẫn xuất hiện một số điểm ngập úng cục bộ do địa hình lòng chảo, tập trung chủ yếu tại khu vực suối Bục (xóm Bò) và xóm Chiến. Khi lượng mưa từ 300 - 400mm trong vòng 24 giờ, nước dâng cao gây chia cắt tuyến đường ĐH.56B hướng đi Nam Sơn cũ, ảnh hưởng trực tiếp đến giao thông và sinh hoạt của người dân.

Ngoài ra, qua theo dõi thực tế nhiều năm, xóm Hò và xóm Hày Trên được xác định là hai khu vực thường xuyên chịu tác động mạnh của gió lốc, sét đánh mỗi khi xuất hiện các đám mây đối lưu phát triển mạnh trong mưa dông.

Xác định phương châm “phòng ngừa là chính, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương”, xã Vân Sơn chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai và giảm thiểu thiệt hại trong mùa mưa bão. Các phương án được xây dựng theo phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm chủ động ứng phó ngay từ cơ sở.

Trong đó, địa phương đã kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự xã và thành lập đội xung kích phòng, chống thiên tai với lực lượng nòng cốt khoảng 50 người là dân quân tự vệ, công an xã và các ngành, đoàn thể. Lực lượng này được bố trí trực 24/24 giờ tại trụ sở Ban Chỉ huy Quân sự xã trong thời gian cao điểm mưa lũ để sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh. Tại các xóm cũng thành lập các tổ xung kích do trưởng xóm phụ trách nhằm bám sát địa bàn, kịp thời nắm bắt tình hình và hỗ trợ người dân khi có sự cố xảy ra.

Công tác cảnh báo, tuyên truyền được xã đặc biệt chú trọng với nhiều hình thức linh hoạt, kết hợp giữa hệ thống loa truyền thanh truyền thống với các nền tảng mạng xã hội, nhóm Zalo để truyền tải nhanh chóng thông tin thời tiết, cảnh báo thiên tai đến người dân.

Đối với công tác sơ tán dân cư, xã xác định đây là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu nhằm bảo vệ tính mạng Nhân dân. Trước mùa mưa bão, các điểm tránh trú an toàn tại nhà văn hóa xóm, trường học, trạm y tế đều được rà soát, chuẩn bị đầy đủ điều kiện cần thiết. Đồng thời, địa phương lập danh sách cụ thể các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm, ưu tiên hỗ trợ người già, trẻ em và người khuyết tật để chủ động di dời khi cần thiết.

Xã Vân Sơn địa hình phức tạp, dân cư chủ yếu sống ven đồi, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao.

Đồng chí Bùi Đức Phương - Phó Chủ tịch UBND xã Vân Sơn cho biết: Mặc dù địa phương đã chủ động triển khai nhiều phương án ứng phó, giải pháp phòng, chống thiên tai, song nguồn lực của một xã vùng cao như Vân Sơn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp.

Xã đề xuất UBND tỉnh và các sở, ngành quan tâm hỗ trợ kinh phí để nâng cấp, kiên cố hóa các tuyến giao thông thường xuyên xảy ra sạt lở. Đầu tư hệ thống cảnh báo sớm tại các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất nhằm nâng cao khả năng chủ động ứng phó cho người dân. Sớm xem xét phê duyệt và bố trí nguồn vốn triển khai thêm các dự án tái định cư khẩn cấp, giúp các hộ dân sinh sống tại những khu vực “rốn sạt lở” có điều kiện di dời đến nơi ở mới an toàn, ổn định lâu dài.

Cùng với đó, hỗ trợ bổ sung các phương tiện chuyên dụng, đồ bảo hộ và các thiết bị cần thiết khác cho lực lượng phòng chống thiên tai, cứu nạn cứu hộ ở cơ sở để làm nhiệm vụ hiệu quả hơn trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu, đợt diễn tập thực tế phù hợp với địa hình vùng núi nhằm nâng cao kỹ năng, khả năng phối hợp, ứng phó và xử lý tình huống cho lực lượng xung kích các xóm.

Đức Anh