Làn sóng VĐV đổi quốc tịch trước Olympic 2028

Trước thềm Olympic Los Angeles 2028, làn sóng các VĐV hàng đầu được mời chào bằng những hợp đồng giá trị lớn để đổi quốc tịch đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thương mại hóa Thế vận hội.

Brigid Kosgei, VĐV từng lập kỷ lục marathon nữ thế giới với thành tích 2 giờ 14 phút 4 giây tại Chicago Marathon 2019, được cho là đã chuyển quốc tịch thi đấu trong bối cảnh làn sóng “săn” VĐV gia tăng trước Olympic Los Angeles 2028.

Brigid Kosgei lập kỷ lục marathon nữ tại Chicago Marathon 2019. Ảnh: Kevin Morris

Kosgei sinh ra tại Kenya và thi đấu cho quốc gia Đông Phi này trong cả năm lần vô địch giải major (Chicago 2018, London 2019, Chicago 2019, London 2020, Tokyo 2021), cũng như giành HC bạc marathon tại Olympic Tokyo 2020. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa cô và quê hương dường như đã đi đến hồi kết.

VĐV 31 tuổi này vừa xuất hiện trong danh sách cùng HC bạc Olympic Paris 2024 Ronald Kwemoi, Catherine Amanang’ole, Brian Kibor và Nelvin Jepkemboi trong một bài đăng - sau đó đã bị xóa - của Liên đoàn Điền kinh Thổ Nhĩ Kỳ, thông báo 5 thành viên mới của đội tuyển quốc gia.

Tuần trước, nhà báo Kenya Katami Michelle xác nhận nhiều VĐV chạy đường dài nước này, trong đó có Kosgei, đã quyết định chuyển sang thi đấu cho Thổ Nhĩ Kỳ, hướng tới Olympic 2028.

Nguồn cơn khiến Kosgei chuyển quốc tịch chưa được công bố. Tuy nhiên, trong bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ gặp khó trong việc phát triển lực lượng VĐV điền kinh nội địa tại hai kỳ Thế vận hội gần nhất, chiến lược chiêu mộ VĐV từ bên ngoài được xem là điều dễ hiểu.

Tại Olympic Paris 2024, Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có 16 VĐV điền kinh tham dự và không giành được huy chương nào. Thành tích tốt nhất của họ là vị trí thứ năm ở chung kết nhảy sào nam của Ersu Sasma, và chỉ có hai VĐV lọt vào chung kết các nội dung. Sau kết quả này, Liên đoàn Điền kinh Thổ Nhĩ Kỳ (TAF) muốn thay đổi chiến lược.

Theo danh sách chưa được công bố chính thức, gần 30% đội tuyển điền kinh Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay từng thi đấu dưới màu cờ của quốc gia khác.

Cựu VĐV chạy nước rút người Nigeria, Favour Ofili, thi đấu tại giải New Balance Indoor Grand Prix năm 2024. Ảnh: Kevin Morris

Năm ngoái, hai VĐV ném lao và nhảy xa người Jamaica, cùng VĐV chạy nước rút Nigeria Favour Ofili - HC bạc 200m tại Đại hội Thể thao Khối Thịnh vượng chung 2022 - đã chuyển sang khoác áo Thổ Nhĩ Kỳ. Mỗi VĐV được cho là nhận khoản tiền “lót tay” 500.000 USD, trợ cấp hàng tháng và các khoản thưởng theo thành tích, bao gồm 380.000 USD cho HC vàng Olympic và thêm 190.000 USD nếu lập kỷ lục Olympic.

Thực tế, việc VĐV đổi quốc tịch thi đấu không phải là hiện tượng mới. Nhiều VĐV Olympic từng chuyển sang đại diện cho quốc gia khác nhằm có điều kiện tập luyện, tài trợ tốt hơn hoặc tăng cơ hội lọt vào đội tuyển quốc gia ở những nước có chiều sâu lực lượng thấp hơn. Tuy nhiên, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, xu hướng các liên đoàn giàu có chủ động tuyển mộ VĐV đẳng cấp thế giới để tăng cơ hội tranh huy chương ngày càng phổ biến.

Năm 2022, ngôi sao chạy vượt chướng ngại vật 3.000 m của Kenya, Norah Jeruto, chuyển sang thi đấu cho Kazakhstan với mục tiêu tìm kiếm cơ hội cạnh tranh lớn hơn. Cùng năm, cô lập kỷ lục giải đấu và giành HC vàng, qua đó mang về tấm HC vàng thế giới đầu tiên trong lịch sử điền kinh Kazakhstan.

Một VĐV gốc Kenya khác, Winfred Yavi, cũng nhận lời đề nghị tương tự từ Bahrain. Ủy ban Olympic Bahrain được cho là đã cung cấp cho cô mức lương, chỗ ở và các khoản thưởng gắn với thành tích huy chương cũng như kỷ lục.

Không chỉ các VĐV chạy đường dài Đông Phi bị nhắm tới. Hồi tháng 12, nhà vô địch Olympic 200m Letsile Tebogo (Botswana) tiết lộ đã nhận được nhiều lời đề nghị từ Qatar, UAE và Tunisia để đổi quốc tịch. Tebogo cho biết các khoản tiền được đưa ra là rất lớn, song anh đã từ chối. “Đó là điều luôn hiện hữu”, chân chạy 22 tuổi thừa nhận.

Xu hướng mời chào này cũng lan sang châu Á. Chân chạy Thái Lan Puripol Boonson, VĐV Đông Nam Á đầu tiên chạy 100m dưới 10 giây, được các quốc gia Trung Đông mời chào với mức đãi ngộ lên tới hàng triệu baht mỗi tháng.

Ngay cả những biểu tượng lớn nhất của làng điền kinh cũng không đứng ngoài làn sóng này. Huyền thoại Eliud Kipchoge được đề nghị nhận khoản thưởng không cố định lên tới 500 triệu USD trong 10 năm và được đặt tên cho một sân vận động tại Riyadh để chuyển sang thi đấu cho Arab Saudi.

Eliud Kipchoge chạy marathon sub2, với 1 giờ 59 phút 40,2 giây tại sự kiện Ineos 1:59 Challenge tổ chức ở Vienna, Áo ngày 12/10/2019. Ảnh: ABC

Theo quy định hiện hành của Liên đoàn Điền kinh Thế giới (World Athletics), VĐV phải chờ ba năm sau khi thi đấu cho quốc gia cũ mới được đại diện cho quốc gia mới. Quy định này chỉ được miễn trừ trong những trường hợp đặc biệt, như trường hợp của VĐV chạy nước rút Belarus Krystsina Tsimanouskaya.

Tại Olympic Tokyo 2020, Tsimanouskaya “đào thoát” khỏi đội tuyển Belarus sau khi các quan chức tìm cách ép cô lên máy bay về nước. Sau đó, VĐV này được chấp thuận chuyển sang thi đấu cho Ba Lan chỉ trong vòng một năm để tiếp tục sự nghiệp.

Favour Ofili là trường hợp khác, khi VĐV Nigeria này cho biết “sự tắc trách” của các nhà quản lý điền kinh trong nước là lý do khiến cô quyết định chuyển sang Thổ Nhĩ Kỳ.

Hiện tại, World Athletics không có quy định nào ngăn cản VĐV đổi quốc tịch vì mục đích tài chính. Với chiều sâu lực lượng lớn tại các quốc gia như Kenya hay Ethiopia, việc VĐV tìm kiếm cơ hội đảm bảo suất Olympic, đi kèm điều kiện thi đấu và thu nhập tốt hơn, được xem là hợp lý.

Nhưng nếu xu hướng này phát triển thành một cuộc chạy đua kim tiền, nơi các quốc gia giàu có mua sắm thành tích như trên thị trường chuyển nhượng, bản chất của Thế vận hội có thể bị xói mòn.

Khi màu cờ sắc áo dần bị thay thế bởi những con số trên hợp đồng, Olympic - biểu tượng của niềm tự hào và bản sắc quốc gia - đứng trước nguy cơ đánh mất giá trị cốt lõi đã làm nên sức hấp dẫn suốt hơn một thế kỷ.

Theo vnexpress.net