Rộn ràng làng bánh chưng vào Tết
Nghề làm bánh chưng ở Cát Trù có từ lâu đời.
Tết đến, làng nghề như khoác thêm tấm áo mới. Ngoài ngõ, từng bó lá dong xanh mướt được chở về; trong sân, thúng gạo trắng tinh, rổ đỗ vàng ươm xếp gọn gàng; trong nhà, tiếng cười nói rộn ràng của người già, trẻ nhỏ, thanh niên cùng nhau gói bánh. Không khí lao động khẩn trương mà ấm áp, bởi ai cũng hiểu, từng chiếc bánh chưng vuông vắn không chỉ là hàng hóa đưa ra thị trường, mà còn là tinh hoa, là hồn cốt của Tết cổ truyền.
Không khí nhộn nhịp ở các cơ sở làm bánh chưng những ngày cận Tết
Nguyên liệu làm bánh chưng được lựa chọn kỹ càng để bánh thơm, ngon.
Theo những người cao niên trong làng, nghề làm bánh chưng ở Cát Trù có từ lâu đời. Trải qua bao biến động, dù cuộc sống hiện đại mang đến nhiều thay đổi, nhưng cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về, nghề xưa lại hồi sinh mạnh mẽ. Cả làng như một đại công xưởng thu nhỏ, mỗi ngày cung ứng ra thị trường hàng nghìn chiếc bánh chưng phục vụ người dân trong và ngoài tỉnh.
Những chiếc bánh vuông vức thể hiện sự khéo léo của người dân Cát Trù, xã Hùng Việt.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của thị trường, nhiều cơ sở sản xuất tại xã Hùng Việt đã xây dựng được thương hiệu riêng, tạo danh tiếng cho bánh chưng địa phương. Tiêu biểu là cơ sở bánh chưng Chính Ảnh ở khu Phú Cát và HTX Nông thương Đất Tổ tại khu Thượng Cát. Mỗi nơi một cách làm, một hướng đi, nhưng đều chung mục tiêu: Giữ trọn hương vị truyền thống, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Những ngày cận Tết, tại cơ sở bánh chưng Chính Ảnh, bếp củi và nồi điện hoạt động hết công suất. Mỗi ngày, cơ sở gói khoảng 700 chiếc bánh gồm cả vuông và dài; riêng cao điểm giáp Tết có thể lên tới 4.000 - 5.000 chiếc/ngày, chủ yếu là bánh chưng vuông truyền thống. Bánh làm ra đến đâu được khách đặt lấy hoặc xe đến chở để kịp cung ứng cho các cửa hàng, siêu thị.
Cùng với những nồi bánh đun bằng bếp củi truyền thống, cơ sở sản xuất Chính Ảnh đã đầu tư hệ thống nồi điện nấu bánh và chế biến đỗ xanh. Khi bánh nguội được hút chân không để bảo quản được lâu khi vận chuyển xa.
Chị Nguyễn Thị Ảnh - chủ cơ sở cho biết, nguyên liệu làm bánh chưng ở Cát Trù không khác nhiều so với các vùng quê khác, vẫn là gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn, lá dong. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở khâu chọn nguyên liệu và kỹ thuật chế biến. Chúng tôi chọn gạo nếp nhung, hạt đều, dẻo và thơm. Đỗ xanh là đỗ gié, hạt nhỏ, được ngâm, đãi sạch, đồ chín kỹ để nhân bánh bùi mà không khô. Thịt lợn dùng ba chỉ hoặc nạc vai tươi, ướp vừa tay để khi chín, nhân bánh ngậy mà không ngán.
Khâu gói bánh đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm. Bánh phải được gói chặt tay, đều nếp để khi nấu lên gạo “rền”, bánh vuông thành sắc cạnh. Lá dong cũng phải chọn kỹ, không non, không già, để khi luộc bánh có màu xanh tươi, không ám vàng. Dù không dùng khuôn, bánh chưng Cát Trù vẫn được nhiều thực khách “đánh tiếng” là vuông vắn, đẹp mắt, hương vị đậm đà.
Chị Nguyễn Thị Ảnh (ngoài cùng bên phải) nhiều năm tham gia thi gói bánh chưng tại Đền Hùng.
Không chỉ phục vụ thị trường Tết, bánh chưng Cát Trù nhiều năm được chọn làm lễ vật dâng trong các dịp trọng đại, đặc biệt là Giỗ Tổ Hùng Vương. Với người làm nghề, đó không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm giữ gìn chuẩn mực cao nhất cho từng chiếc bánh. Chị Ảnh cũng là người tham gia Đoàn văn hóa dân gian của huyện Cẩm Khê cũ nhiều năm đạt giải Nhất Hội thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh giày tại Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và được chọn làm bánh chưng dâng lên các Vua Hùng.
Nếu cơ sở sản xuất bánh chưng Chính Ảnh gìn giữ cách làm bánh truyền thống, thì HTX Nông thương Đất Tổ lại mở ra hướng đi mới, kết hợp giữa bảo tồn di sản và đổi mới sản phẩm. Với thương hiệu “Bánh chưng Đất Tổ” đạt chuẩn OCOP 4 sao, HTX đã đưa bánh chưng Cát Trù đến gần hơn với người tiêu dùng khắp mọi miền.
Giám đốc HTX Nông thương Đất Tổ chia sẻ cách gói bánh chưng ngày Tết.
Giám đốc HTX Nông thương Đất Tổ Phạm Xuân Hiếu cho biết: "Bên cạnh dòng bánh chưng truyền thống, HTX còn phát triển sản phẩm bánh chưng chay thực dưỡng, vừa giữ nét truyền thống, nhưng công thức được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu ăn uống lành mạnh của người tiêu dùng hiện đại. Nhân bánh là sự kết hợp của đậu đỏ, đậu gà, đậu lăng, rong biển, hạt điều cùng gia vị tự nhiên. Gạo nếp được ngâm với nước rau ngót để tạo màu xanh dịu, đồng thời giúp bánh dễ ăn, không gây nóng ruột".
Sự sáng tạo này không làm mất đi bản sắc, mà ngược lại, góp phần mở rộng “đời sống” cho chiếc bánh chưng truyền thống trong bối cảnh mới. Bánh chưng Đất Tổ hiện không chỉ có mặt tại Phú Thọ, Thủ đô Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh mà còn theo chân nhiều người Việt ra nước ngoài, trở thành món quà Tết gửi gắm nỗi nhớ quê hương.
Bánh của HTX Nông thương Đất Tổ được đun bằng bếp củi trong 10 - 12 giờ. Bánh vớt ra được ép khuôn cho vuông vắn.
Đáng chú ý, HTX còn xây dựng không gian trải nghiệm làm bánh chưng, nơi tổ chức các workshop gói bánh, giao lưu với nghệ nhân làng nghề. Tại đây, du khách và học sinh có thể tận tay xếp lá, vo gạo, gói bánh, nhóm bếp củi và chờ đợi thành quả sau nhiều giờ luộc bánh. Những trải nghiệm ấy chính là cách truyền dạy giá trị văn hóa một cách sinh động, trực quan.
Sản phẩm được giới thiệu, quảng bá tại Đền Hùng.
Chiếc bánh chưng Cát Trù sau khi vớt khỏi nồi nước sôi, còn nóng hổi, vuông thành sắc cạnh, màu xanh tươi của lá dong ôm trọn lớp gạo trắng rền và nhân bánh vàng thơm bên trong. Khi bóc bánh, hương nếp mới quyện với mùi đỗ, mùi thịt lan tỏa, gợi cảm giác sum vầy. Có lẽ chính sự tỉ mỉ trong từng công đoạn đã làm nên sức sống bền bỉ cho nghề làm bánh chưng nơi đây.
Những chiếc bánh chưng ngày Tết không chỉ là món ăn đơn thuần, mà còn là ký ức, kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những giá trị xưa với nhịp sống hôm nay. Từ những bàn tay của người thợ làng, chiếc bánh chưng vuông vức được hoàn thành mang theo hương vị Tết quê đi khắp muôn nơi. Và chính từ những làng nghề như thế, hồn Tết Việt vẫn được gìn giữ, bồi đắp qua từng mùa Xuân.
nội dung: Phương Thanh - trình bày: đinh tú
