Giáo dục Phú Thọ bước vào thời kỳ số - Kỳ 3: Chuyển đổi số giáo dục - khi lớp học trở thành trung tâm
Chuyển đổi số giáo dục chỉ thực sự chạm tới đích khi những dòng dữ liệu khô khan trong hệ thống quản lý biến thành thay đổi hữu hình trong từng giờ học, từng ánh mắt học sinh trên lớp. Tại Phú Thọ, sau giai đoạn xây dựng nền tảng quản trị và cơ sở dữ liệu ngành, giáo dục địa phương đang bước vào giai đoạn then chốt: Đưa dữ liệu đi vào lớp học, lấy người học làm trung tâm của mọi quyết định chuyên môn. Đây không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là cuộc cách mạng trong phương thức dạy và học, nơi mỗi học sinh được đánh giá và phát triển dựa trên những minh chứng khoa học và sự đồng hành tận tâm của người thầy trong kỷ nguyên số.
Trong tư duy quản lý giáo dục hiện đại, nếu dữ liệu chỉ dừng lại ở thống kê, báo cáo phục vụ quản lý hành chính, thì đó mới chỉ dừng lại ở mức độ “số hóa”. Chỉ khi công nghệ và dữ liệu góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, chuyển đổi số mới thực sự mang lại ý nghĩa thực tiễn cho ngành. Tại Trường THPT Minh Hòa (xã Minh Hòa), những tiết học hôm nay đã không còn chỉ dựa trên cảm nhận hay kinh nghiệm cá nhân thuần túy của giáo viên.
Trên hệ thống quản lý lớp học, các dữ liệu về mức độ chuyên cần, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ và kết quả học tập theo từng giai đoạn của học sinh được cập nhật thường xuyên, hiển thị rõ ràng và có tính liên tục. Thầy giáo Trịnh Việt Phương - Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: “Trước đây, đánh giá học sinh chủ yếu dựa vào các bài kiểm tra định kỳ và quan sát trên lớp. Nay, dữ liệu cho chúng tôi cái nhìn đầy đủ, xuyên suốt hơn về từng em - không chỉ điểm số, mà cả quá trình học tập”.
Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, những “khoảng trống” kiến thức được phát hiện sớm hơn; những học sinh tiến bộ chậm hay có năng lực nổi trội đều được nhận diện rõ ràng. Từ đó, phương pháp dạy học được điều chỉnh linh hoạt, kịp thời. Dữ liệu đã trở thành nền tảng vững chắc để chuyển từ mô hình dạy học đồng loạt sang dạy học phân hóa, cá thể hóa - một yêu cầu cốt lõi của công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay.
Sự thay đổi không chỉ nằm ở khâu đánh giá mà còn lan tỏa vào không khí từng giờ học thông qua các học liệu số và công cụ công nghệ. Những bài giảng điện tử, video minh họa, câu hỏi trắc nghiệm tương tác và kho học liệu số phong phú đã giúp giờ học trở nên sinh động, trực quan hơn hẳn. Thực tế cho thấy, những tiết học có ứng dụng công nghệ tạo hứng thú rất rõ rệt cho học sinh. Các em trở nên chủ động hơn, mạnh dạn trao đổi và tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả.
Điều quan trọng cần khẳng định là công nghệ không thay thế giáo viên. Ngược lại, nó giúp người thầy chuyển đổi vai trò - từ người truyền đạt kiến thức thuần túy sang người tổ chức, dẫn dắt và đồng hành cùng học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức. Việc ứng dụng các nền tảng số không chỉ giúp quản lý học sinh, nhập điểm, học bạ trên môi trường số mà còn kết nối giáo viên - học sinh - phụ huynh trong một không gian số thống nhất. Phụ huynh giờ đây có thể theo dõi điểm số, lịch học, lịch kiểm tra ngay trên điện thoại, từ đó chủ động phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục con em.
Một thay đổi mang tính đột phá khác là việc sử dụng dữ liệu làm căn cứ để đánh giá hiệu quả giảng dạy. Thông qua kết quả học tập, mức độ hoàn thành chương trình và tỷ lệ chuyên cần, nhà trường có thể phân tích, so sánh khách quan giữa các lớp, các môn học. Những nội dung học sinh còn hạn chế sẽ được tăng cường; những phương pháp chưa hiệu quả được rà soát và điều chỉnh kịp thời. Việc chỉ đạo chuyên môn vì thế trở nên thuyết phục hơn, thay cho cách đánh giá nặng tính cảm tính vào cuối kỳ như trước đây. Dữ liệu đã trở thành công cụ phản hồi liên tục, giúp hoạt động dạy học được cải tiến thường xuyên.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn tạo ra tác động tích cực tới đội ngũ giáo viên thông qua việc giảm tải áp lực hành chính. Khi nhiều nội dung hồ sơ, sổ sách được thực hiện trên môi trường số, giáo viên có thêm thời gian để chuẩn bị bài giảng, nghiên cứu học liệu và hỗ trợ những học sinh còn yếu. Như chia sẻ của cô giáo Trần Thị Thu Thủy, Trường Tiểu học Hùng Vương (phường Phú Thọ), việc số hóa hồ sơ giúp người thầy được tập trung đúng vào nhiệm vụ cốt lõi là giảng dạy, từ đó trực tiếp nâng cao chất lượng giáo dục.
Cô giáo Đỗ Thị Thắng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Chiềng Châu (xã Mai Hạ) cho biết: “Nhà trường hiện có 475 học sinh, trong đó khoảng 95% là học sinh dân tộc Thái. Những năm gần đây, cùng với việc nâng cao chất lượng dạy học, nhà trường đã đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong công tác quản lý, điều hành. Hiện nay, các hoạt động chỉ đạo, điều hành, trao đổi công việc chuyên môn đều được thực hiện thông qua hệ thống văn bản điều hành chung của tỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục giấy tờ và đảm bảo thông tin được thông suốt, kịp thời”.
Mặc dù công nghệ mang lại những lợi ích to lớn, nhưng thực tiễn triển khai tại Phú Thọ cũng cho thấy: Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi giáo viên có đủ năng lực và sự tự tin trong sử dụng. Không phải cứ có trang thiết bị hiện đại là có ngay một lớp học số hiệu quả. Cô giáo Vi Thị Bích Thọ - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đồng Lương (xã Đồng Lương) thẳng thắn chia sẻ: “Giáo viên cần được bồi dưỡng cách sử dụng công nghệ đúng mục đích sư phạm, tránh hình thức”.
Xác định con người là yếu tố quyết định, ngành GD&ĐT Phú Thọ coi việc bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên là giải pháp then chốt. Các lớp tập huấn hiện nay không còn chỉ dừng lại ở các thao tác kỹ thuật đơn thuần, mà hướng tới khả năng lựa chọn công cụ phù hợp, thiết kế bài giảng số hiệu quả và đặc biệt là kỹ năng khai thác dữ liệu học tập để phục vụ giảng dạy. Điều này đòi hỏi cán bộ, giáo viên phải có kỹ năng số, nắm vững quy trình và tiêu chuẩn dữ liệu.
Sau sáp nhập, Phú Thọ trở thành một trong những địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước, với 1.957 cơ sở giáo dục, gần 1 triệu học sinh, sinh viên. Quy mô lớn vừa là lợi thế, vừa là thách thức trong triển khai chuyển đổi số đồng bộ.
Đến nay, 100% trường học trong tỉnh đã có kết nối Internet; nhiều trường được trang bị phòng học tin học đạt chuẩn, bảng tương tác, thư viện điện tử, phòng lab STEM. Công tác xã hội hóa được đẩy mạnh, nhiều doanh nghiệp viễn thông, công nghệ đồng hành cùng ngành giáo dục. Tuy nhiên, khó khăn vẫn còn hiện hữu, nhất là ở vùng sâu, vùng xa: hạ tầng chưa đồng bộ, Internet yếu, thiếu thiết bị đầu cuối, kinh phí đầu tư hạn chế, phần mềm quản lý thiếu liên thông.
Trước thực tế đó, ngành GD&ĐT tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm xây dựng một hệ sinh thái giáo dục thông minh. Các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm: Đồng bộ dữ liệu ngành; đổi mới phương thức dạy - học; phát triển nhân lực số; đồng thời khuyến khích hợp tác công - tư để thu hút chuyên gia công nghệ.
Theo ông Trịnh Văn Mừng - Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Sở GD&ĐT), mục tiêu kép được đặt ra: “Vừa ứng dụng thành quả công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý, dạy học; vừa giáo dục, nâng cao năng lực số và trí tuệ nhân tạo cho người học và đội ngũ nhà giáo, đáp ứng yêu cầu phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số”.
Hành trình chuyển đổi số giáo dục ở Phú Thọ đang được triển khai theo một lộ trình bài bản, chắc chắn và phù hợp với thực tiễn địa phương. Chuyển đổi số không còn là câu chuyện xa vời về phần mềm hay thiết bị, mà đã trở thành quá trình thay đổi sâu sắc phương thức quản lý, dạy học và đánh giá.
Trong quá trình đó, lớp học và người học luôn giữ vị trí trung tâm. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả và công nghệ được sử dụng đúng mục đích sư phạm, chất lượng giáo dục sẽ từng bước được nâng lên một cách bền vững.
Hạnh Thúy - Hương Giang
