Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa - Khai sáng nghề nông
Theo truyền thuyết thời đại Hùng Vương, tại cánh Đồng Lú thuộc làng Minh Nông xưa, nay là phường Việt Trì, Vua Hùng đã về đây, trực tiếp chỉ dẫn Nhân dân cách trồng lúa nước, mở đầu cho nghề nông - nền tảng của nền văn minh lúa nước Việt Nam. Hình ảnh vị vua khai sáng, cúi mình xuống ruộng đồng, gieo những mầm lúa đầu tiên không chỉ là câu chuyện dân gian, mà còn là biểu tượng cao đẹp của tinh thần “lấy dân làm gốc”, của sự gắn bó mật thiết giữa người đứng đầu quốc gia với đời sống Nhân dân.
Từ bao đời nay, người dân Minh Nông xưa, nay là Việt Trì vẫn lưu truyền câu chuyện ấy với niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc. Tương truyền rằng, vào đầu Xuân, Vua lập đàn tế Thần Nông bên cánh Đồng Lú, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, rồi mở đầu vụ cấy. Sau khi triều đại Hùng Vương kết thúc, Nhân dân làng Lú vẫn tiếp tục duy trì tín ngưỡng thờ Thần Nông, tổ chức lễ cầu mùa và tái hiện tích Vua Hùng về dạy dân cấy lúa vào các dịp đầu năm và đầu vụ.
Qua thời gian, những nghi thức ấy trở thành nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng giàu ý nghĩa, thể hiện lòng tri ân đối với công lao dựng nước, mở nghề của các Vua Hùng. Trước năm 1945, Lễ hội là sinh hoạt văn hóa thường niên nổi tiếng khắp vùng Hạc Trì. Trải qua những biến thiên của lịch sử, lễ hội có thời gian gián đoạn.
Với quyết tâm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa thời đại Hùng Vương, được sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn và đặc biệt là sự đồng lòng của Nhân dân, từ năm 2018, sau 18 năm gián đoạn, Lễ hội đã chính thức được khôi phục và duy trì tổ chức thường niên cho đến nay. Sự trở lại của lễ hội không chỉ khôi phục một nghi lễ cổ truyền, mà còn đánh thức niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng.
Lễ hội “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” không chỉ là hoạt động văn hóa truyền thống, mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần lao động cần cù, sáng tạo - phẩm chất làm nên sức mạnh Việt Nam suốt chiều dài lịch sử. Từ hạt lúa trên cánh đồng quê, từ giọt mồ hôi người nông dân thuở khai sơ, đã hình thành nên nền tảng bền vững cho sự tồn tại và phát triển của dân tộc.
Xuân Bính Ngọ 2026, lễ hội được tổ chức trang trọng, bài bản, vừa đảm bảo đúng nghi thức truyền thống, vừa tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho Nhân dân du Xuân. Nghi lễ Lễ Cáo yết được thực hiện vào chiều 14 tháng Giêng và nghi lễ chính vào sáng 15 tháng Giêng. Điểm nhấn thiêng liêng nhất là nghi thức xuống đồng - tái hiện hình ảnh Vua Hùng dạy dân cấy lúa, người dân trong làng cùng nhau cấy trên cánh đồng thiêng. Những động tác cấy lúa mềm mại, nhịp nhàng không chỉ gợi nhớ khởi thủy nghề nông mà còn gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.
Đại diện các khu dân cư dâng lễ vật
Lễ hội năm nay có khoảng 160 người tham gia thực hành nghi lễ, được tuyển chọn từ 7 khu dân cư và các trường học khu vực Minh Nông cũ. Đội hình gồm 18 nam thanh niên rước cờ hội tượng trưng cho 18 đời Vua Hùng; đội tế nam trung cao tuổi; đội phường bát âm; các đội chấp kích, khiêng kiệu Nghinh văn, kiệu Long ngai; 14 nữ dâng lễ trong trang phục áo dài truyền thống; 18 nữ trình diễn cấy lúa...
Trong lễ hội, màn tái hiện “Vua Hùng dạy dân cấy lúa”, người nhập vía, vào vai Vua Hùng được tuyển chọn khắt khe. Đó phải là lão nông đạo mạo, gia đình hạnh phúc, có uy tín trong cộng đồng, am hiểu tập tục lễ hội và giàu kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp.
Dâng hương tại Đàn Tịch Điền
Năm nay, ông Phùng Văn Binh (khu Minh Bột, phường Việt Trì) được tin tưởng giao trọng trách nhập vía, vào vai Vua Hùng. Gia đình ông có hai thế hệ gắn bó với vai diễn thiêng liêng này.
Ông Binh chia sẻ: “Bản thân tôi và gia đình rất tự hào nhưng cũng thấy trách nhiệm lớn lao. Trong tâm thức người dân, chúng tôi luôn trân trọng giá trị và nguồn gốc nghề trồng lúa từ thời Hùng Vương dựng nước. Được góp một phần nhỏ bé vào việc gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương là niềm vinh dự lớn”.
Tái hiện nghi thức Vua Hùng hướng dẫn người dân chọn mạ cấy.
Giữ gìn lễ hội không chỉ là tổ chức một sự kiện, mà là giữ gìn hồn cốt dân tộc; không chỉ là tái hiện quá khứ, mà còn là gieo mầm cho tương lai. Mỗi người dân, mỗi thế hệ, hãy cùng chung tay bảo vệ, trân trọng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp mà cha ông đã dày công vun đắp.
Phần thưởng cho đội Rơm và đội Lúa.
Chủ tịch UBND phường Việt Trì Nguyễn Bá Thọ cho biết: Việc tổ chức Lễ hội năm 2026 còn mang ý nghĩa quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể; từng bước hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận Lễ hội là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đồng thời xây dựng không gian lễ hội trở thành điểm nhấn văn hóa, du lịch đặc sắc của phường Việt Trì, gắn kết với “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” - Di sản đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là niềm vinh dự, đồng thời cũng là trách nhiệm lớn lao của chúng ta trong việc gìn giữ, trao truyền những giá trị thiêng liêng ấy cho các thế hệ mai sau.
.
Nội dung: Phương Thanh - Trình bày: Đinh Tú
