Vui kéo hội Đình Khênh
Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, đình Khênh ở xã Thượng Cốc là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng Mường Khênh, nơi diễn ra lễ hội Xuân với nhiều nghi lễ độc đáo, thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm, khám phá.
Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, đình Khênh ở xã Thượng Cốc là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng Mường Khênh, nơi diễn ra lễ hội Xuân với nhiều nghi lễ độc đáo, thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm, khám phá.
Đình Khênh gắn liền với núi Khụ Khênh – danh thắng mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử và tâm linh của Mường Khênh xưa. Trong đời sống tinh thần của người Mường, Khụ Khênh từ lâu đã được xem là một trong những ngọn núi thiêng, nơi hội tụ linh khí đất trời, gắn với nhiều truyền thuyết, tích phả và sinh hoạt tín ngưỡng dân gian đặc sắc.
Theo truyền thuyết, đình Khênh thờ ông Chưởng Tín, bà Triệu Ân cùng các vị tướng lĩnh có công đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ đất Mường. Ngoài ra, đình còn thờ ông Hiển, ông Hiệu – những vị thành hoàng được Nhân dân Mường Khênh tôn kính bởi đức độ, nghĩa tình và sự linh thiêng phù trợ cho dân làng.
Trải qua thời gian và những biến động lịch sử, sinh hoạt lễ hội tại đình Khênh từng bị mai một, gián đoạn trong nhiều năm. Đến năm 2018, đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân, lễ hội được phục dựng với nhiều nghi thức truyền thống được khôi phục. Năm 2020, đình Khênh được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, khẳng định giá trị của di tích trong đời sống văn hóa cộng đồng.
Gắn với đình Khênh là không gian văn hóa gồm sân đình, tượng Dạ Há, giếng đình, miếu thờ cùng quần thể hang động kỳ vĩ trong lòng núi Khụ Khênh. Các hang động nơi đây được đánh giá có giá trị khảo cổ thuộc nền văn hóa Hòa Bình. Tất cả tạo nên một quần thể văn hóa, tâm linh và sinh thái đặc sắc, chứa đựng tiềm năng phát triển du lịch địa phương.
Được tổ chức trong 3 ngày (12, 13, 14 tháng Giêng), lễ hội đình Khênh mang đậm sắc thái của lễ hội đầu Xuân với ước vọng cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, xóm làng bình yên, con người khỏe mạnh. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm theo nghi thức truyền thống, trong khi phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc.
Theo Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh ở xóm Mận Bùi, xã Thượng Cốc, lễ hội đình Khênh còn gọi là “kéo hội đình Khênh” nổi bật với nhiều nghi thức độc đáo, tạo nên sức hấp dẫn riêng đối với du khách.
Ngay trong ngày đầu kéo hội, du khách được chứng kiến nghi lễ “Rước bông cơm trái lúa” (rước vía lúa, hồn lúa) - một tín ngưỡng nông nghiệp đặc trưng của người Mường. Nghi lễ thể hiện sự trân trọng thành quả lao động, tạ ơn thần linh và các vị thành hoàng đã phù hộ cho mùa màng bội thu, đồng thời cầu mong cuộc sống no ấm, thịnh vượng.
Đúng vào giờ Tý, nửa đêm ngày 13 tháng Giêng diễn ra nghi lễ “Khơi nước vó đình”. Từ hồi trống khơi nước, người dân trong vùng thức trọn đêm chuẩn bị lễ vật, mổ trâu, gà, vịt, nấu nướng và sắp lễ để sáng hôm sau bước vào ngày chính hội.
Trong ngày chính hội, Nhân dân và du khách dâng hương tưởng nhớ công đức các vị có công đánh giặc giữ yên đất Mường và những người có công khai phá ruộng nước, lập nên Mường Khênh. Tại không gian văn hóa đình Khênh diễn ra nghi thức ban lúa lộc đầu Xuân. Theo quan niệm dân gian, ai nhận được những bông lúa lộc sẽ gặp nhiều may mắn, gia đình làm ăn thuận lợi, sức khỏe dồi dào trong năm mới.
Những bông lúa lộc đầu xuân với mong ước mang đến may mắn, sức khỏe cho mọi người, mọi nhà.
Tiếp đó là lễ “Cầu chim” - nghi thức mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện ý thức bảo vệ môi trường sinh thái và các loài chim trong tự nhiên. Theo quan niệm của người Mường, chim sẽ quay trở lại giúp người nông dân diệt sâu bọ, bảo vệ mùa màng.
Nghi lễ cầu chim
Một trong những nghi thức đặc sắc khác là lễ “Quay vần tượng Dạ Há” tại miếu Dạ Há. Theo quan niệm dân gian Mường, thế gian có bốn phương trời, mười hai phương đất, trong đó mỗi năm có thể xuất hiện những phương xấu. Nghi thức quay tượng nhằm hướng Dạ Há về phương xấu để trấn áp điều ác, cầu cho cuộc sống bình yên.
Bên cạnh đó còn có nghi lễ chặt cây đèn trấn giặc, tái hiện hình ảnh ông Chưởng Tín và bà Triệu Ân đánh giặc giữ đất Mường, thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí bảo vệ quê hương của cha ông.
Các nam thanh, nữ tú được chọn thực hiện các nghi lễ.
Đặc biệt, nghi lễ “Kéo hội” với sự tham gia của các nam thanh, nữ tú trong trang phục truyền thống tạo nên không khí sôi động và độc đáo. Đoàn kéo hội xếp thành hai hàng đối diện, vai kề vai, tay nắm cuộn vải và di chuyển theo hình các chữ “bình yên thiên bảo”, thể hiện ước nguyện về sự bình yên, được trời đất che chở.
Ngoài ra còn có nghi lễ “Gõ đuống” nhằm xua đuổi gió bão, sấm sét và cầu cho mưa thuận gió hòa.
Nhiều nghi lễ độc đáo được tái hiện mang sắc thái lễ hội đầu Xuân.
Sau lễ “Thức mời rượu cần” - nghi thức thể hiện sự thông giao giữa con người với thần linh, thầy mo sẽ thực hiện nghi lễ buộc chỉ cổ tay ban phước cho mọi người. Từ đây, phần lễ kết thúc, nhường chỗ cho phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian sôi nổi.
Đồng chí Bùi Văn Dương - Chủ tịch UBND xã Thượng Cốc cho biết: Mỗi độ Xuân về, đình Khênh lại tưng bừng mở hội. Đây không chỉ là dịp để Nhân dân thành kính dâng lên các bậc tiền nhân những sản vật đặc trưng của quê hương mà còn là dịp để con cháu trong và ngoài địa phương hội tụ, thắt chặt tình đoàn kết. Đồng thời, lễ hội góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa Mường.
Nội dung và ảnh: Bùi Minh
