Độc đáo Lễ hội đình Hùng Lô
Theo tích xưa, làng Hùng Lô từng có tên gọi Khả Lãm Trang, sau đổi thành làng An Lão. Tương truyền rằng, trong một chuyến du ngoạn dọc triền sông Lô, Vua Hùng cùng công chúa và quần thần đã dừng chân tại vùng đất này. Trước cảnh sắc tươi đẹp, đất đai màu mỡ, cây cối xanh tươi và hội tụ khí thiêng, nhà vua đã khuyên dân khai hoang, lập ấp, xây dựng xóm làng. Từ đó, người dân lập đình thờ, hương khói phụng thờ và duy trì lễ hội vào ngày mồng 9-10/3 âm lịch hằng năm để tưởng nhớ công lao của các Vua Hùng.
Nghi lễ rước kiệu trong Lễ hội truyền thống Đình Hùng Lô.
Theo nghi thức cổ truyền, Lễ hội đình Hùng Lô gồm bảy nghi lễ chính, được tổ chức chặt chẽ, trang nghiêm và đầy ý nghĩa. Đầu tiên là lễ mở cửa đình với các nghi thức dâng hương, lau chùi đồ thờ, quét dọn không gian đình và khu vực xung quanh. Tiếp đó là lễ mộc dục, lấy nước từ giếng đình mang vào sử dụng cho các công việc tâm linh của lễ hội. Lễ tế ra quan là nghi thức khoác áo mũ cho bài vị thần linh, thể hiện lòng thành kính của dân làng.
Sau đó là lễ rước thần với đoàn kiệu uy nghi, rực rỡ sắc màu đi qua các ngả đường trong làng. Lễ nhập tịch mang ý nghĩa cung thỉnh các vị Thánh Vương về ngự tại đình. Đại lễ là phần trọng tâm với nghi thức dâng lễ, đọc văn tế, ôn lại sự tích và công lao của các bậc tiền nhân. Cuối cùng là lễ tạ, xin các thần cho hạ lễ, thu dọn đồ tế khí, khép lại mùa lễ hội trong không khí trang trọng.
Chính sự gìn giữ gần như nguyên vẹn hệ thống nghi thức truyền thống đã tạo nên nét riêng có của lễ hội đình Hùng Lô. Mỗi nghi lễ không đơn thuần là phong tục mà còn là bài học lịch sử, là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa cộng đồng hôm nay với cội nguồn dân tộc.
Cụ Nguyễn Minh Đức được chọn làm Trưởng tế khóa thứ 3.
Trưởng tế Nguyễn Minh Đức chia sẻ niềm tự hào khi về di sản của quê hương, với ông cũng như người dân nơi đây, việc giữ gìn lễ hội không chỉ là trách nhiệm mà còn là danh dự. Bởi vậy, cộng đồng luôn ý thức bảo tồn, tôn tạo di tích, duy trì lễ thức truyền thống để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Trình diễn Hát Xoan là một phần không thể thiếu trong Lễ hội.
Năm Bính Ngọ 2026, Lễ hội đình Hùng Lô được tổ chức trong 5 ngày, từ 22-26/4 (tức mùng 6-10/3 âm lịch), thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Không khí lễ hội rộn ràng khắp làng quê ven sông, nơi từng nếp nhà cổ, từng con đường làng đều ngập tràn sắc cờ hoa.
Lễ vật được các thiếu nữ dâng vào đình.
Điểm nhấn nổi bật nhất là lễ rước kiệu truyền thống diễn ra ngày 25/4 (tức 9/3 âm lịch). Đoàn rước với cờ lọng, chiêng trống, đội tế cùng đông đảo Nhân dân trong trang phục truyền thống tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa rực rỡ. Khi đoàn rước đi qua, các khu dân cư đều chuẩn bị nước uống, hoa quả, bánh kẹo mời các thành viên trong đoàn và người dân theo chân lễ rước nghỉ chân, tiếp sức. Nét đẹp ứng xử cộng đồng ấy thể hiện tinh thần hiếu khách, sẻ chia và sự gắn bó bền chặt của cư dân làng cổ Hùng Lô.
Những chiếc bánh chưng, bánh giầy được lựa chọn từ Hội thi trong Lễ hội.
Không chỉ có phần lễ trang nghiêm, phần hội của lễ hội đình Hùng Lô cũng hấp dẫn, sinh động với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc. Hội thi gói, nấu bánh chưng thu hút đông đảo người dân tham gia, tái hiện truyền thuyết Lang Liêu và nhắc nhớ đạo lý uống nước nhớ nguồn. Những chiếc bánh vuông vức, xanh màu lá dong như gửi gắm tấm lòng thành kính của con cháu dâng lên Tổ tiên.
5 đội đại diện cho 5 khu dân cư tham gia Hội thi gói, nấu bánh chưng.
Các trò chơi dân gian như kéo co, chọi gà, bịt mắt đập niêu, thi đấu cờ tướng... tạo nên không khí sôi nổi, náo nhiệt. Đây không chỉ là sân chơi giải trí mà còn là cách bảo tồn nét đẹp sinh hoạt cộng đồng truyền thống. Tiếng hò reo cổ vũ, tiếng cười rộn rã vang lên khắp sân đình khiến lễ hội thêm đậm sắc xuân.
Đoàn rước khởi hành từ đình làng sáng mùng 9/3 âm lịch.
Một nét độc đáo khác của đình Hùng Lô là không gian bảo tồn và thực hành di sản Hát Xoan Phú Thọ - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Trong dịp lễ hội, du khách được thưởng thức chương trình “Hát Xoan làng cổ”, nghe những làn điệu mượt mà vang lên dưới mái đình xưa, hay trải nghiệm hát dân ca trên ao cửa Đình đầy thi vị. Giữa không gian cổ kính, tiếng trống, tiếng phách hòa cùng câu hát mời vua, hát thờ, hát hội tạo nên cảm xúc đặc biệt, đưa người xem trở về với cội nguồn văn hóa dân tộc.
Người dân ở các khu dân cư chuẩn bị nước, hoa quả, bánh kẹo mời đoàn rước và mọi người.
Ban tổ chức còn duy trì Yến tiệc tại nhà Yến Lão - một phong tục giàu tính nhân văn. Thành phần tham dự không chỉ có đại biểu, thành viên đoàn rước mà còn có các cụ cao niên trong làng (từ 75 tuổi trở lên). Hoạt động thể hiện truyền thống kính lão trọng thọ, đề cao vai trò người cao tuổi trong đời sống gia đình và cộng đồng - một giá trị văn hóa tốt đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đội sư tử tạo không khí nào nhiệt cho đoàn rước.
Thi cờ tướng, bóng chuyền hơi tại sân đình.
Hội thi kéo co tạo không khí sôi động trong ngày hội làng.
Lễ hội đình Hùng Lô hôm nay không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng đơn thuần mà đã trở thành nhu cầu văn hóa tinh thần không thể thiếu của Nhân dân địa phương và du khách. Đây là dịp để cộng đồng gặp gỡ, gắn kết, cùng tưởng nhớ công lao dựng nước của các Vua Hùng, đồng thời giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Qua mỗi mùa lễ hội, tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc và ý thức giữ gìn di sản lại được vun đắp sâu sắc hơn.
Giao lưu hát dân ca các vùng miền.
Độc đáo, giàu bản sắc và đậm tính cộng đồng, Lễ hội đình Hùng Lô xứng đáng là viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa vùng Đất Tổ. Từ mái đình cổ kính bên dòng Lô Giang, những giá trị tốt đẹp của cha ông vẫn đang được tiếp nối, lan tỏa và trường tồn cùng thời gian.
Các khu dân cư chuẩn bị đồ ăn, uống mời đoàn rước trong lúc nghỉ chân trở thành nét đẹp văn hóa cộng đồng của Hùng Lô.
Nội dung: Phương Thanh - trình bày: đinh tú
