Tìm giải pháp gỡ khó cho các làng nghề đan lát

Phát triển làng nghề ở khu vực nông thôn, trong đó có nghề đan lát truyền thống là một trong những giải pháp thiết thực nhằm đa dạng hóa kinh tế khu vực nông thôn, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Tuy nhiên, khoảng hơn chục năm trở lại đây, do nhiều nguyên nhân, nghề đan lát trên địa bàn tỉnh ngày càng mai một, rất cần sự chung tay vào cuộc của cả cộng đồng để làm sống lại nét đẹp thủ công ấy.

Từng có thời điểm có hơn 300 hộ làm nghề, nhưng đến nay, làng nghề đan lát Ba Đông, xã Tu Vũ chỉ còn hơn chục hộ làm nghề, trong đó duy nhất gia đình ông Nguyễn Văn Tiền còn làm nghề chuyên nghiệp.

Đã từng một thời là nghề chính lúc nông nhàn, mang lại nguồn thu ổn định cho hàng trăm hộ gia đình nhưng giờ đây hầu hết các làng nghề đan lát trên địa bàn tỉnh đang lâm vào cảnh đìu hiu, thậm chí có làng nghề chỉ còn vài ba hộ hoạt động cầm chừng.

Ông Nguyễn Văn Tiền - hộ gia đình duy nhất còn duy trì nghề đan lát chuyên nghiệp tại làng nghề Ba Đông, xã Tu Vũ - cho biết: Cách đây hơn chục năm, nghề đan lát nơi đây từng bước vào thời kỳ “hoàng kim”. Khi đó, toàn làng có trên 300 hộ tham gia sản xuất, sản phẩm làm ra tiêu thụ thuận lợi, “làm đến đâu hết đến đó”. Hàng hóa được thu gom theo chuyến, thường xuyên có xe tải về tận nơi vận chuyển đi tiêu thụ tại nhiều địa phương.

Nghề đan lát đã mang lại nguồn thu nhập ổn định, góp phần giúp người dân nâng cao đời sống, chăm lo cho con em học hành. Tuy nhiên, khoảng dăm năm trở lại đây, nghề đan lát ngày càng mai một, không còn ai mặn mà với nghề. Đến nay, cả làng chỉ còn hơn chục hộ làm nghề, chủ yếu là lúc nông nhàn, duy nhất nhà tôi là còn làm nghề chuyên nghiệp.

Làng nghề đan lát khu Bắc, xã Hiền Quan từng phát triển mạnh nhưng nay cũng đang dần mai một

Khoảng từ năm 2012 trở về trước, có tới 80% số hộ ở khu Bắc, xã Hiền Quan, hành nghề đan lát, sản phẩm tiêu thụ tại nhiều tỉnh thành trong cả nước, doanh thu bình quân của làng nghề đạt tới 4-5 tỉ đồng/năm. Nhưng đến nay cũng lâm vào tình trạng “hiu hắt”, quy mô và hiệu quả sản xuất suy giảm rõ rệt.

Ông Phạm Văn Nghĩa - Trưởng làng nghề cho biết: Những năm gần đây, số hộ làm nghề giảm mạnh, hiện chỉ còn khoảng gần 100 hộ, tương đương 1/5 so với trước đây. Doanh thu của làng nghề trong 3 năm trở lại đây chỉ đạt khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm. Lực lượng lao động chủ yếu là người cao tuổi, tranh thủ đan lát lúc nông nhàn để tăng thêm thu nhập.

Theo các hộ sản xuất, nguyên nhân khiến nghề đan lát ngày càng mai một là do sự cạnh tranh gay gắt của các sản phẩm công nghiệp bằng nhựa, inox, nhôm... có giá thành rẻ, mẫu mã đa dạng. Bên cạnh đó, lao động trẻ ở nông thôn không còn mặn mà với nghề do thu nhập thấp, thị trường tiêu thụ bấp bênh, thiếu ổn định.

Khó khăn còn đến từ việc vùng nguyên liệu ngày càng thu hẹp. Người làm nghề phải nhập mây, tre, tế từ các tỉnh như Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang..., khiến chi phí đầu vào tăng cao. Trong khi đó, sản xuất vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún; sản phẩm chủ yếu là đồ dùng sinh hoạt, mẫu mã đơn điệu, chưa đáp ứng được thị hiếu thị trường.

Gắn nghề với du lịch trải nghiệm là một trong những giải pháp phục hồi và phát triển làng nghề đạt hiệu quả được làng nghề đan lát Ba Đông, xã Tu Vũ thực hiện.

Hiện nay, toàn tỉnh có 95 làng nghề được công nhận và đang hoạt động, trong đó có nhiều làng nghề đan lát như: Khu Bắc (xã Hiền Quan), Yển Khê (xã Thanh Ba), Đỗ Xuyên (xã Liên Minh), Ba Đông (xã Tu Vũ), Minh Hòa (xã Hạ Hòa), mây tre đan Ngô Xá (xã Cẩm Khê), nón lá Gia Thanh (xã Dân Chủ)... Tuy nhiên, không ít làng nghề đang đối mặt với nguy cơ mai một nếu không có giải pháp kịp thời.

Gỡ khó cho làng nghề đan lát cần tập trung vào việc hiện đại hóa mẫu mã, tìm đầu ra ổn định, bảo tồn văn hóa và hỗ trợ nguyên liệu. Các giải pháp chính là đào tạo kỹ thuật, thành lập tổ hợp tác, ứng dụng thương mại điện tử để xuất khẩu, kết hợp du lịch trải nghiệm và hỗ trợ vốn sản xuất. Đây là những giải pháp có thể mang lại hiệu quả cao nhằm phục hồi và phát triển nghề đan lát truyền thống.

Đồng chí Nguyễn Thanh Hiệp - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh nhấn mạnh: Để bảo tồn và phát triển làng nghề, trước hết cần thay đổi tư duy sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm theo nhu cầu thị trường, tăng cường phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh đó, các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các cơ sở sản xuất tham gia hội chợ, triển lãm nhằm quảng bá sản phẩm; tăng cường liên kết giữa các làng nghề để mở rộng thị trường. Đồng thời, tạo điều kiện xây dựng vùng nguyên liệu tại chỗ nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng cao thu nhập, cũng như khuyến khích thế hệ trẻ học nghề, gìn giữ và phát huy nghề truyền thống.

Quân Lâm