Cảnh báo từ vụ án bản quyền phần mềm

Vụ án hình sự đầu tiên liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính được cơ quan chức năng tỉnh Phú Thọ khởi tố đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng sử dụng, kinh doanh phần mềm không có bản quyền. Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng chuyển mạnh lên môi trường số, tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quan trọng bảo đảm an toàn cho hệ thống thông tin và môi trường kinh doanh.

“Phần mềm lậu” - Cái giá không nhỏ

Ngày 11/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự; đồng thời khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Phú Thọ và Hà Nội liên quan đến hoạt động cung cấp máy tính, cài đặt phần mềm.

Qua điều tra, cơ quan Công an xác định Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh. Các máy tính được cài đặt hệ điều hành Windows và Microsoft Office bằng các công cụ kích hoạt trái phép như “crack”, “key lậu”, “activator”.

Cơ quan Cảnh sát điều tra và VKSND tỉnh khám xét khẩn cấp, thu thập tài liệu chứng cứ đối với Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution.

Mở rộng điều tra, lực lượng Công an tiếp tục phát hiện nhiều máy tính tại một cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh có dấu hiệu vi phạm tương tự. Số máy tính này do Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution cung cấp. Cơ quan điều tra đồng thời xác định Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng có liên quan đến việc lắp ráp, cài đặt trái phép phần mềm Microsoft trên máy tính trước khi phân phối ra thị trường.

Kết quả điều tra bước đầu cho thấy, từ năm 2022 đến năm 2026, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam, Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution đã bán 13.956 máy tính cho 509 cơ quan, tổ chức và cá nhân trên cả nước, với tổng doanh thu khoảng 181 tỷ đồng.

Trong cùng thời gian, Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng đã bán khoảng 53.000 máy tính cho 730 cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân, với tổng doanh thu khoảng 450 tỷ đồng.

Theo cơ quan điều tra, giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office dao động khoảng 4-9 triệu đồng/máy tính. Với số lượng thiết bị có dấu hiệu vi phạm được phát hiện, thiệt hại đối với các chủ thể quyền được ước tính lên tới hàng chục tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy, vụ việc không còn dừng ở hành vi cá nhân sử dụng phần mềm không bản quyền mà đã xuất hiện dấu hiệu vi phạm ở nhiều khâu, từ lắp ráp, cài đặt, phân phối và kinh doanh thiết bị.

Thực hiện chỉ đạo của Ban Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, ngày 14/7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ tiếp tục khởi tố 5 bị can thuộc 3 doanh nghiệp về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”.

Chủ động nhận diện, ngăn chặn vi phạm

Cuối tháng 9, Bộ Công an tổ chức Hội nghị hội ý nghiệp vụ về nhận diện, phát hiện, điều tra, xử lý vi phạm, tội phạm xâm hại sở hữu trí tuệ có yếu tố trực tuyến, xuyên biên giới; kinh doanh trên môi trường số, không gian mạng và sử dụng phần mềm không có bản quyền.

Tại hội nghị, các đại biểu được thông tin về tình hình, phương thức, thủ đoạn mới của các hành vi xâm hại quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số; đánh giá kết quả công tác phát hiện, đấu tranh, xử lý các vụ việc thời gian qua. Các chuyên đề tập trung vào quyền tác giả, quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp.

Hội nghị dành nhiều thời gian trao đổi kinh nghiệm đấu tranh với tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng; công tác trinh sát, thu thập dữ liệu điện tử, truy vết dòng tiền đối với các vụ việc có yếu tố trực tuyến, xuyên biên giới; cũng như kinh nghiệm xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số...

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố bị can đối với Nguyễn Thị Thanh Huyền - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam.

Từ vụ án cho thấy, phần mềm máy tính là sản phẩm trí tuệ được pháp luật bảo hộ. Các hành vi sao chép, cài đặt, phân phối, kinh doanh phần mềm không đúng quy định có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý.

Bên cạnh nguy cơ bị xử lý, phần mềm không rõ nguồn gốc còn tiềm ẩn rủi ro về an toàn thông tin. Các công cụ kích hoạt trái phép có thể chứa mã độc, làm lộ dữ liệu, thông tin cá nhân hoặc tạo lỗ hổng cho hệ thống máy tính của cơ quan, doanh nghiệp.

Vì vậy, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp cần chủ động rà soát phần mềm đang sử dụng, kiểm tra nguồn gốc, giấy phép và thời hạn bản quyền; gỡ bỏ phần mềm không rõ nguồn gốc, sử dụng công cụ kích hoạt trái phép và lựa chọn các giải pháp phần mềm hợp pháp, phù hợp với nhu cầu.

Đối với các cơ sở kinh doanh máy tính, việc cài đặt phần mềm không bản quyền để giảm giá thành hoặc tạo lợi thế cạnh tranh cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc. Mỗi khâu từ lắp ráp, cài đặt đến cung cấp thiết bị phải bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đồng chí Nguyễn Huy Hoàng - Phó Viện trưởng VKSND tỉnh Phú Thọ, vụ án là lời cảnh tỉnh rõ ràng trong môi trường số, “phần mềm lậu” không còn là chuyện nhỏ. Tôn trọng bản quyền, sử dụng phần mềm hợp pháp không chỉ bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu mà còn giúp cơ quan, doanh nghiệp và người sử dụng hạn chế rủi ro pháp lý, bảo đảm an toàn dữ liệu và xây dựng môi trường công nghệ thông tin lành mạnh, an toàn và thượng tôn pháp luật.

Đinh Thắng