Chùa Phúc Thánh - Dấu ấn văn hóa tâm linh trên quê hương Tam Nông

Nằm trên núi Ngọc Phác, bên hữu ngạn sông Hồng, chùa Phúc Thánh (thôn 2, xã Tam Nông) từ lâu đã trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh quen thuộc của người dân và du khách thập phương. Trải qua bao biến thiên lịch sử, ngôi chùa vẫn lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ.

Quang cảnh chùa Phúc Thánh.

Theo tư liệu lịch sử, chùa Phúc Thánh được xây dựng vào năm 1145, dưới triều vua Lý Anh Tông. Người đứng ra chủ trì xây dựng là Phụng Thánh phu nhân Lê Thị Xuân Lan, dòng dõi vua Lê Đại Hành và là vợ thứ tư của vua Lý Thần Tông. Ngôi chùa còn gắn với Xuân Nương Công chúa - vị nữ tướng tài ba dưới thời Hai Bà Trưng, trở thành địa chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử và truyền thống yêu nước của quê hương Tam Nông.

Các linh vật trên mái chùa được chạm khắc tinh xảo, thể hiện nghệ thuật kiến trúc truyền thống.

Điểm nổi bật của chùa là hai tòa Thiên Hương và Thượng Điện mang những nét kiến trúc riêng biệt nhưng hài hòa trong tổng thể. Nếu tòa Thượng Điện gây ấn tượng bởi kết cấu khỏe khoắn, bề thế thì tòa Thiên Hương lại thanh thoát với kiểu kiến trúc tứ trụ lòng thuyền.

Bên trong chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như tượng Đức Ông, tượng Phật Bà Quan Âm, tượng Thánh Mẫu Lê Thị Xuân Lan cùng bia đá niên hiệu Chính Long Bảo Ứng năm 1171, bát hương đá, chân tảng đá... Đây đều là những hiện vật có giá trị lớn về lịch sử và nghệ thuật điêu khắc thời Lý.

Với những giá trị tiêu biểu, chùa Phúc Thánh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích cấp Quốc gia theo Quyết định số 1371/QĐ-BVHTTDL ngày 3/8/1991.

Chùa Phúc Thánh có tổng diện tích (cả ao hồ, sân lễ hội và khuôn viên) khoảng 21.000 m2, trong đó, diện tích khuôn viên trên 15.000 m2. Đây là không gian văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của người dân địa phương.

Bức chấn phong trước khu vực Tam Bảo góp phần tạo nên vẻ trang nghiêm cho chùa Phúc Thánh.

Tượng các vị Dược Sư được bài trí trang nghiêm trong khuôn viên chùa.

Bia đá ghi dấu lịch sử hình thành và những giá trị văn hóa của chùa Phúc Thánh.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng, người trực tiếp trông coi di tích suốt 14 năm qua chia sẻ: Ngày nào chùa cũng có người dân đến dâng hương, quét dọn và lễ Phật. Vào các ngày mùng Một, ngày Rằm hay dịp lễ hội, lượng khách đông. Không chỉ người dân trong xã mà du khách từ Hà Nội, Ninh Bình, Lạng Sơn và nhiều địa phương khác cũng tìm về tham quan, chiêm bái.

Chính điện thờ Tam Bảo - trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của nhà chùa.

Đại hồng chung, mõ và các pháp khí phục vụ nghi lễ Phật giáo tại chùa Phúc Thánh.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, chùa Phúc Thánh còn là điểm tựa tinh thần của nhiều thế hệ người dân.

Đều đặn mỗi sáng, bà Bùi Thị Hiền (80 tuổi) ở Thôn 2 lại có mặt tại chùa để quét dọn sân, chăm sóc khuôn viên. Bà Hiền tâm sự: “Tôi gắn bó với ngôi chùa này từ khi còn trẻ. Bây giờ tuổi cao rồi nhưng còn khỏe là tôi vẫn đến quét lá, lau dọn chùa sạch sẽ. Mình làm bằng tấm lòng, mong ngôi chùa luôn trang nghiêm để người dân và khách thập phương khi đến đều cảm nhận được sự thanh tịnh”.

Tinh thần gìn giữ di sản cũng được lan tỏa trong cộng đồng. Ông Nguyễn Xuân Quang ở Thôn 3 thường xuyên tham gia sửa chữa, tu bổ những hạng mục nhỏ của chùa. Theo ông, mỗi người góp một phần công sức sẽ giúp di tích được gìn giữ bền vững cho con cháu mai sau.

Tượng đài liệt sĩ trong khuôn viên di tích là nơi giáo dục truyền thống yêu nước và tri ân các Anh hùng liệt sĩ.

Đồng chí Cao Thị Thu Phương - Phó Chủ tịch UBND xã Tam Nông cho biết: “Chùa Phúc Thánh là di tích có giá trị tiêu biểu của địa phương, không chỉ về lịch sử mà còn về văn hóa, tín ngưỡng. Thời gian qua, địa phương luôn quan tâm phối hợp với các cơ quan chuyên môn thực hiện công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức gìn giữ di sản. Chúng tôi cũng khuyến khích xã hội hóa, huy động nguồn lực hợp pháp để bảo tồn, tôn tạo di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa của địa phương”.

Hằng năm, vào ngày 10/2 âm lịch, tại khu vực chùa Phúc Thánh diễn ra lễ hội tưởng nhớ nữ tướng Xuân Nương với nhiều nghi lễ truyền thống và các hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc như hát Xoan, bóng chuyền, kéo co, cờ tướng, bơi chải... Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử quê hương trong các tầng lớp Nhân dân.

Giếng Sư gắn với lịch sử hình thành chùa Phúc Thánh, vẫn được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Giữa nhịp sống hiện đại, chùa Phúc Thánh vẫn giữ được vẻ trầm mặc, cổ kính của một ngôi chùa gần 900 năm tuổi. Những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng của di tích. Không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, chùa Phúc Thánh còn là biểu tượng của truyền thống, của lòng biết ơn tiền nhân và là một trong những điểm nhấn văn hóa đặc sắc trên quê hương Tam Nông.

Dương Chung