Đình Tiên Lữ - điểm nhấn trong hành trình khám phá văn hóa Đất Tổ
Nằm giữa vùng quê thanh bình của xã Tiên Lữ, đình Tiên Lữ không chỉ là nơi thờ phụng các bậc tiền nhân có công với đất nước, ngôi đình còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc sắc. Với những giá trị được gìn giữ, bảo tồn và phát huy qua nhiều thế hệ, đình Tiên Lữ đang trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá văn hóa Đất Tổ.
Nằm giữa vùng quê thanh bình của xã Tiên Lữ, đình Tiên Lữ không chỉ là nơi thờ phụng các bậc tiền nhân có công với đất nước, ngôi đình còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc sắc. Với những giá trị được gìn giữ, bảo tồn và phát huy qua nhiều thế hệ, đình Tiên Lữ đang trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá văn hóa Đất Tổ.
Đến đình Tiên Lữ vào một buổi sáng yên bình, ấn tượng đầu tiên của chúng tôi là không gian rộng rãi, rợp bóng cây cổ thụ. Mái đình rêu phong, những hàng cột gỗ vững chãi cùng các mảng chạm khắc tinh xảo mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống của đình làng Bắc Bộ. Sau gần 190 năm tồn tại, ngôi đình vẫn giữ được vẻ bề thế và sự trang nghiêm vốn có, trở thành niềm tự hào của người dân địa phương.
Theo các tư liệu lịch sử, đình Tiên Lữ được khởi công xây dựng vào giờ Thìn, ngày 26/6/1834 năm Minh Mệnh thứ 15. Đình thờ Tam vị Đại Vương - ba vị công thần dòng họ Trần, quê Tiên Lữ đã có công phò vua Trần đánh giặc Chiêm Thành và được phong danh hiệu “Trần triều khai quốc công thần”.
Đó là lý do để qua nhiều thế hệ, người dân địa phương luôn gìn giữ ngôi đình như một biểu tượng của lòng biết ơn đối với những người có công với quê hương, đất nước.
Hệ thống cột gỗ cổ của đình Tiên Lữ được bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Không chỉ mang giá trị lịch sử, đình Tiên Lữ còn là một công trình kiến trúc giàu giá trị nghệ thuật. Đại đình được dựng với 48 cột gỗ lớn, hệ thống kết cấu vững chắc cùng nhiều mảng chạm khắc Tứ linh, Tứ quý, Lưỡng long chầu nguyệt... được các nghệ nhân thể hiện công phu, tinh xảo. Kiến trúc của đình vừa kế thừa nghệ thuật thời Hậu Lê, vừa mang những nét đặc trưng của thời Nguyễn, tạo nên một tổng thể hài hòa, bền vững theo thời gian.
Đặc biệt, ngôi đình hiện vẫn lưu giữ 7 sắc phong của các vua triều Nguyễn. Đây là những tư liệu quý, khẳng định giá trị lịch sử cũng như vị thế của di tích trong dòng chảy văn hóa dân tộc.
Năm 2000, đình Tiên Lữ được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, mở ra điều kiện thuận lợi để địa phương tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị di sản.
Những đường nét chạm khắc tinh xảo trên nóc đình Tiên Lữ góp phần tạo nên giá trị nghệ thuật đặc sắc của di tích.
Dẫn chúng tôi tham quan từng gian đình, cụ Đỗ Tất Bình - Trưởng Ban Hương lão tự hào giới thiệu từng hiện vật còn lưu giữ đến ngày nay. Cụ cho biết, đình chính được tu sửa vào năm 1996 nhằm bảo đảm an toàn nhưng vẫn giữ nguyên những giá trị kiến trúc truyền thống. Mỗi cột gỗ, bức chạm, từng đạo sắc phong đều được Ban quản lý gìn giữ cẩn thận.
“Điều quý nhất của đình Tiên Lữ không chỉ là tuổi đời gần hai thế kỷ mà còn là việc đến nay vẫn giữ được gần như nguyên vẹn hồn cốt của ngôi đình. Chúng tôi luôn nhắc nhở con cháu phải trân trọng, gìn giữ những gì cha ông để lại để thế hệ sau còn biết về cội nguồn của mình” - cụ Đỗ Tất Bình chia sẻ.
Ban quản lý di tích gìn giữ không gian thờ tự trang nghiêm tại đình Tiên Lữ.
Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của chính quyền địa phương, công tác xã hội hóa bảo tồn di tích được triển khai hiệu quả. Năm 2024, hai dãy Tả mạc và Hữu mạc được phục dựng trên nền móng cũ bằng nguồn kinh phí đóng góp của con em quê hương, Nhân dân, doanh nghiệp và du khách thập phương. Việc phục dựng không chỉ hoàn thiện không gian kiến trúc mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng diễn ra tại đình.
Tượng ngựa chầu hai bên khu thờ góp phần tôn thêm vẻ trang nghiêm, cổ kính của đình Tiên Lữ.
Đồng chí Đỗ Xuân Tiên - chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tiên Lữ cho biết: Đình Tiên Lữ là một trong những di tích tiêu biểu, góp phần làm phong phú hệ thống di sản văn hóa của tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập. Địa phương luôn chú trọng công tác bảo tồn gắn với phát huy giá trị di tích. Bên cạnh việc gìn giữ kiến trúc, hiện vật, địa phương còn phối hợp tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống, giới thiệu di tích đến du khách và học sinh. Đây là một trong những điểm đến có nhiều tiềm năng phát triển du lịch văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Đất Tổ.
Các cụ cao niên thành kính dâng hương tại khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trong khuôn viên di tích.
Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, đình Tiên Lữ còn là không gian văn hóa quen thuộc của người dân địa phương. Vào những ngày mùng Một, ngày Rằm hay mỗi dịp lễ hội đầu xuân, đông đảo người dân lại tìm về thắp nén hương, cầu mong quốc thái dân an, gia đình bình an, hạnh phúc.
Bà Nguyễn Thị Khuyên, người dân thôn Đình chia sẻ: “Từ nhỏ, tôi đã theo ông bà đến đình dâng hương. Đến nay, mỗi khi có dịp tôi vẫn thường xuyên về đây. Không gian của đình rất yên bình, khiến ai cũng cảm thấy gần gũi và thêm yêu quê hương mình”.
Ban quản lý di tích thường xuyên cắt tỉa, chăm sóc cây xanh, giữ gìn cảnh quan xanh - sạch - đẹp trong khuôn viên đình Tiên Lữ.
Đình Tiên Lữ là một di tích lịch sử lưu giữ vẹn nguyên hồn cốt của làng quê Bắc Bộ. Gần hai thế kỷ trôi qua, ngôi đình vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, trở thành điểm tựa tinh thần của người dân và là điểm nhấn đặc sắc trên hành trình khám phá văn hóa Đất Tổ.
Đến với đình Tiên Lữ, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc cổ mà còn được lắng nghe những câu chuyện về truyền thống yêu nước, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và sức sống bền bỉ của di sản văn hóa trong dòng chảy của thời gian.
Dương Chung
