Dạy và học tiếng Việt cho trẻ em là người dân tộc thiểu số

Việc triển khai dạy và học tiếng Việt cho trẻ em là người dân tộc thiểu số (DTTS) trước khi vào lớp Một trên địa bàn các xã, phường đều nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và sự hướng dẫn chuyên môn của ngành Giáo dục. Hệ thống các cơ sở giáo dục tiểu học trên địa bàn xã, phường được kiện toàn, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Chủ trương, chính sách của Nhà nước về tăng cường tiếng Việt cho trẻ em là người DTTS trước khi vào lớp Một được ban hành kịp thời, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho việc tổ chức triển khai thực hiện tại địa phương.

Học sinh lớp Một tại Trường Tiểu học Yến Mao từng bước làm quen với tiếng Việt.

Năm học 2025-2026, toàn tỉnh có 666 cơ sở giáo dục tiểu học, với tổng số học sinh lớp Một là 65.288 em, trong đó có 19.515 em là học sinh DTTS. Đặc biệt, 15.722 học sinh DTTS thuộc các vùng khó khăn cần tăng cường tiếng Việt, chiếm gần 25% tổng số học sinh lớp Một.

Tính đến tháng 8/2025, 99/148 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã triển khai dạy tiếng Việt cho trẻ DTTS trước khi vào lớp Một. Các địa phương đã xác định rõ đối tượng, thời lượng, thời điểm dạy học và tạo điều kiện cơ sở vật chất phù hợp.

Các lớp học được tổ chức linh hoạt: Một số xã dạy không quá 80 tiết trong một tháng hè, một số nơi bố trí trong vài tuần đầu tháng 8, hoặc lồng ghép trong các hoạt động đầu năm học. Các trường sử dụng các tài liệu do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ban hành, tài liệu hướng dẫn tăng cường tiếng Việt cho trẻ em DTTS, kết hợp tài liệu địa phương hóa; khai thác đồ dùng dạy học trực quan, tranh ảnh, học liệu số, học liệu tự làm phù hợp với điều kiện thực tế nhằm tạo hứng thú cho trẻ, giúp trẻ dễ hiểu, dễ nhớ và mạnh dạn giao tiếp bằng tiếng Việt.

Nhiều giáo viên tâm huyết, có kinh nghiệm lớp Một trực tiếp đứng lớp, đồng hành cùng trẻ trong suốt quá trình học. Để tổ chức thực hiện có chất lượng, hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của người học, trong đó việc hình thành và phát triển năng lực tiếng Việt đối với học sinh tiểu học rất quan trọng và cần thiết. Việc dạy và học tiếng Việt với dạy kỹ năng học tập ban đầu; tích hợp dạy và học tiếng Việt với dạy và học văn hóa dân tộc góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông vùng DTTS và miền núi.

Học sinh lớp Một Trường Tiểu học Yến Mao hào hứng luyện viết chữ trên bảng.

Ở Trường Tiểu học Yến Mao (xã Tu Vũ), những lớp học luôn rộn ràng tiếng cười. Cô giáo kiên nhẫn hướng dẫn từng âm, từng vần; học sinh thì hào hứng lặp lại, đôi khi còn lẫn chút ngượng ngùng. Nhưng chỉ sau vài tuần, sự rụt rè dần nhường chỗ cho những câu nói tròn vành rõ chữ. Năm học 2025-2026, nhà trường có 337 học sinh, được chia thành 12 lớp; bình quân 28 học sinh/lớp. Học sinh người dân tộc 207 em, tỷ lệ 61,4%.

Cô giáo Lý Thị Mai - Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: Việc tăng cường tiếng Việt được triển khai bài bản từ khâu xây dựng kế hoạch, bồi dưỡng giáo viên đến tổ chức lớp học. Giáo viên đứng lớp đều là những người có kinh nghiệm, yêu trẻ, nhiều người còn là người dân tộc Mường nên hiểu rõ tâm lý học sinh. Nhờ đó, việc dạy học trở nên gần gũi, hiệu quả hơn. Không chỉ dừng lại ở sách giáo khoa, các thầy cô còn sáng tạo sử dụng tranh ảnh, học liệu số, đồ dùng tự làm và cả những câu chuyện đời thường để giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ.

Hiệu quả từ những lớp học ngày càng rõ nét. Học sinh mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin tham gia các hoạt động học tập. Nhiều em đã đạt thành tích tại các sân chơi trí tuệ như Trạng nguyên tiếng Việt, các cuộc thi Toán học và tiếng Anh trên Internet. Năm học 2024-2025, nhà trường được Bộ GD&ĐT tặng Bằng khen. Đó không chỉ là kết quả học tập, mà còn là minh chứng cho sự thay đổi từ gốc rễ - khi rào cản ngôn ngữ được tháo gỡ.

Việc dạy và học tiếng Việt cho trẻ em DTTS không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Đó là hành trình mở cánh cửa tri thức, giúp các em tiếp cận bình đẳng với giáo dục, giúp các em tự tin, chủ động bước vào môi trường giáo dục phổ thông. Ngành GD&ĐT sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động tăng cường tiếng Việt, kết hợp bồi dưỡng kỹ năng học tập, tạo nền tảng vững chắc cho trẻ em DTTS phát triển toàn diện trong những năm học tới.

Hạnh Thúy - Đức Thọ