“Đi tìm tên anh” - Hành trình trả lại danh tính cho liệt sĩ
Từ những mẫu ADN nhỏ bé, hành trình xác định danh tính liệt sĩ đang được nối dài tại Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn. Phía sau mỗi mẫu vật là một gia đình, một cuộc đời và niềm mong mỏi được gọi đúng tên người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Từ những mẫu ADN nhỏ bé, hành trình xác định danh tính liệt sĩ đang được nối dài tại Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn. Phía sau mỗi mẫu vật là một gia đình, một cuộc đời và niềm mong mỏi được gọi đúng tên người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Có những cuộc chia tay đã đi qua hơn nửa thế kỷ, nhưng trong ký ức người ở lại vẫn nguyên vẹn như mới hôm qua.
Ông Bùi Văn Ẹm, thôn Mường Be, xã Quyết Thắng, có anh trai là liệt sĩ Bùi Văn Xiển và em trai là liệt sĩ Bùi Văn Chợn. Đến nay, hài cốt liệt sĩ Bùi Văn Chợn vẫn chưa được tìm thấy.
Ông Bùi Văn Ẹm nâng niu hình ảnh người em trai – liệt sĩ Bùi Văn Chợn.
Nhắc về người em, ông Ẹm không giấu được xúc động. Ngày ấy, ông mới lấy vợ, đứa con đầu lòng sắp chào đời. Chợn đã xung phong đi thay anh.
“Một người ở lại với gia đình nhỏ vừa bắt đầu. Một người lên đường rồi mãi mãi không trở về.”
Năm tháng trôi qua, nỗi chờ đợi trong gia đình cũng dài thêm. Mẹ của ông Ẹm - Mẹ Việt Nam Anh hùng Bùi Thị Bộn - khi còn sống vẫn đau đáu ngóng tin con trai. Điều Mẹ mong mỏi nhất trong những ngày cuối đời là một lần được biết hài cốt con mình đang ở đâu.
Nhưng mong ước ấy đã không trở thành hiện thực với Mẹ.
Vợ chồng Ông Bùi Văn Ẹm nâng niu kỷ vật của người em trai
Giờ đây, khi việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN được triển khai tại Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn, gia đình ông Ẹm lại có thêm niềm hy vọng. Hy vọng biết em mình đang ở đâu, được trở về với gia đình, được gọi đúng tên trên phần mộ.
Bởi với người đã khuất, một cái tên có thể chỉ là vài dòng khắc trên bia đá. Nhưng với người ở lại, đó là cả một đời chờ đợi.
Câu chuyện của gia đình ông Ẹm không phải là duy nhất.
Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn
Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn hiện có 522 phần mộ, trong đó 399 phần mộ chưa xác định được danh tính, 16 phần mộ mới xác định được một phần thông tin. Phần lớn là mộ các liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây là địa phương có số lượng mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính nhiều nhất tỉnh Phú Thọ.
Những con số ấy, trên bảng thống kê có thể chỉ là dữ liệu. Nhưng phía sau mỗi phần mộ chưa có tên là một câu chuyện: một người mẹ chờ con đến cuối đời; một người anh, người em giữ nguyên ký ức về ngày người thân lên đường; một gia đình nhiều năm lần theo những thông tin ít ỏi để tìm kiếm dấu tích người đã khuất.
Gia đình bà Phùng Thị Huyền, thân nhân liệt sĩ Phùng Gia Đạo, xã Lạc Sơn nhiều năm lặn lội tìm kiếm người thân. Hành trình ấy không dễ dàng khi có được chút thông tin về liệt sĩ, nhưng lại gặp khó khăn vì chưa đủ cơ sở khẳng định là chính xác. Vì thế, khi chính sách hỗ trợ lấy mẫu được triển khai, hy vọng nơi họ lại được nhen lên.
Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Sơn Nguyễn Thế Hùng (áo trắng)
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Sơn Nguyễn Thế Hùng, việc lấy mẫu được tổ chức đối với các phần mộ chưa xác định thông tin để phục vụ giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; qua đó từng bước đáp ứng nguyện vọng của thân nhân, gia đình liệt sĩ, góp phần thực hiện công tác đền ơn đáp nghĩa, chính sách đối với người có công.
Trước khi những mẫu ADN được đưa đi, phía sau mỗi thao tác khai quật, lấy mẫu, bảo quản, bàn giao là yêu cầu đặc biệt về sự cẩn trọng. Bởi đây không chỉ là công việc chuyên môn, mà còn là nơi những người con của đất nước đang yên nghỉ.
Để một mẫu hài cốt đến được phòng giám định ADN là cả một chuỗi công việc phía sau, đòi hỏi sự đồng bộ và trách nhiệm ở từng khâu. Đó là sự chủ động chuẩn bị từ cơ sở.
Lãnh đạo xã và Ban Chỉ huy quân sự xã trao đổi về sơ đồ triển khai lấy mẫu AND tại các phần mộ tại nghũa trang.
Chủ động chuẩn bị từ cơ sở
Từ tháng 5/2026, xã Lạc Sơn đã tổ chức quán triệt các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của cấp trên; xây dựng kế hoạch thực hiện; rà soát, thống kê các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; phối hợp kiện toàn lực lượng và cử cán bộ tham gia tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ.
Ban Chỉ huy quân sự xã họp bàn triển khai nhiệm vụ
Phân công rõ trách nhiệm
Ban Chỉ huy quân sự xã được giao chủ trì tham mưu UBND xã triển khai nhiệm vụ; phối hợp rà soát, thống kê, chuẩn bị lực lượng, phương tiện, cơ sở vật chất; đồng thời phối hợp với cơ quan chuyên môn và lực lượng cấp trên trong quá trình khai quật, lấy mẫu, bàn giao hồ sơ.
Từ ngày 19 - 25/8, chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phối hợp với UBND xã Lạc Sơn tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn, phục vụ giám định ADN, xác định danh tính các liệt sĩ chưa rõ thông tin.
Công an xã bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn và thực hiện lấy mẫu máu thân nhân gia đình liệt sĩ. Phòng Văn hóa - Xã hội đẩy mạnh tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa của việc lấy mẫu, vận động Nhân dân cung cấp thông tin liên quan đến liệt sĩ, mộ liệt sĩ trên địa bàn. Các thôn cùng các ban, ngành, đoàn thể phối hợp tuyên truyền, vận động Nhân dân, huy động lực lượng hỗ trợ khai quật, hoàn trả mộ, chỉnh trang nghĩa trang.
Phó Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Lạc Sơn Đỗ Văn Quang cho biết: “Đơn vị đã phối hợp với các phòng, ban, ngành triển khai nhiệm vụ; cán bộ, nhân viên trong Ban quyết tâm thực hiện chiến dịch. Đến thời điểm hiện tại, đã hoàn thành tốt phần việc được giao”.
Sự quyết tâm ấy được thể hiện từ những công việc lặng thầm: rà từng danh sách, kiểm tra từng phần mộ, chuẩn bị điều kiện phục vụ lấy mẫu, phối hợp với các lực lượng liên quan giữ cho không gian nghĩa trang luôn trang nghiêm.
Toàn bộ quy trình khai quật, lấy mẫu, quản lý, bảo quản, bàn giao và lưu trữ mẫu hài cốt được thực hiện đúng hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, không để xảy ra sai sót, nhầm lẫn, đồng thời giữ gìn sự tôn nghiêm trong suốt quá trình thực hiện.
Đó là cách một chủ trương lớn được đưa xuống cơ sở - bắt đầu từ từng phần mộ, từng bộ hồ sơ và từng gia đình.
Với gia đình ông Bùi Văn Ẹm, điều mong chờ sau những mẫu ADN là được biết em trai mình đang ở đâu. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Lạc Sơn, 399 phần mộ chưa xác định được thông tin vẫn đang chờ kết quả đối chiếu. Có những trường hợp còn thân nhân để cung cấp mẫu ADN; cũng có những trường hợp gặp khó khăn vì không còn người thân để đối chiếu. Mỗi trường hợp vì thế đòi hỏi sự kiên trì, cẩn trọng và trách nhiệm của các lực lượng tham gia.
Xã Lạc Sơn không chỉ đặt mục tiêu lấy mẫu, mà còn yêu cầu 100% thông tin, hồ sơ, danh sách các phần mộ chưa xác định được thông tin và có một phần thông tin phải được rà soát, tổng hợp, cập nhật đầy đủ để phục vụ lấy mẫu, quản lý và đối chiếu.
Từ những phần việc cụ thể ở cơ sở, hành trình xác định danh tính liệt sĩ được nối dài bằng sự phối hợp của nhiều lực lượng và sự chờ đợi của các gia đình. Kết quả giám định có thể cần thời gian, nhưng mỗi mẫu ADN được lấy, mỗi thông tin được rà soát là thêm một cơ hội để những người đã hy sinh được trả lại danh tính.
“Đi tìm tên anh” vì thế không chỉ là câu chuyện của những người trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đó còn là trách nhiệm được tiếp nối qua nhiều thế hệ, để sự hy sinh của những người đã ngã xuống không bị lãng quên và để những gia đình còn chờ đợi có thêm cơ hội tìm được câu trả lời. Đây cũng chính là chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực ở cơ sở.
Ở Lạc Sơn, hành trình ấy vẫn đang tiếp tục - lặng lẽ, bền bỉ, từ từng phần mộ, từng hồ sơ và từng mẫu ADN. Phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng mỗi bước được thực hiện hôm nay đều hướng đến một đích đến giản dị mà thiêng liêng: trả lại tên tuổi cho người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Nội dung: Hồng Duyên
Xuất bản: 1:14:09:2026:14:19
