Tre Việt dựng nên không gian Việt
Từ những thân tre, thân trúc, cây nứa, lá cọ, lá guộc... những vật liệu thân thuộc với làng quê Việt, HTX Tre, trúc VNS Phú Thọ, xã Đồng Lương đang tạo nên những công trình nhà tre, mái lá mang đậm bản sắc Việt, phục vụ du lịch, nghỉ dưỡng và những không gian hiện đại.
Từ những thân tre, thân trúc, cây nứa, lá cọ, lá guộc... những vật liệu thân thuộc với làng quê Việt, HTX Tre, trúc VNS Phú Thọ, xã Đồng Lương đang tạo nên những công trình nhà tre, mái lá mang đậm bản sắc Việt, phục vụ du lịch, nghỉ dưỡng và những không gian hiện đại.
Buổi sáng, nắng len qua mái lá, đổ xuống nền nhà những vệt sáng vàng. Những thân nứa, trúc chạy dọc hệ khung, mùi lá cọ, thân guộc phảng phất trong không gian. Không có bê tông lạnh hay đường nét cầu kỳ, chỉ có tre, nứa, lá và những đường cong mộc mạc.
Một không gian tưởng như bước ra từ ký ức làng quê, nhưng để tạo nên vẻ đẹp giản dị ấy là cả quá trình lựa chọn, xử lý, gia công, thiết kế và lắp dựng. Kinh nghiệm của người thợ phải kết hợp với tư duy thiết kế để vật liệu tự nhiên đáp ứng công năng hiện .
Đó cũng là hướng đi mà HTX Tre, trúc VNS Phú Thọ, xã Đồng Lương lựa chọn trong hành trình phát triển của mình.
Các công trình nhà bằng tre, trúc mang đến cảm giác thân quen, dễ chịu, ngày càng được lựa chọn tại các khu du lịch, khu nghỉ dưỡng, homestay.
Hành trình đến với những công trình nhà tre của HTX bắt đầu từ những sản phẩm nhỏ. Năm 2018, anh Nguyễn Đức Vương tìm hướng sản xuất sản phẩm từ tre, trúc, tự nguồn nguyên liệu, vay vốn đầu tư máy móc, mở xưởng. Sản phẩm đầu tiên là ống hút tre.
Từ những chiếc ống hút, cốc, đĩa, bát..., ý tưởng khai thác giá trị của cây tre dần được mở rộng. Đến năm 2021, anh Vương quyết định thành lập HTX Tre, trúc VNS Phú Thọ với 7 thành viên, từng bước đa dạng hóa sản phẩm.
Nhưng càng làm, anh càng nhận ra tre, trúc không chỉ dừng lại ở những sản phẩm tiêu dùng. “Tôi nghĩ nếu chỉ làm những sản phẩm nhỏ từ tre thì giá trị tạo ra vẫn còn hạn chế. Tại sao không đưa tre vào những công trình lớn hơn?”, anh Vương chia sẻ.
Từ đó, HTX nghiên cứu đưa tre, trúc vào các công trình kiến trúc, phát triển dịch vụ tư vấn, thiết kế, thi công và cung cấp nguyên vật liệu cho nhà tre, mái lá, lầu trà.
Anh Nguyễn Đức Vương (đứng giữa) giới thiệu, tư vấn cho khách hàng về kiến trúc nhà tre.
Nhìn một căn nhà tre hoàn thiện, người ta dễ bị cuốn hút bởi vẻ đẹp mộc mạc của nó. Nhưng với người thợ, trước khi có một công trình đẹp là một quá trình lựa chọn và xử lý vật liệu đầy công phu.
Khác với sắt, thép hay vật liệu công nghiệp có kích thước tương đối đồng nhất, tre, trúc là vật liệu tự nhiên. Mỗi cây có đường kính, chiều dài, độ cong và đặc tính khác nhau, vì vậy, người thợ phải lựa chọn cây phù hợp với từng vị trí của công trình.
Cây làm cột, cây làm kèo, xà, giằng đều phải tính toán kỹ. Đôi khi chính độ cong tự nhiên của thân tre lại trở thành một phần của đường nét kiến trúc. Những công việc ấy đòi hỏi kinh nghiệm mà máy móc không thể thay thế.
Một thân tre được lựa chọn không đơn thuần vì nó thẳng hay đẹp. Nó phải phù hợp với vị trí mà người thiết kế và người thi công dự kiến. Đôi khi, chính độ cong tự nhiên của cây tre lại trở thành một phần của đường nét kiến trúc.
Dựng và liên kết hệ khung tre là công đoạn phức tạp. Người thợ phải lựa chọn cấu kiện, tính toán kích thước, tạo mối liên kết và bảo đảm sự ổn định của hệ khung khi mang tải mái cũng như trong điều kiện thời tiết.
Công trình nhà tre không chỉ cần chắc mà còn phải đẹp. Cột, kèo, xà, giằng phải tạo thành một tổng thể cân đối để những thân tre tự nhiên kết hợp thành một không gian có chủ ý về kiến trúc.
Nếu hệ khung là “bộ xương” thì mái lá tạo nên diện mạo đặc trưng của công trình. Độ dày, độ đều, cách sắp xếp và độ cong của mái ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm mỹ, đồng thời bảo đảm khả năng thoát nước và chống chịu thời tiết. Nếu thi công không tốt, mái có thể bị xô lệch, ảnh hưởng đến khả năng che chắn và độ bền của công trình.
Để tăng độ bền, khả năng chống chịu mưa nắng, HTX sử dụng thân cây guộc làm mái. Những công việc ấy nhìn qua có vẻ thủ công, nhưng phía sau là yêu cầu ngày càng cao về kỹ thuật và tính thẩm mỹ.
Tre, nứa, guộc từng hiện diện trong hàng rào, mái nhà và những vật dụng quen thuộc của người Việt. Ngày nay, tre vẫn còn đó, nhưng không gian mà nó hiện diện đã thay đổi.
Những căn nhà tre, mái lá ngày càng được lựa chọn tại homestay, khu nghỉ dưỡng, khu du lịch, nhà hàng, lầu trà và các điểm sinh hoạt cộng đồng. Sức hấp dẫn đến từ sự gần gũi với thiên nhiên, nhưng công trình vẫn phải đáp ứng yêu cầu về tiện nghi, thẩm mỹ và công năng sử dụng.
Vì vậy, thiết kế nhà tre không đơn giản là đưa tre vào thay thế bê tông hay thép. Đó là quá trình kết hợp giữa vật liệu truyền thống và tư duy kiến trúc hiện đại.
Kiến trúc nhà tre, mái lá được lựa chọn để dựng hội trại văn hóa tại khuôn viên Khu di tích lịch sử Đền Hùng trong khuôn khổ Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng nhiều năm nay.
Cũng từ nhu cầu ấy, công việc của HTX dần mở rộng. Không chỉ thi công những căn nhà tre, mái lá, các thành viên HTX còn thực hiện những công trình lầu trà, mô hình lầu trà, các mô hình mô phỏng và công trình phục vụ không gian văn hóa, du lịch, sự kiện....Ở những công trình này, tre, trúc và lá không còn chỉ là vật liệu xây dựng. Chúng trở thành ngôn ngữ tạo hình.
Một không gian tre có thể khiến người ta muốn ngồi lại lâu hơn. Một mái lá giữa khu nghỉ dưỡng tạo nên cảm giác khác biệt. Một lầu trà bằng tre trở thành điểm nhấn cho khu du lịch. Những công trình mang dáng dấp kiến trúc truyền thống cũng là cách kể câu chuyện về văn hóa địa phương.
Với bàn tay lành nghề, kinh nghiệm và tư duy thiết kế, những người thợ không đơn giản dựng nên những ngôi nhà bằng tre, trúc, mà đang dựng lên không gian Việt theo một cách mới hơn, hiện đại hơn và phù hợp hơn với cuộc sống hôm nay.
Nội dung: Lệ Oanh - Trình bày: Ngọc Tùng
