Đánh thức tiềm năng, lợi thế dòng khoáng nóng nơi mảnh đất “Chén vàng”

Kỳ III: Giữ “hồn đất Mường” cho dòng khoáng nóng tương lai

Những dòng khoáng nóng Kim Bôi đang mở ra kỳ vọng lớn về một trung tâm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe của miền Bắc. Nhưng cùng với làn sóng đầu tư mạnh mẽ là áp lực bảo vệ tài nguyên, môi trường và đặc biệt gìn giữ bản sắc Mường để “vàng trắng” không bị đánh đổi bởi phát triển trong tương lai.

Một góc Serena Resort Kim Bôi.

Phía sau giấc mơ nghỉ dưỡng

Chiều muộn ở vùng đất “Chén vàng”, màn sương mỏng dần phủ xuống các rặng núi, triền đồi. Từ những bể khoáng nóng, hơi nước nóng trắng mờ vẫn đều đều bốc lên giữa thung lũng Mường Động, tạo nên khung cảnh vừa bình yên vừa huyền ảo.

Nhưng phía sau vẻ yên ả ấy, vùng đất khoáng nóng đang bước vào giai đoạn phát triển với nhiều áp lực chưa từng có. Những năm gần đây, hàng loạt dự án nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, khu đô thị sinh thái liên tiếp được triển khai. Những tuyến đường mới mở chạy qua sườn đồi. Máy móc thi công xuất hiện ở nhiều khu vực từng là ruộng lúa, nương màu hay đồi cây của người dân địa phương.

Du lịch phát triển mang đến cơ hội lớn cho kinh tế địa phương khiến đất đai tăng giá trị, hạ tầng được đầu tư, người dân có thêm việc làm và cơ hội chuyển đổi sinh kế.

Tuy nhiên, đi cùng với đó là những bài toán lớn về phát triển bền vững. Theo các chuyên gia địa chất và du lịch, nguồn khoáng nóng Kim Bôi là tài nguyên đặc biệt được hình thành qua quá trình vận động địa chất kéo dài hàng triệu năm và không phải nguồn tài nguyên vô hạn.

Nếu khai thác thiếu kiểm soát hoặc phát triển dày đặc quanh các mạch khoáng, nguy cơ suy giảm chất lượng và trữ lượng nguồn nước hoàn toàn có thể xảy ra. Đó cũng là bài học mà nhiều điểm du lịch nước khoáng trong nước từng đối mặt sau giai đoạn phát triển nóng.

Một chuyên gia du lịch từng khảo sát tại Kim Bôi nhận định: “Điều quý giá nhất của Kim Bôi không chỉ là nước khoáng mà còn là không gian sinh thái còn tương đối nguyên sơ. Nếu phát triển thiếu kiểm soát, nơi đây có thể đánh mất chính lợi thế cạnh tranh lớn nhất của mình”.

Thực tế cho thấy, tại một số khu vực quanh điểm khoáng nóng, mật độ xây dựng đang tăng nhanh. Dịch vụ lưu trú, hàng quán, cơ sở kinh doanh phát triển mạnh nhưng chưa đồng đều về hạ tầng.

Sun Group khởi công khu nghỉ dưỡng khoáng nóng 21.000 tỷ tại xã Kim Bôi trong tháng 6/2025.

Ông Bùi Văn Hùng, người dân sinh sống lâu năm tại xã Kim Bôi chia sẻ: “Trước đây khu này yên tĩnh lắm. Bây giờ khách du lịch đông hơn, đường sá mở rộng hơn, kinh tế tốt hơn nhưng bà con cũng lo ngại nếu xây dựng không theo quy hoạch sẽ ảnh hưởng đến cảnh quan và nguồn nước về lâu dài”.

Theo các chuyên gia, thay vì chạy theo số lượng dự án hay tốc độ tăng trưởng ngắn hạn, vùng Mường Động cần ưu tiên chất lượng phát triển, kiểm soát chặt quy hoạch và giữ được không gian sinh thái đặc trưng.

Bởi với xu hướng du lịch hiện đại, điều du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài tìm kiếm ngày càng nhiều không phải sự ồn ào mà là không gian xanh, yên tĩnh và trải nghiệm đúng nghĩa.

Giữ hồn Mường giữa dòng chảy hiện đại

Không chỉ đối diện áp lực môi trường, bản sắc văn hóa Mường trong khu vực cũng đang đứng trước nhiều thách thức khi du lịch phát triển mạnh.

Trong đêm giao lưu văn nghệ phục vụ du khách tại một bản Mường ven suối địa bàn xã Hợp Kim, tiếng cồng chiêng vang lên giữa không gian núi rừng tạo cảm giác vừa thiêng liêng vừa gần gũi.

Ngồi lặng bên hiên nhà sàn, bà Bùi Thị Hằng dõi theo đám trẻ tập múa rồi chậm rãi nói: “Người Mường còn tiếng chiêng thì còn hồn cốt”. Câu nói ấy như lời nhắc nhở về giá trị cốt lõi của vùng đất này giữa nhịp phát triển ngày càng mạnh mẽ.

Theo nhiều người dân địa phương, điều níu chân du khách ở lại với mảnh đất Mường Động không chỉ là nguồn khoáng nóng mà còn là văn hóa Mường đặc sắc.

Đó là những mái nhà sàn nép mình dưới chân núi, tiếng cồng chiêng trong lễ hội, những món ăn mang hương vị núi rừng và nhịp sống chậm, bình yên của người Mường.

Nhận thức rõ điều đó, chính quyền các địa phương trong khu vực đang triển khai nhiều giải pháp nhằm giữ gìn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững.

Tại các xã trong vùng Mường Động thời gian tới sẽ tiếp tục phát triển các sản phẩm đặc trưng như du lịch nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái, văn hóa Mường, du lịch cộng đồng... Song song với đó, đối với các xã sẽ triển khai phục hồi lễ hội Mường Động, bảo tồn Mo Mường và mở các lớp truyền dạy văn hóa dân gian...

Cùng với đó, nhiều mô hình du lịch cộng đồng cũng được khuyến khích nhằm giúp người dân trực tiếp tham gia làm du lịch và hưởng lợi từ chính văn hóa quê hương mình.

Thực tế, tại nhiều bản Mường trong khu vực, người dân bắt đầu cải tạo nhà sàn làm homestay, phục dựng nghề thủ công truyền thống, tổ chức biểu diễn văn hóa dân gian phục vụ du khách. Điều đáng mừng là du lịch đang góp phần giúp nhiều giá trị văn hóa được khơi dậy trở lại.

Hành trình trở thành “điểm đến chất lượng và bình yên”.

Cũng theo đồng chí Bùi Quang Hòa- Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã Kim Bôi, trong quy hoạch phát triển đến năm 2030, vùng Mường Động được định hướng trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ chất lượng cao của khu vực.

Được biết, mục tiêu không đơn thuần của vùng là gia tăng số lượng du khách mà là xây dựng hình ảnh “điểm đến chất lượng và bình yên”, nơi nghỉ dưỡng và tìm lại sự cân bằng giữa thiên nhiên với cuộc sống hiện đại.

Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, các địa phương trong khu vực đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là hoàn thiện quy hoạch phát triển du lịch theo hướng bền vững, kiểm soát mật độ xây dựng quanh các khu khoáng nóng và bảo vệ nghiêm nguồn tài nguyên đặc biệt này.

Song song với đó là đầu tư hạ tầng giao thông kết nối, nâng cấp hệ thống xử lý môi trường, cải cách thủ tục hành chính để thu hút các nhà đầu tư có năng lực và định hướng phát triển dài hạn.

Các địa phương cũng định hướng đa dạng hóa sản phẩm du lịch thay vì chỉ phụ thuộc vào tắm khoáng truyền thống. Nhiều loại hình đang được nghiên cứu phát triển như du lịch nghỉ dưỡng chữa lành, chăm sóc sức khỏe, du lịch sinh thái, cộng đồng, thể thao, tâm linh và kinh tế ban đêm.

Toàn cảnh Mandala Retreats Kim Bôi.

Theo nhận định của các doanh nghiệp, xu hướng du lịch wellness và chăm sóc sức khỏe đang tăng trưởng mạnh được xem là cơ hội lớn để nước khoáng Kim Bôi phát triển thương hiệu riêng dựa trên lợi thế khoáng nóng tự nhiên và không gian sinh thái.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải phát triển bằng mọi giá mà là giữ được bản sắc và sự bình yên vốn có.Một chuyên gia du lịch nhận định: “Vùng Mường Động - Kim Bôi cần đem đến cho du khách cảm giác thư giãn, gần gũi thiên nhiên và chiều sâu văn hóa bản địa”.

Chiều muộn, mặt trời dần khuất sau những dãy núi phía xa. Hơi nước từ các mạch khoáng vẫn âm thầm bay lên giữa thung lũng trong vùng Mường Động như suốt hàng nghìn năm qua. Dòng nước từng nuôi dưỡng đời sống người Mường hôm nay đang mở ra khát vọng mới cho vùng đất này, khát vọng về một trung tâm du lịch nghỉ dưỡng của miền Bắc.

Nhưng để “vàng trắng Kim Bôi” thực sự trở thành động lực phát triển bền vững, vùng Mường Động sẽ cần nhiều hơn những dự án lớn hay những con số tăng trưởng. Đó là tầm nhìn dài hạn, là trách nhiệm với môi trường, là sự gìn giữ văn hóa Mường và trên hết là giữ được sự bình yên của vùng đất này giữa dòng chảy phát triển hiện đại. Bởi chỉ khi giữ được những giá trị cốt lõi ấy, nguồn khoáng nóng Kim Bôi mới thực sự trở thành “vàng trắng” cho hôm nay và cho cả mai sau.

Hồng Trung