Quản lý chặt chẽ hoạt động nuôi nhốt động vật hoang dã

Trong bối cảnh công tác bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng được quan tâm và siết chặt, hoạt động nuôi nhốt động vật hoang dã, đặc biệt là các loài nguy cấp, quý hiếm cần thay đổi theo hướng minh bạch, bài bản, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật. Tại Phú Thọ, nơi mô hình chăn nuôi động vật hoang dã phát triển nhiều năm nay, bài toán đặt ra không chỉ là kinh tế mà còn bảo tồn thiên nhiên.

Từ sinh kế của người dân...

Gia đình anh Nguyễn Quốc Lâm ở xã Đại Đình là một trong những hộ sớm tiếp cận và phát triển mô hình nuôi dúi má đào theo hướng hàng hóa. Với quy mô hơn 600 con, mô hình mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình và tạo việc làm cho 5 lao động địa phương.

Theo anh Lâm, dúi là loài dễ nuôi, ít dịch bệnh, nguồn thức ăn chủ yếu từ tre, nứa sẵn có tại địa phương nên chi phí đầu tư không quá lớn, trong khi giá trị thương phẩm khá cao, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Dúi má đào là động vật hoang dã, việc gây nuôi, kinh doanh cần được cấp phép.

Ngay từ khi bắt đầu, anh Lâm đã xác định rõ đây là loài động vật hoang dã nên việc tuân thủ pháp luật là yếu tố tiên quyết để mô hình phát triển bền vững. Anh Lâm cho biết: “Nuôi dúi phải tìm mua giống từ các cơ sở có nguồn gốc hợp pháp, giấy phép đầy đủ. Khi mang về nuôi phải thông báo cho cơ quan kiểm lâm để làm giấy phép và cấp sổ theo dõi. Trong quá trình nuôi, tôi chủ động ghi chép đầy đủ tình hình sinh trưởng, số lượng đàn. Mỗi lần xuất bán, tôi chủ động báo cáo với cơ quan kiểm lâm làm thủ tục và có sổ sách ghi chép."

Thực tế từ mô hình của anh Nguyễn Quốc Lâm cho thấy, việc nuôi động vật hoang dã hoàn toàn có thể trở thành sinh kế hiệu quả cho người dân nếu được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng.

...Đến yêu cầu quản lý chặt chẽ

Toàn tỉnh Phú Thọ hiện có gần 1.000 cơ sở nuôi nhốt động vật hoang dã thuộc diện quản lý. Các loài được nuôi khá đa dạng như rắn, hươu, nai, cầy vòi, nhím, dúi, lợn rừng... Những mô hình này đã và đang góp phần tạo sinh kế ổn định cho hàng nghìn hộ dân, đặc biệt tại khu vực trung du, miền núi.

Tuy nhiên, đi cùng với đó là không ít rủi ro tiềm ẩn. Việc nuôi nhốt các loài thuộc danh mục nguy cấp, quý hiếm nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến nguy cơ hợp thức hóa động vật khai thác trái phép từ tự nhiên. Ngoài ra, vấn đề an toàn sinh học, dịch bệnh và tác động đến hệ sinh thái cũng đặt ra nhiều thách thức.

Công tác quản lý hiện nay được thực hiện theo hướng theo dõi đến từng cá thể. Chúng tôi chỉ đạo kiểm lâm địa bàn bám sát từng cơ sở nuôi. Tất cả các biến động về số lượng vật nuôi đều phải được ghi chép, cập nhật đầy đủ. Khi cơ sở xuất bán, phải kiểm tra hồ sơ, nguồn gốc, đảm bảo đúng quy định thì mới xác nhận. Việc ghi chép sổ sách, theo dõi chi tiết không chỉ giúp quản lý chặt chẽ mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho người dân khi tham gia thị trường.

Đồng chí Vũ Ngọc Hiến - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Tam Đảo - Tam Dương

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực nuôi, kinh doanh động vật hoang dã, thời gian qua, Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là rà soát, thống kê toàn bộ các cơ sở nuôi nhốt trên địa bàn. Các cơ sở được phân loại theo nhóm đối tượng quản lý, đồng thời được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ pháp lý theo đúng quy định.

Cùng với công tác quản lý, hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng được đẩy mạnh, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ động vật hoang dã, cũng như các quy định liên quan đến nuôi, kinh doanh, vận chuyển loài hoang dã có nguồn gốc hợp pháp.

Đồng chí Trần Văn Cường - Phó Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ cho biết: “Đơn vị khuyến khích người dân phát triển kinh tế từ mô hình nuôi động vật hoang dã hợp pháp. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một số hộ chưa nắm rõ quy trình, thủ tục, dẫn đến tình trạng chưa thực hiện đăng ký mã số cơ sở nuôi theo quy định, dù vật nuôi có nguồn gốc hợp pháp. Chi cục đang chỉ đạo lực lượng kiểm lâm cơ sở phối hợp với chính quyền địa phương rà soát, hướng dẫn và vận động các hộ nuôi đăng ký mã số trại nuôi. Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định pháp luật."

Việc cấp mã số cơ sở nuôi không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là công cụ quan trọng để kiểm soát vòng đời, số lượng và nguồn gốc động vật hoang dã trong nuôi nhốt. Thông qua đó, cơ quan chức năng có thể theo dõi, cập nhật dữ liệu, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi lợi dụng nuôi hợp pháp để hợp thức hóa động vật khai thác từ tự nhiên.

Cán bộ kiểm lâm kiểm tra cơ sở nuôi rắn hổ mang tại xã Thổ Tang.

Thực tế cho thấy, nuôi nhốt động vật hoang dã là mô hình kinh tế đặc thù, mang lại giá trị cao nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát tốt. Do đó, việc siết chặt quản lý là xu thế tất yếu. Song nếu chỉ siết chặt theo hướng hành chính đơn thuần sẽ khó tránh khỏi việc ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

Chính vì vậy, hướng đi mà Phú Thọ đang lựa chọn là cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Một mặt, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; mặt khác, hỗ trợ người dân tiếp cận các quy định pháp luật, hoàn thiện thủ tục để hoạt động hợp pháp. Khi người dân hiểu và tuân thủ, việc quản lý sẽ hiệu quả hơn, không chỉ bảo tồn đa dạng sinh học mà còn hướng tới phát triển kinh tế bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Hà Giang