Bảo vệ di sản phi vật thể gắn với phát triển du lịch

Kho tàng di sản văn hóa phi vật thể phong phú, đặc sắc là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng Đất Tổ. Tuy nhiên, khai thác di sản như thế nào để vừa phát huy giá trị, tạo sinh kế cho cộng đồng, vừa bảo tồn và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống đang đặt ra những yêu cầu thiết thực.

Trao truyền di sản cho thế hệ trẻ qua các hoạt động du lịch trải nghiệm tại Đình Hùng Lô – giải pháp góp phần bảo tồn và phát huy giá trị Hát Xoan Phú Thọ trong đời sống đương đại.

Thực tế những năm qua cho thấy, việc gắn kết di sản với du lịch đã góp phần tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Những đêm diễn xướng, hội chải Bạch Hạc trên dòng sông Lô hay nghi thức rước kiệu tại các lễ hội truyền thống trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Hoạt động du lịch không chỉ tạo thêm nguồn thu cho người dân mà còn góp phần huy động nguồn lực tu bổ di tích, hỗ trợ nghệ nhân và duy trì các không gian văn hóa. Qua đó, hình ảnh đất và người Phú Thọ giàu truyền thống, thân thiện, mến khách được quảng bá rộng rãi.

Những giai điệu Hát Xoan được lớp trẻ tự tin thể hiện trên những sân khấu lớn.

Đứng trước sân đình cổ Hùng Lô, chị Tăng Quỳnh Nga (du khách đến từ Hà Nội) chia sẻ: “Được về với Đền Hùng và tham gia tour du lịch trải nghiệm di sản, tôi thật sự xúc động. Lần đầu tiên được trực tiếp lắng nghe các nghệ nhân và các em nhỏ thể hiện những làn điệu Xoan cổ ngay trên mảnh đất gốc, tiếng ca vút cao, nhịp trống rộn ràng làm tôi cảm nhận rõ sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc. Đây là trải nghiệm khó quên nhất trong chuyến đi của gia đình”.

Cùng chung cảm nhận về chiều sâu văn hóa vùng Đất Tổ, anh Trần Minh Đức, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, cho biết: “Tôi ấn tượng mạnh với sự phong phú của di sản nơi đây. Từ kiến trúc, không gian tâm linh đến các tri thức dân gian và làng nghề truyền thống, tất cả đều mang hơi thở nguyên bản vô cùng giá trị. Nhìn cách người dân địa phương trân trọng, tự hào giới thiệu từng tập quán, từng món ăn đặc sản, tôi thấy di sản không hề nằm yên trong sách vở mà thực sự sống động trong đời sống”.

Đông đảo Nhân dân và du khách tham quan tại Đền Hùng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình khai thác di sản phục vụ du lịch cũng đặt ra không ít thách thức. Việc tập trung đông người, cùng những tác động từ hoạt động thương mại có thể khiến một số di sản đứng trước nguy cơ biến dạng, sân khấu hóa hoặc thương mại hóa quá mức. Điển hình như Lễ hội Trò Trám với nghi thức Mật linh thiêng diễn ra vào nửa đêm. Khoảnh khắc “chạm 2 vật linh” vốn diễn ra trong không gian tĩnh lặng, trang nghiêm của làng quê đôi khi bị ảnh hưởng bởi tình trạng chen lấn, quay phim, chụp ảnh của du khách. Nếu thiếu sự quản lý phù hợp, ranh giới giữa quảng bá, phát huy giá trị di sản với nguy cơ làm phai nhạt những nét văn hóa nguyên gốc sẽ rất khó kiểm soát.

Trước yêu cầu thực tiễn, bảo tồn và phát huy di sản cần được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt trong phát triển du lịch. Di sản không thể chỉ được lưu giữ trong bảo tàng mà cần tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng, được thực hành, trao truyền và lan tỏa. Tuy nhiên, việc khai thác phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng giá trị gốc, tính đa dạng văn hóa và không gian thực hành của cộng đồng; không chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt mà làm biến dạng di sản.

Khi cộng đồng thực sự trở thành chủ thể bảo tồn, được tham gia khai thác và thụ hưởng những lợi ích từ di sản, các giá trị văn hóa truyền thống sẽ có thêm điều kiện để tiếp nối trong đời sống đương đại, trở thành nội lực bứt phá đưa quê hương Phú Thọ ngày càng phát triển phồn vinh, hạnh phúc.

Lê Hoàng