“Cai thuốc” và “giảm tác hại”: Hai giải pháp cùng hướng tới mục tiêu chung

Sự xuất hiện của các sản phẩm nicotine thế hệ mới, trong đó có túi ngậm nicotine, đang thúc đẩy các cuộc thảo luận về những cách tiếp cận khác nhau trong kiểm soát thuốc lá. Bằng các dữ liệu thực tiễn, dù lựa chọn giải pháp cai thuốc hay giảm tác hại, mục tiêu chung của các chính sách là cùng đem lại kết quả, giảm tỷ lệ hút thuốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hạn chế tác động tiêu cực tới các nhóm dễ bị tổn thương.

Hai cách tiếp cận, cùng một mục tiêu

Trong các tranh luận về sản phẩm nicotine mới, một trong những nhầm lẫn phổ biến là xem “cai nicotine” và “giảm tác hại” như hai mục tiêu đối lập. Trên thực tế, đây là hai cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng đến một đích đến chung: giảm bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Một số tổ chức phản đối thuốc lá được tài trợ bởi quỹ từ thiện tư nhân của tỷ phú Micheal Bloomberg cho rằng: Hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học độc lập để khẳng định túi ngậm nicotine là công cụ hỗ trợ cai thuốc lá hoặc cai nicotine hiệu quả. Tuy nhiên, việc nhấn mạnh yếu tố này đôi khi khiến người hút thuốc và các nhà hoạch định chính sách đồng nhất khái niệm “cai nicotine” với “giảm tác hại”, từ đó bỏ qua các bằng chứng khoa học liên quan đến mức độ rủi ro tương đối của sản phẩm so với thuốc lá điếu truyền thống.

Dù không phải là sản phẩm hỗ trợ cai thuốc, thuốc lá không khói được xác nhận có tiềm năng giảm tác hại với khói thuốc. Ảnh: FDA

Việc một sản phẩm không được chứng minh là công cụ cai nicotine hiệu quả không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó không có vai trò trong các chiến lược giảm tác hại.

Trên thực tế, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã đánh giá hai vấn đề này theo các tiêu chí hoàn toàn khác nhau. Đối với các liệu pháp cai thuốc lá như miếng dán nicotine hay kẹo ngậm nicotine, tiêu chí đánh giá là khả năng giúp người sử dụng ngừng hút thuốc hoặc cai nicotine.

Trong khi đó, đối với các sản phẩm thuốc lá và nicotine không khói, FDA đánh giá liệu việc chuyển đổi hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang sản phẩm đó có giúp giảm mức độ phơi nhiễm với các chất độc hại hoặc giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến hút thuốc hay không. Đây cũng là cơ sở để FDA cấp Chỉ định Giảm tác hại (MRTP) cho 20 sản phẩm túi ngậm nicotine vào năm 2026 đáp ứng các tiêu chuẩn khoa học nghiêm ngặt của cơ quan này, cho phép công bố rằng việc chuyển đổi hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm này có thể giúp giảm đáng kể mức độ phơi nhiễm với các chất độc hại và giảm nguy cơ mắc một số bệnh liên quan đến hút thuốc, như ung thư khoang miệng, bệnh tim mạch, ung thư phổi, đột quỵ, khí phế thũng và viêm phế quản mạn tính.

Điều này cho thấy hướng tiếp cận của FDA hướng đến hai mục tiêu riêng biệt đó là “hỗ trợ cai nicotine“và”giảm tác hại so với thuốc lá điếu", nhưng cùng một kỳ vọng về mục tiêu y tế cộng đồng là phòng ngừa sớm từ việc giảm lệ thuộc vào thuốc lá điếu (vốn là sản phẩm thuốc lá có mức độ nguy cơ cao nhất) và hạn chế mức độ phơi nhiễm với các chất dộc hại, gây ung thư do khói của thuốc lá điếu đốt cháy.

Giảm nguy cơ bệnh tật và tử vong từ khói thuốc lá điếu luôn là mục tiêu y tế công cộng trong hướng tiếp cận của WHO. Ảnh: WHO FrameWork on Tobacco Control

Cảnh báo của WHO và kết luận của FDA

Tháng 5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo về tốc độ gia tăng doanh số túi nicotine, nguy cơ thanh thiếu niên tiếp cận, sự xuất hiện của sản phẩm có hàm lượng nicotine cao, cùng các thiết kế, hương vị và thông điệp tiếp thị có thể làm giảm nhận thức về rủi ro. WHO đồng thời khuyến nghị các quốc gia áp dụng biện pháp quản lý nhằm ngăn người chưa sử dụng bắt đầu dùng nicotine.

Đây là những cảnh báo cần được xem xét nghiêm túc. Nicotine là chất gây nghiện; trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai và người chưa từng sử dụng thuốc lá hoặc nicotine không nên tiếp cận các sản phẩm này. Sự tồn tại của hàng trôi nổi, sản phẩm không công bố thành phần hoặc có hàm lượng quá cao cũng cho thấy việc để thị trường phát triển ngoài khuôn khổ quản lý có thể tạo ra rủi ro đáng kể.

Tuy nhiên, cảnh báo của WHO và quyết định của FDA đối với các sản phẩm không khói là hướng đến hai vấn đề khác nhau. WHO tập trung vào nguy cơ có thể phát sinh trên toàn thị trường, trong khi FDA đánh giá lợi ích và rủi ro của từng sản phẩm cụ thể, với thành phần, hàm lượng và điều kiện kinh doanh cụ thể.

Đối với sản phẩm túi ngậm nicotine được cấp phép, theo FDA, quá trình xem xét bao gồm rủi ro sức khỏe tương đối đối với người sử dụng, mức độ hiểu của người tiêu dùng, dữ liệu về thanh thiếu niên và tác động tiềm năng đối với toàn bộ dân số. Cơ quan này kết luận tuyên bố giảm nguy cơ là chính xác về mặt khoa học đối với 20 sản phẩm được đánh giá, người tiêu dùng có khả năng hiểu được và việc truyền đạt thông tin có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe cộng đồng.

Điều đáng lưu ý là quyết định này chỉ áp dụng cho 20 sản phẩm ở hai mức hàm lượng nicotine 3 mg và 6 mg, không phải toàn bộ ngành hàng túi nicotine. FDA không xác nhận sản phẩm hoàn toàn an toàn, không khuyến nghị người chưa từng sử dụng bắt đầu dùng và cũng không công nhận đây là thuốc hỗ trợ cai nghiện.

Song song với các quyết định của FDA, các nghiên cứu độc lập vẫn tiếp tục được thực hiện để nhằm củng cố hoặc điều chỉnh chính sách phù hợp. Đơn cử như nghiên cứu mới đây được tài trợ bởi Viện Ung thư Quốc gia (National Cancer Institute - NCI) thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (National Institutes of Health - NIH) và FDA Hoa Kỳ thực hiện nghiên cứu đối tượng sử dụng túi ngậm nicotine (công bố ngày 17/7/2026). Kết luận chỉ ra, phần lớn người sử dụng túi ngậm nicotine là những người đang hoặc đã từng sử dụng các sản phẩm thuốc lá khác. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận một bộ phận rất ít người dùng chưa từng sử dụng thuốc lá trước đó, qua đó đặt ra nhu cầu tiếp tục nghiên cứu về cách thức các sản phẩm này tiếp cận những nhóm dân số mới, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Trong nhiều năm qua, cách tiếp cận “một chính sách cho mọi sản phẩm” đang dần được thay thế bằng mô hình quản lý dựa trên mức độ rủi ro của từng sản phẩm khác nhau. Thay vì xem tất cả sản phẩm thuốc lá và nicotine là giống nhau, nhiều quốc gia lựa chọn đánh giá từng sản phẩm trên cơ sở đặc tính, bằng chứng khoa học và tác động thực tế đối với sức khỏe cộng đồng.

Vì vậy, các tiêu chuẩn của ISO, các tổng quan khoa học từ Cochrane, dữ liệu của NCI hay các quyết định đánh giá sản phẩm của FDA Hoa Kỳ ngày càng được sử dụng như những nguồn tham chiếu quan trọng. Trong khi các cảnh báo về nguy cơ vẫn cần được ghi nhận, những quyết định chính sách có tác động lớn đến sức khỏe cộng đồng nên được đặt trên nền tảng của bằng chứng đã được kiểm chứng và sẵn sàng điều chỉnh khi có dữ liệu mới xuất hiện.

Tại Việt Nam, quan điểm xuyên suốt của Bộ Y tế và các cơ quan chuyên môn là đặt sức khỏe của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, lên trên hết. Việc tham khảo kinh nghiệm và dữ liệu khoa học quốc tế là cần thiết, song mọi định hướng chính sách đều phải dựa trên thực tiễn, bảo đảm ngăn chặn sự xâm nhập của các sản phẩm trôi nổi có nguy cơ gây nghiện vào đời sống.

https://daidoanket.vn/cai-thuoc-va-giam-tac-hai-hai-giai-phap-cung-huong-toi-muc-tieu-chung.html

Theo Báo Đại đoàn kết