Cập nhật:  GMT+7

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Đến thăm bản Sưng - ngôi làng của đồng bào Dao Tiền nằm trên vùng núi cao tỉnh Hòa Bình, du khách như lạc vào một không gian tươi xanh với cảnh đẹp nguyên sơ, thanh bình. Trong không gian tĩnh lặng có thể nghe tiếng suối róc rách xen lẫn tiếng lá rừng xào xạc trong gió, thanh âm của chim muông hay của tiếng ê a học chữ Dao của trẻ nhỏ...

Bản làng và những đôi bàn tay đặc biệt

Bản Sưng là bản của người Dao Tiền với 73 hộ dân nằm bên núi Biều, xã Cao Sơn, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Theo lời người dân nơi đây, bản Sưng tồn tại ở núi Bều đã hơn 300 năm, tên gọi của bản bắt nguồn từ một loài cây có tên là cây Sâng, theo thời gian được gọi là bản Sưng.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Ngay từ khi lên 10 tuổi, các cô gái Dao Tiền ở bản Sưng đã bắt đầu học thêu thùa, dệt và nhuộm thổ cẩm vì thế đôi bàn tay luôn có màu đen tím.

Chỉ 5 năm trước, đường lên bản rất gập ghềnh, khó đi, cũng vì thế bản Sưng gần như tách biệt với cuộc sống hiện đại. Đến nay ngôi làng xinh xắn nằm ẩn mình trên núi cao vẫn giữ được gần như nguyên vẹn những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Dao. Với định hướng xây dựng bản Sưng trở thành một bản du lịch cộng đồng tiêu biểu, đường đi lên bản được quan tâm tu sửa, giao thông đến bản Sưng hiện nay tương đối thuận tiện.

Những căn nhà ở bản Sưng được dựng bằng gỗ, mái lợp bằng lá cọ, ở chính giữa nhà là bếp nấu, phía trên là gác bếp để chứa các vật dụng và đồ ăn cần bảo quản, tránh ẩm mốc. Phía trước hiên nhà là sân phơi nông sản được kè bằng đá, nhà này nối tiếp nhà kia, lối đi được lát thành những bậc thang thoai thoải theo triền dốc của núi Bều. Đồng bào Dao nơi đây không xây tường hay hàng rào quanh nhà; với quan niệm đâu cũng là đường, họ đi tắt qua nhà nhau để lên nương hay về nhà hoặc sang nhà thăm hỏi nhau. Cuộc sống ở bản làng quanh năm yên ả, nhẹ nhàng.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Phụ nữ Dao Tiền ở Bản Sưng tự tay nhuộm chàm, vẽ sáp ong, thêu và may quần áo cho các thành viên trong gia đình.

Theo truyền thống từ xa xưa, phụ nữ Dao Tiền ở bản Sưng vẫn duy trì việc tự làm trang phục cho gia đình, nhuộm chàm và vẽ hoa văn lên vải thổ cẩm bằng sáp ong. Ngồi nhìn chị Lý Thị Tiên say sưa, tỉ mỉ tạo hoa văn bằng sáp ong lên tấm vải thổ cẩm bên hiên nhà mới thấy được sự công phu để làm ra một bộ trang phục Dao Tiền. Chị Tiên chia sẻ: Theo phong tục từ cha ông truyền lại, con gái người Dao Tiền trước khi lấy chồng phải biết thêu thùa, may vá để khi lớn lên có thể tự tay may váy cưới cho mình. Lên 10 tuổi, họ bắt đầu được các bà, các mẹ dạy thêu thùa, dệt và nhuộm thổ cẩm từ những công đoạn đơn giản đến phức tạp.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Cô gái Dao Tiền với những tấm khăn trùm đầu thổ cẩm có in họa tiết bằng sáp ong.

Để tạo ra những bộ trang phục truyền thống, người phụ nữ Dao Tiền phải ngâm, ủ lá chàm, vớt bỏ bã, cho vôi vào đánh tan, để lắng sẽ được cốt chàm. Cốt chàm hòa cùng nước sạch, lọc lấy nước, dùng để nhuộm nên những tấm vải thổ cẩm màu đen tím trước khi cắt, khâu thành bộ trang phục Dao Tiền hoàn chỉnh.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Công đoạn nhuộm chàm cho vải thổ cẩm.

Vào những ngày mùa Hạ, mùa Thu khô ráo, phụ nữ bản Sưng vào rừng tìm sáp ong rừng và ong khoái. Khi in vải, sáp ong được lọc sạch để không lẫn tạp chất rồi cho vào bát hoặc đĩa nhỏ, để lên trên than hoa, giữ mức lửa nhỏ nhằm duy trì độ nóng giúp sáp in mịn, sắc nét. Sau đó họ bắt đầu công đoạn nhuộm màu chàm. Vải ngâm trong nước chàm khoảng 20 phút thì vớt ra, vắt khô rồi đem phơi nắng, khi vải khô lại tiếp tục ngâm nước chàm, lặp đi lặp lại nhiều lần đến khi có được màu chàm ưng ý. Một tấm vải có màu đẹp, bền thường phải mất 20 - 30 ngày mới nhuộm xong. Làm công việc này từ nhỏ nên chị em phụ nữ Dao Tiền ở bản Sưng ai cũng có đôi tay thật đặc biệt, bàn tay và móng tay nhuộm màu đen tím.

Ẩm thực phong phú và món thịt chua hấp dẫn

Ẩm thực ở Bản Sưng mang đậm phong vị núi rừng và nét truyền thống của người Dao Tiền với những món ăn dân dã như: Lợn thả rông, thịt chua, gà đồi, cá sông Đà, rau rừng... Ngày nay, với giao thông đi lại thuận tiện và sự giao thoa văn hóa giữa các vùng miền, ẩm thực của các dân tộc Mường, Dao, Thái... trên vùng đất Hòa Bình cũng có sự biến tấu, sáng tạo để thu hút du khách. Các món ăn thường được bà con bày trên chiếc mâm hoặc mẹt tròn bằng lá chuối rừng loại bánh tẻ, hơ qua lửa cho dẻo và giữ mùi thơm ngai ngái đặc trưng, biểu tượng cho sự gắn bó của cư dân với núi rừng và được gọi là cỗ lá.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Thịt chua trong mâm cơm đãi khách của bà con dân tộc Dao Tiền ở bản Sưng, huyện Đà Bắc (Hòa Bình).

Cỗ lá hiểu giản đơn là mâm cỗ bày trên lá. Đây là nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của các dân tộc ở Hòa Bình. Sự khác nhau của mỗi dân tộc thể hiện qua các món ăn được bày trên mâm cỗ. Với đồng bào Dao Tiền ở bản Sưng, cỗ lá thường gồm các món ăn chế biến từ thịt gà, lợn hay bò, trâu nhưng phổ biến nhất vẫn là lợn Mán - loại lợn lửng chỉ nặng 15 - 30kg, được nuôi thả trên đồi, trong vườn nhà, thịt săn chắc, ít mỡ, có vị thơm ngọt tự nhiên. Trong mâm cỗ lá, thức ăn được bày biện theo hình tròn. Xen lẫn các món thịt là các loại rau rừng tươi mơn mởn, xôi ngũ sắc, canh măng... Thưởng thức những món ngon trên mâm cỗ lá, nhấp ngụm rượu ngô, du khách sẽ nhớ mãi hương vị của ẩm thực vùng núi cao Hòa Bình.

Đến với bản Sưng không thể không nhắc đến món thịt chua vô cùng đặc biệt mà chỉ cần nghe kể thôi, bất cứ thực khách nào cũng muốn được nếm thử. Ở các địa phương khác, món thịt chua làm xong sau khoảng 3-4 ngày là ăn được, còn với người Dao Tiền ở bản Sưng thì phải ủ đến 18 tháng.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Thịt chua của người Dao Tiền ở bản Sưng thường được ăn cùng với lá lốt hoặc một số loại rau rừng.

Giới thiệu về món ăn đặc sắc này, chị Lý Thị Sao Mai cho biết: Để làm thịt chua phải chọn miếng thịt lợn to bản 9 phần mỡ, 1 phần nạc, rửa sạch, thái lát, xếp vào vại sành, rải muối lên trên bề mặt thịt và đậy kín. Ba tháng sau đổ thịt ra, nấu một nồi cơm bằng gạo ngon, khi cơm chín còn nóng hổi thì đổ cơm và thịt vào vại sành, tiếp tục ủ trong 3 tháng. Công đoạn ướp thịt với cơm nóng được tiếp tục thực hiện khoảng 4 lần, mỗi lần cách nhau 3 tháng.

Theo chị Sao Mai, việc thay nhiều lần cơm nóng sẽ làm thịt chín, không bị mặn, tuy nhiên chỉ thay cơm khoảng 3-4 lần, nếu thay quá nhiều thịt muối sẽ bị nhạt, không ngon.

Món thịt chua thường chỉ được dùng trong bữa cỗ gia đình hoặc những dịp đặc biệt quan trọng. Đến thăm bản Sưng, được thưởng thức món thịt chua của người Dao Tiền là một trải nghiệm đáng nhớ mà không phải du khách nào cũng may mắn có được.

Giữ gìn bản sắc văn hóa để phát triển du lịch

Đồng bào Dao Tiền ở bản Sưng luôn cố gắng gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Bà con quan niệm rằng phải biết và bảo tồn ngôn ngữ của dân tộc để thờ cúng tổ tiên. Những người cao niên được thừa hưởng vốn văn hóa truyền dạy từ cha ông đã mở các lớp dạy chữ Nôm Dao vào ngày đầu tháng và giữa tháng để dân bản có thể đọc, hiểu tiếng dân tộc mình.

Lần đầu đến thăm bản Sưng, được tham gia một buổi học ở lớp của thầy giáo Lý Văn Hềnh, chị Marissa (quốc tịch Canada) bày tỏ thích thú khi được xem thầy viết chữ và trải nghiệm viết chữ Nôm Dao. Chị cho biết, cảnh quan, văn hóa và con người nơi đây rất tuyệt vời khiến chị thích thú và dành hầu hết thời gian để tìm hiểu. Chắc chắn một ngày gần đây chị sẽ trở lại và tiếp tục khám phá bản Sưng.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Bản Sưng tại xã Cao Sơn, huyện Đà Bắc (Hòa Bình).

Bản Sưng còn lưu giữ một không gian sống nguyên sơ với những cánh rừng già xanh thẫm, những ngôi nhà nhỏ xinh và các lối đi nằm ẩn hiện dưới tán lá rừng. Ở ngay đầu bản là cây Sấu hơn 300 năm tuổi như một minh chứng cho quá trình tồn tại và phát triển của bản làng. Đến thăm bản Sưng, du khách còn có dịp khám phá, trải nghiệm hang động kỳ vỹ và bầu không khí trong lành, được gặp gỡ, giao lưu với đồng bào Dao thân thiện, mến khách...

Tại bản Sưng có 3 hộ làm homestay là Homestay Xuân Lan, Phú Quý và Thành Chung, cùng với đó là các xưởng chế biến lá thuốc, các tổ nhuộm thổ cẩm, tổ làm giấy Dó, dịch vụ tắm lá thuốc người Dao... Ngay lối đi ở đầu bản có các bảng chỉ dẫn đường đi cho du khách.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Biển chỉ dẫn đến các homestay tại bản Sưng, huyện Đà Bắc (Hòa Bình).

Cách Bản Sưng khoảng 6km là rừng Luồng, từ đây có con đường đi bộ xuyên rừng tới bản Đá Bia, một bản du lịch cộng đồng của người Mường xã Tiền Phong nằm bên hồ Hòa Bình thơ mộng. Du khách khi đi bộ giữa những cây Luồng cao vút, thân thẳng tắp có thể thấy những cây Dó được trồng đan xen. Vào mùa hoa Dó (từ tháng 12 đến hết tháng 2 hằng năm), du khách sẽ được thưởng lãm những chùm hoa tuyệt đẹp tô điểm trên cung đường tracking. Trong tiết trời cuối Đông đầu Xuân khô lạnh, hoa Dó nở từng chùm màu trắng bền lâu, hương thơm ngát tỏa suốt quãng đường.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Những ngôi nhà trệt vách đất của đồng bào dân tộc Dao Tiền ở bản Sưng, huyện Đà Bắc (Hòa Bình).

Bà Bàn Kim Quy, Phó Chủ tịch UBND huyện Đà Bắc cho biết, huyện Đà Bắc định hướng xây dựng bản Sưng trở thành một bản du lịch cộng đồng tiêu biểu, thu hút du khách đến tham quan, khám phá.

Từ năm 2021, bản Sưng được phủ sóng Internet, đường đi lên bản được tu sửa, giao thông thuận tiện hơn. Nhiều hộ gia đình tại bản tham gia làm homestay để phát triển du lịch cộng đồng, cải thiện đời sống, giữ gìn văn hóa truyền thống, xây dựng bản làng xanh sạch đẹp, Phó Chủ tịch UBND huyện Đà Bắc cho biết thêm.

Độc đáo ngôi làng Dao Tiền trên núi cao

Du khách trải nghiệm mặc trang phục Dao Tiền khi đến du lịch tạn bản Sưng, xã Cao Sơn, huyện Đà Bắc (Hòa Bình).

Người dân bản Sưng với cuộc sống, sinh hoạt giản dị, yên bình vốn có, những homestay và đa phần các hộ gia đình nơi đây không sử dụng tivi. Ban ngày, du khách được thảnh thơi tham gia trải nghiệm các hoạt động ngoài trời; đến chiều tối, trong không khí se lạnh của miền núi cao, bên bếp lửa bập bùng, du khách được thưởng thức những món ăn đặc trưng và tìm hiểu thêm về văn hóa của dân tộc Dao Tiền. Khi màn đêm buông xuống, cả bản Sưng chìm dần trong khung cảnh tĩnh mịch của núi rừng. Những trải nghiệm độc đáo cùng đồng bào Dao Tiền tại bản Sưng để lại ấn tượng khó quên trong lòng du khách, để khi ra về mỗi người lại mong muốn được trở lại, tiếp tục khám phá ngôi làng trên núi cao.

Lưu Trọng Đạt (Báo ảnh Dân tộc và Miền núi)


Lưu Trọng Đạt (Báo ảnh Dân tộc và Miền núi)

 {name} - {time}
{body}
 {name} - {time}
{body}

0 bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Xem thêm

Lễ cấp sắc của người Tày ở Định Hoá

Lễ cấp sắc của người Tày ở Định Hoá
2024-07-22 08:29:00

Trải qua thời gian, mặc dù hiện nay Lễ cấp sắc của đồng bào dân tộc Tày của huyện Định Hóa (Thái Nguyên) đã có nhiều thay đổi, phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại, song những...

Lan tỏa văn hóa dân tộc thiểu số Tây Nguyên

Lan tỏa văn hóa dân tộc thiểu số Tây Nguyên
2024-07-19 09:09:00

Qua 10 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát...

Điệu tamya kết nối cộng đồng

Điệu tamya kết nối cộng đồng
2023-09-28 10:10:00

Sau thời gian dài rơi vào quên lãng, những điệu dân vũ tamya của người Chu Ru bỗng hồi sinh mạnh mẽ. Người già dạy cho lũ trẻ, lũ trẻ lại kết nối, lan tỏa để những vũ điệu...

Đưa hát Xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ

Đưa hát Xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ
2023-09-26 10:47:00

Hoạt động mạnh mẽ, hiệu quả của các câu lạc bộ hát Xẩm trên địa bàn tỉnh Ninh Bình không chỉ góp phần giữ gìn, bảo tồn nghệ thuật truyền thống mà còn tích cực tham gia quảng...

Sức hút của Bảo tàng Dân tộc học

Sức hút của Bảo tàng Dân tộc học
2023-09-22 08:11:00

Bảo tàng Dân tộc học (phố Nguyễn Văn Huyên) được ví là nơi “đến hoài không chán” ở Hà Nội. Với hàng chục nghìn hiện vật, bảo tàng là nơi đem đến những điều mới lạ về phong tục,...

Người Chăm trên đất Phú Yên

Người Chăm trên đất Phú Yên
2023-09-21 08:48:00

Phú Yên hiện có gần 20.000 người dân tộc Chăm sinh sống chủ yếu ở các huyện Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh. Họ duy trì nhiều phong tục, tập quán của dân tộc mình trong nếp sống...

Bản Lùa giữ nghề truyền thống

Bản Lùa giữ nghề truyền thống
2023-09-20 15:50:00

Cách trung tâm xã Phổng Lập, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La 2 km, bản Lùa có 82 hộ dân đồng bào dân tộc Thái. Những năm qua, bà con luôn lưu giữ nghề truyền thống mây tre đan đã...

Tin liên quan

Gợi ý

Tin địa phương

Xem thêm Thành phố Việt Trì

Thời tiết

POWERED BY
Việt Long