Đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Với định hướng của Đảng, Nhà nước về đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, Phú Thọ thực hiện đồng bộ các giải pháp, trọng tâm là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Đồng bào dân tộc Mông xã Pà Cò thâm canh giống chè Shan Tuyết tạo sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn du khách.

Phát huy nội lực gắn với thị trường

Một trong những sản phẩm OCOP tiêu biểu của xã Pà Cò là chuỗi giá trị chè Shan Tuyết - hướng phát triển kinh tế xanh, đa giá trị, giúp nâng cao thu nhập cho đồng bào DTTS và bảo tồn di sản thiên nhiên. Đồng chí Hà Văn Tín - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, địa phương bảo tồn 1.300 - 1.400 cây chè cổ thụ. Xã đã gắn biển, đánh số thứ tự từng cây chè cổ thụ để quản lý, bảo vệ, phục vụ khách tham quan. Chuỗi giá trị sản xuất, chế biến chè sạch được thiết lập, liên kết chặt chẽ giữa nhà nước, nông dân, nhà khoa học và doanh nghiệp. Sản phẩm chè được nâng tầm cùng chứng nhận OCOP 4 sao và thương hiệu “Chè Đất Tổ”. Tài nguyên cây chè Shan Tuyết còn được khai thác, gắn với hoạt động du lịch cộng đồng giúp đa dạng hóa sản phẩm trải nghiệm, tạo việc làm, quảng bá văn hóa bản địa và tăng giá trị kinh tế.

Những năm qua, các Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN, giảm nghèo bền vững đã triển khai thực hiện hàng trăm mô hình, dự án đa dạng hóa sinh kế phù hợp, như: Nuôi hươu sao lấy nhung tại xã Hương Cần; phát triển giống lúa nếp Quạ Đen tại xã Yên Sơn; du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Mường tại xã Vân Sơn... Các mô hình, dự án hỗ trợ đi kèm hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ dịch bệnh, xây dựng phương án sản xuất hiệu quả. Thông qua đào tạo, hướng dẫn, chuyển giao khoa học kỹ thuật giúp cải thiện, nâng cao năng lực cho người dân.

Lấy nhu cầu thị trường làm định hướng, đồng bào DTTS đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển từ sản xuất tự cấp sang sản xuất hàng hóa; đầu tư chế biến sâu, chuẩn hóa quy trình và nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm gia tăng giá trị; kết nối cung - cầu, bao tiêu sản phẩm “đầu ra” để giải quyết bài toán tiêu thụ bấp bênh - điểm yếu lớn nhất của kinh tế miền núi.

Giai đoạn 2021-2025, Phú Thọ triển khai thực hiện 798 mô hình, dự án phát triển sản xuất với tổng kinh phí ngân sách nhà nước hỗ trợ trên 416 tỷ đồng, 13.987 hộ tham gia. Cơ cấu cây trồng tiếp tục được chuyển đổi theo hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đáp ứng nhu cầu thị trường và phát huy lợi thế của từng địa bàn. Hơn 1.380ha đất trồng lúa được chuyển đổi sang các loại cây trồng và hình thức sản xuất khác hiệu quả hơn. Toàn tỉnh có 481 mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; 571 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 84 sản phẩm hạng 4 sao và 9 sản phẩm hạng 5 sao. Các hoạt động xúc tiến thương mại, tổ chức hội chợ và quảng bá sản phẩm OCOP được tăng cường.

“Điểm tựa” tạo sinh kế bền vững

Thời gian qua, tỉnh tập trung ưu tiên nguồn lực đầu tư hoàn thành nhiều công trình hạ tầng thiết yếu đối với vùng đồng bào DTTS&MN, trong đó, nhiều công trình đường giao thông nông thôn kết nối các vùng, địa bàn. Hệ thống thủy lợi được đầu tư­ sửa chữa, nâng cấp và xây dựng mới, việc cấp điện lưới quốc gia đến các thôn, bản được triển khai tích cực. Công tác quản lý, thu hút đầu tư phát triển chợ được tăng cường. Hạ tầng thông tin và truyền thông tiếp tục được đầu tư ở các khu vực vùng xa trung tâm, nhất là hạ tầng thông tin di động, mở rộng phủ sóng truyền hình đến 100% địa bàn thôn, bản trong toàn tỉnh.

Từ năm 2019 đến nay, tổng nguồn lực đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng vùng đồng bào DTTS&MN hơn 10.000 tỷ đồng. Trong đó, nguồn kinh phí thuộc chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng DTTS&MN giai đoạn 2021-2025 trên 2.496 tỷ đồng...

Nhằm phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp; sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị, tỉnh thực hiện hỗ trợ bảo vệ rừng, khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng, hộ gia đình, hỗ trợ diện tích rừng sản xuất trồng cây lấy gỗ; các dự án phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị và dự án phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế tại các xã, thôn đặc biệt khó khăn. Ngoài ra còn hỗ trợ thúc đẩy khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp và thu hút đầu tư vùng đồng bào DTTS&MN thông qua tổ chức các hoạt động xúc tiến, thu hút đầu tư, kết nối tiêu thụ sản phẩm, các phiên chợ văn hóa, hội chợ, giao lưu, diễn đàn, các lễ hội gắn thương mại với du lịch, hội chợ kết nối giao thương...

Đồng chí Nguyễn Hùng Cường - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo cho biết, các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN đóng vai trò là “điểm tựa” chiến lược, có ý nghĩa thiết thực trong việc tạo sinh kế bền vững. Từ đây, các “nút thắt” về điều kiện sản xuất được giải quyết căn cơ; tư duy của người dân chuyển từ hỗ trợ “cho không” sang tạo “năng lực tự chủ”; nguồn lực được tích hợp và khơi thông từ cơ sở; thu hẹp khoảng cách phát triển và giảm nghèo bền vững. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo bình quân vùng đồng bào DTTS&MN của tỉnh giảm còn 6,35% (toàn tỉnh là 2,68%), đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt.

Bên cạnh những thuận lợi, phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN trên địa bàn tỉnh gặp không ít khó khăn, thách thức, như: Trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào DTTS còn thấp; hạ tầng KT-XH ở các xã đặc biệt khó khăn chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn về phát triển ở địa phương trong giai đoạn mới... Giai đoạn 2026-2035, tỉnh đẩy mạnh phát triển KT-XH, giảm nghèo bền vững vùng đồng bào DTTS&MN gắn với triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia. Tập trung giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất, nhà ở và chuyển đổi sinh kế bền vững; chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số và liên kết thị trường trong sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân...

Bùi Minh