Gen Z và “trái độc” dân chủ

Có những loại trái chỉ cần ăn một miếng cũng đủ cướp đi một sinh mạng. Nhưng cũng có những “trái độc” nguy hiểm hơn, bởi độc tố của nó không dừng lại ở một con người mà có thể ngấm vào cả một thế hệ, thậm chí làm suy yếu một quốc gia. Đáng sợ hơn, thứ “trái độc” ấy đôi khi được bọc trong lớp vỏ rất đẹp: Dân chủ, nhân quyền, tự do, một tương lai tươi sáng...

Bẫy... cảm xúc

Sinh viên Trường Đại học Hùng Vương trao đổi kỹ năng nhận diện, đấu tranh với các thông tin xấu, độc trên mạng xã hội.

Những ngày gần đây, mạng xã hội dấy lên nhiều tranh luận liên quan đến vụ tai nạn giao thông xảy ra hơn một năm trước do ông Nguyễn Sỹ Cương, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội khóa XIV, điều khiển ô tô gây ra khiến một người tử vong và một người bị thương. Sự quan tâm của dư luận đối với một vụ việc liên quan đến tính mạng con người là điều dễ hiểu. Nhưng đáng nói là một số tổ chức, trang mạng chống phá đã nhanh chóng biến sự việc thành cái cớ để kích động tâm lý bất mãn, hướng mũi nhọn vào chính quyền và đặc biệt nhắm tới thế hệ trẻ, còn gọi là Gen Z.

Trên fanpage của Việt Tân và một số trang mạng phản động ở hải ngoại liên tiếp xuất hiện những bài viết tâng bốc Gen Z với những lời lẽ như “Khi Gen Z nổi giận: Lời cảnh tỉnh cho các chế độ độc tài”, hay cổ súy rằng người trẻ có thể dùng “ngôn ngữ số và công nghệ” để “đè bẹp” sự “độc đoán” của chính quyền; thậm chí kêu gọi giới trẻ “vùng lên”, biểu tình chống chính quyền.

Một vụ việc đơn lẻ bị đẩy thành vấn đề chính trị. Sự bức xúc do thiếu thông tin bị khuếch đại thành làn sóng phẫn nộ. Từ đó, dư luận tiếp tục bị dẫn dắt theo hướng đối đầu. Đó là cách những “trái độc” len lỏi đến gần người trẻ trong thời đại số.

Theo bản tin thời sự tối 17/8 của VTV, cơ quan chức năng đã điều tra, xác minh và làm rõ vụ tai nạn. Đại tá Nguyễn Đức Long - Phó Giám đốc Công an Hà Nội cho biết, trên cơ sở đánh giá toàn diện tài liệu, chứng cứ, cơ quan điều tra xác định ông Nguyễn Sỹ Cương có vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, thành khẩn khai nhận hành vi, tích cực khắc phục hậu quả. Kết quả xét nghiệm không phát hiện nồng độ cồn; ông Cương có giấy phép lái xe theo quy định; gia đình nạn nhân đã có đơn đề nghị miễn truy cứu trách nhiệm hình sự và đề nghị sớm kết thúc vụ việc. Đại diện gia đình cũng khẳng định trên VTV rằng đã đồng ý với kết quả của cơ quan điều tra, không có thắc mắc hay phân vân.

Một vụ việc đã được điều tra, đánh giá trên cơ sở chứng cứ và quy định pháp luật; gia đình nạn nhân cũng đồng thuận với kết quả giải quyết. Nhưng trên mạng xã hội, một số người vẫn cố tình đào lại, bóp méo, thổi phồng sự việc để tạo ra tâm lý hoài nghi và đối đầu. Khi ấy, mục tiêu không đơn thuần là tìm hiểu sự thật của một vụ tai nạn, mà là khai thác cảm xúc xã hội để phục vụ một mục đích khác. Đây là thủ đoạn không mới. Lịch sử thế giới những thập niên qua từng chứng kiến không ít quốc gia rơi vào khủng hoảng sau những biến động chính trị được khoác lên những mỹ từ “dân chủ”, “tự do”, “nhân quyền”. Từ những cuộc xuống đường ban đầu, xã hội có thể chuyển sang đối đầu, bạo lực; bộ máy nhà nước bị tê liệt, kinh tế suy kiệt, đời sống người dân đảo lộn. Có quốc gia mất nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, vẫn chưa thể tìm lại sự ổn định.

Bài học ấy càng đáng suy ngẫm trong kỷ nguyên mạng xã hội, khi một thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan tới hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Nhưng sẽ là sự đánh giá quá thấp Việt Nam nếu cho rằng vài dòng trạng thái hay vài video kích động có thể làm lung lay một dân tộc có lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, chưa bao giờ khuất phục trước thử thách.

Tri thức nâng tầm bản lĩnh

Từ thời đại Hùng Vương dựng nước, lịch sử Việt Nam là hành trình không ngừng đấu tranh để bảo vệ non sông. Bạch Đằng, Chi Lăng - Xương Giang, Ngọc Hồi - Đống Đa... không chỉ là những chiến thắng lẫy lừng mà còn khẳng định bản lĩnh của một dân tộc biết dựa vào sức dân, lấy trí tuệ thắng cường quyền và luôn đứng lên khi Tổ quốc lâm nguy.

Bước sang thế kỷ XX, truyền thống ấy tiếp tục được khẳng định bằng những mốc son chói lọi: Cách mạng Tháng Tám năm 1945 khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 chấm dứt ách thống trị của thực dân Pháp; Đại thắng mùa Xuân năm 1975 hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Những chiến thắng ấy được kết tinh từ sức mạnh của lòng yêu nước, ý chí độc lập, tinh thần đại đoàn kết và khát vọng tự quyết vận mệnh của chính mình.

Sau chiến tranh, đất nước lại phải đối mặt với đói nghèo, bao vây, cấm vận và muôn vàn khó khăn. Nhưng dân tộc Việt Nam tiếp tục chứng minh bản lĩnh vươn lên. Công cuộc đổi mới, mở cửa và hội nhập đã đưa Việt Nam từ một đất nước nghèo nàn, thiếu thốn trở thành một nền kinh tế năng động, có vị thế và quan hệ quốc tế ngày càng rộng mở.

Lịch sử không thể bị xóa nhòa bởi một vài chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội. Gen Z hôm nay là thế hệ sinh ra trong hòa bình, lớn lên cùng Internet và công nghệ số. Họ thông minh, năng động, sáng tạo, có khả năng kết nối với thế giới nhanh hơn bất kỳ thế hệ nào trước đây. Đó là lợi thế lớn của Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển. Nhưng công nghệ càng phát triển, yêu cầu về bản lĩnh số càng cao. Một video ngắn có thể khơi dậy cảm xúc trước khi sự thật được kiểm chứng. Một câu chuyện có thật có thể bị cắt xén, bóp méo bản chất. Một ý kiến cá nhân có thể được ngụy trang thành “sự thật”. Thậm chí, một lời kêu gọi tưởng như bảo vệ công lý cũng có thể bị lợi dụng để dẫn dắt theo những mục đích khác. Vì vậy, hội nhập không đồng nghĩa với tiếp nhận vô điều kiện, điều Gen Z cần không phải là khép mình trước thế giới, mà là trang bị tri thức, tư duy phản biện và năng lực kiểm chứng thông tin để phân biệt đúng - sai, thật - giả, biết nhận diện và phản biện, không để bị kích động, lợi dụng chia rẽ khối đại đoàn kết. Đất nước cần một thế hệ trẻ biết đặt câu hỏi, biết phản biện, biết lên tiếng trước cái sai, nhưng đồng thời phải biết kiểm chứng thông tin, tôn trọng pháp luật và ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, quốc gia, dân tộc.

Nếu cha ông từng giữ nước bằng gươm giáo, thành lũy và ý chí kiên cường thì thế hệ hôm nay đang đứng trước một “mặt trận” khác: Mặt trận thông tin. Ở đó, không phải lúc nào kẻ thù cũng xuất hiện với một gương mặt rõ ràng. Có khi chúng chỉ là một tài khoản ẩn danh, một video được cắt ghép tinh vi, một lời kêu gọi được phủ bằng những mỹ từ về “tự do”, “dân chủ”. Vì thế, tri thức chính là lá chắn. Bản lĩnh chính là sức mạnh. Và lịch sử dân tộc chính là điểm tựa quan trọng để người trẻ không bị cuốn theo những cảm xúc nhất thời.

Hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước đã tạo nên một Việt Nam không dễ khuất phục. Cha ông từng đứng trước những đạo quân xâm lược hùng mạnh mà vẫn giữ vững non sông. Hôm nay trước những thách thức mới, trong đó có những cuộc chiến không tiếng súng trên không gian mạng, thế hệ trẻ cần hiểu lịch sử dân tộc, kế thừa bản lĩnh của cha ông, làm chủ tri thức và công nghệ để không trở thành công cụ cho những mưu đồ đi ngược lại lợi ích của đất nước, của Nhân dân. Bởi “trái độc” đáng sợ nhất không khiến con người ta gục ngã ngay lập tức, mà âm thầm khiến họ quên mất mình là ai, quên đi trách nhiệm với đất nước.

Trung Tín