“Giữ lửa” văn hóa dân tộc Mường ở Đại Đồng

Xã Đại Đồng là nơi sinh sống tập trung của cộng đồng dân tộc Mường với 22.332 người, chiếm 91,3% tổng số dân. Bên cạnh vẻ đẹp nông thôn miền núi thanh bình, đây còn là vùng đất giàu bản sắc văn hóa với những giá trị vật chất, tinh thần cốt lõi được người dân lưu giữ.

Nét đẹp văn hóa trang phục và trò chơi dân gian được cộng đồng Mường xã Đại Đồng lưu giữ.

Từ lâu, nghề dệt thổ cẩm truyền thống trở thành nét đẹp, niềm tự hào của phụ nữ Mường xã Đại Đồng. Hàng trăm phụ nữ tham gia hoạt động làng nghề. Các nghệ nhân làng nghề như bà Dương Thị Bin, bà Bùi Thị Lản ở xóm Lục có công lớn trong việc khơi dậy nghề dệt và đưa thương hiệu thổ cẩm của HTX Dệt thổ cẩm truyền thống Lục Nghiệp Thành vươn xa trên thị trường.

Gần đây, sản phẩm làng nghề và hình ảnh nghề dệt thổ cẩm truyền thống của địa phương đã được giới thiệu, quảng bá tại không gian Hội trại Văn hóa dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm Bính Ngọ 2026. Việc tái hiện không khí sinh động của làng nghề cùng các sản phẩm chứa đựng tinh hoa nghề dệt đón nhận sự quan tâm, yêu mến của người dân và du khách.

Phụ nữ Mường xã Đại Đồng tái hiện nghề dệt thổ cẩm truyền thống tại không gian Hội trại Văn hóa dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm Bính Ngọ 2026.

Đại Đồng cũng là miền đất của các làn điệu dân ca Thường rang - Bộ mẹng, hát sắc bùa, đồng dao... Xã có 2 câu lạc bộ (CLB) bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc Mường; 100% xóm, bản duy trì hoạt động của các đội văn nghệ quần chúng. Ngoài nghệ nhân Quách Thị Lon ở xóm Khanh đã được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú hát tiếng Mường, trên địa bàn còn có hàng chục nghệ nhân ở các xóm, bản thường xuyên tham gia sinh hoạt, biểu diễn hát Thường rang – Bộ mẹng ở các sân chơi CLB, hội thi, giao lưu trong và ngoài tỉnh.

Du khách nước ngoài trải nghiệm hoạt động đốt lửa trại và hòa mình vào không gian sinh hoạt văn hóa dân tộc Mường ở điểm du lịch cộng đồng xóm Khanh, xã Đại Đồng.

Hiện nay, tại xóm Khanh đã hình thành điểm du lịch cộng đồng. Cảnh quan rừng núi, sông suối tự nhiên và việc bảo tồn các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể trong Nhân dân là những tiềm năng, thế mạnh đang được người dân nơi đây phát huy, tạo ra sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Bà Bùi Thị Liệu - Trưởng xóm Khanh chia sẻ: Tuy mới bước đầu nhưng điểm du lịch cộng đồng đã đón khá nhiều đoàn khách, cả khách nước ngoài đến tham quan, khám phá. Điểm du lịch có 3 hộ dân cung cấp dịch vụ lưu trú; du khách ưa thích khi tham gia các hoạt động trải nghiệm thu hái mùa màng, đánh cá trên sông Bưởi; thưởng thức ẩm thực Mường và giao lưu văn nghệ dân tộc.

Trên 70% hộ dân xã Đại Đồng sinh sống trong những ngôi nhà sàn có kiến trúc truyền thống.

Nơi đây còn bảo tồn được kiến trúc nhà sàn Mường độc đáo với trên 70% nhà ở của người dân là nhà sàn. Theo xu hướng phổ biến, hầu hết công trình được xây dựng bằng vật liệu bê tông vừa kết hợp nét văn hóa Mường truyền thống, vừa đảm bảo sự kiên cố, hiện đại.

Đặc biệt, nơi đây còn có Di tích lịch sử quốc gia Chiến khu cách mạng Mường Khói - “địa chỉ đỏ” quan trọng, nổi tiếng với sự kiện “Trường Sơn du kích kháng Nhật học hiệu” năm 1945 và là cái nôi cách mạng vùng Mường Vang. Khu di tích là một trong những điểm tham quan, giáo dục truyền thống cách mạng. Tại nhà truyền thống Chiến khu cách mạng trưng bày nhiều di sản, hiện vật lịch sử quý như: trống đồng, chiêng cổ, vũ khí, bản đồ tác chiến gắn với hoạt động cách mạng giai đoạn chống phát xít Nhật, thực dân Pháp của quân và dân vùng Mường Vang.

Di tích Chiến khu cách mạng Mường Khói là niềm tự hào truyền thống của Nhân dân xã Đại Đồng.

Đồng chí Bùi Văn Huy - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đại Đồng khẳng định: Chính quyền địa phương luôn chú trọng nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với đời sống hàng ngày của người dân. Bên cạnh việc khuyến khích thành lập các CLB bảo tồn văn hóa, dân ca, dân vũ để lưu giữ nét văn hóa đặc trưng, xã tăng cường tổ chức các lễ hội truyền thống, trò diễn dân gian; xây dựng và thực hiện quy ước, hương ước, nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội, gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các chính sách bảo tồn, giáo dục niềm tự hào của Nhân dân về di sản; khuyến khích học sinh, thanh, thiếu niên tham gia các hoạt động văn hóa, tìm hiểu lịch sử địa phương, gìn giữ các làn điệu dân ca, trò chơi dân gian; khen thưởng, động viên các cá nhân, nghệ nhân, người có uy tín trong giữ gìn di sản. Đặc biệt, xã đã tận dụng các nguồn lực đầu tư xây dựng, nâng cấp nhà văn hóa, sân chơi thể thao các xóm để có nơi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể thao; bảo tồn, tu bổ di tích lịch sử - văn hóa; khai thác các giá trị văn hóa, nghề truyền thống, trang phục dân tộc để phát triển du lịch cộng đồng, giúp người dân tăng thu nhập và có thêm động lực bảo tồn.

Bùi Minh